mały|300 px|Monety o nominale 5 Kč: miedzioniklowa wg wzoru z 1925 roku, srebrna z 1928 roku oraz niklowa z 1938 roku Czechosłowackie monety obiegowe – monety emitowane przez czechosłowacki bank centralny lub jego odpowiednik w latach 1922–1938 oraz 1946–1992 o nominałach korony (Kč bądź Kčs), halerza (h) lub ich wielokrotności. Wzór monet w tym okresie zmieniał się wielokrotnie, także w następstwie modyfikacji urzędowej nazwy kraju oraz herbu państwowego. Ponadto wobec wahań siły czechosłowackiej korony część monet – mimo zachowania dotychczasowego wzoru – w kolejnych latach wytwarzano w różnych rozmiarach i z różnych stopów.
Pierwsza i druga republika (1919–1939) mały|300 px|Moneta o nominale 1 Kč według wzoru z 1922 roku Pierwsza seria czechosłowackich monet została zaprojektowana przez Otakara Španiela. Składały się na nią numizmaty o nominałach 2, 5, 10, 20 i 50 h oraz 1 Kč. Na awersie każdej z nich widniało godło małego herbu państwowego – wspięty czeski koronowany lew o podwójnym ogonie, niosący na piersi herb Słowacji – krzyż na trójwzgórzu. Rewers monet o nominałach 2, 5 i 10 h zdobił wizerunek praskiego Mostu Karola. Na monecie 20-halerzowej umieszczono sierp oraz pięć kłosów zboża przewiązanych razem z gałązką lipową. Na rewersie monety o nominale 50 h znalazły się związane razem dwie gałązki lipy oraz sześć kłosów zboża, zaś na monecie o dwukrotnie wyższym nominale – ocierająca pot z czoła żniwiarka. Pierwsze partie tych monet wybito w latach 1921 (20 i 50 h), 1922 (10 h i 1 Kč) oraz 1923 (2 i 5 h). Do obiegu trafiły w roku wybicia lub w kolejnym.
Następnie w 1925 roku rozpoczęto bicie monety o nominale 5 Kč, wytwarzanej początkowo z miedzioniklu, od 1928 roku ze srebra, a od 1937 roku z niklu. Jej projektantem był Otto Gutfreund, a na rewersie widniała nowoczesna fabryka z dwoma kominami i wieżą szybową.
W 1930 i 1933 roku wybito pierwsze srebrne monety o nominałach odpowiednio 10 i 20 Kč, których projektantem był Jaroslav Horejc. Awers obu przedstawiał stylizowany średni herb państwowy. Na rewersie monety 10-koronowej umieszczono postać kobiecą wraz z symbolami przemysłu i rolnictwa. Na monecie o nominale 20 Kč znalazły się trzy podające sobie ręce postacie męskie z młotem (przemysł), pługiem (rolnictwo) i kaduceuszem (handel). Ponadto w 1933 roku wyemitowano monety o nominale 25 h zaprojektowane przez Otakara Španiela.
W 1938 roku uchwalono ustawę przewidującą m.in. bicie srebrnych monet o nominale 50 Kč, jednak nigdy nie doszło do ich emisji.
nominałemisjawycofaniestopśrednica[mm]masa[g]rantprzypisy2 halerze19241928cynk172gładki5 halerzy1923• 1941 • 1942 mosiądz161,67gładki10 halerzy1923• 1940 • 1941 • 1947 mosiądz182gładki20 halerzy1922• 1940 • 1941 • 1953 miedzionikiel203,33gładki25 halerzy1933• 1940 • 1941 miedzionikiel214ząbkowany50 halerzy1922• 1941 , • 1953 miedzionikiel225ząbkowany1 korona1922• 1941 , • 1947 miedzionikiel256,67ząbkowany5 koron19251931miedzionikiel3010ząbkowany1929• 1939 • 1953 srebro277dekorowany〜 × 〜1938• 1939 • 1941 • 1947 nikiel278dekorowany〜 × 〜10 koron1931• 1940 • 1953 srebro3010ząbkowany20 koron19341953srebro3412dekorowany〜 × 〜
Powojenna Czechosłowacja (1945–1960) mały|300x300px|Moneta o nominale 1 Kčs według wzoru z 1957 roku W lipcu 1945 roku przywrócono do obrotu przedwojenne monety o nominałach 10, 20, 50 h oraz 1 i 5 Kčs, jednocześnie dopuszczając tymczasowo posługiwanie się koronami Protektoratu Czech i Moraw oraz koronami tisowskiej Słowacji. Ich demonetyzacja nastąpiła w znacznej mierze w 1947 roku, jednak z części z nich można było korzystać jeszcze w 1951 roku. Wkrótce przystąpiono do bicia – według przedwojennego wzoru – nowej partii monet, które z uwagi na powojenną sytuację gospodarczą kraju wytwarzano nie tylko z tańszych stopów metali, ale też w wyraźnie mniejszych rozmiarach.
W 1946 roku rozpoczęto bicie monet o nominale 1 Kčs, a rok później 20 i 50 h – według projektu Španiela sprzed 25 lat. Począwszy od roku 1950 (1 Kčs) i 1951 (20 h, 50 h) wszystkie je wytwarzano z aluminium. W 1952 roku wybito aluminiową monetę o przedwojennym wzorze 5 Kč, jednak wobec zbliżającej się reformy walutowej nigdy nie trafiła ona do obiegu. Ponadto w 1947 roku wyemitowano niewystępującą dotąd w obrocie monetę o nominale 2 Kčs. Na jej rewersie znalazł się portret Janosika według projektu Josefa Wagnera. Ustawa z 1948 roku wprowadzała do systemu monetarnego Czechosłowacji monetę o nominale 50 Kčs, która jednak ostatecznie nie została wyemitowana.
Po zmianach ustrojowych w 1953 roku przystąpiono do emisji nowej serii aluminiowych monet o nominałach 1, 3, 5, 10 i 25 h. Ich awers nie różnił się od wzoru z lat 20., jednak na rewersie prócz nominału monety umieszczono wieniec z lipowych gałązek oraz socjalistyczną pięcioramienną gwiazdę. Wobec wpływu polityki Związku Radzieckiego w obiegu pojawiły się nietypowe dla terenów Czechosłowacji monety o wartościach nominalnych 3 i 25 halerzy, które zastąpiły tradycyjne monety dwu- i dwudziestohalerzowe. Cztery lata później rozpoczęto bicie wykonanej z brązalu monety o nominale 1 Kčs. Wzór jej rewersu – przedstawiający postać kobiecą z lipową sadzonką – zaprojektowała Marie Uchytilová.
nominałemisjawycofaniestopśrednica[mm]masa[g]rantprzypisy20 halerzy19481953mosiądz182gładki19511953aluminium160,5gładki50 halerzy19471953mosiądz203gładki19511953aluminium180,67gładki1 korona19461953miedzionikiel214,5ząbkowany19501953aluminium211,33ząbkowany2 korony19471953miedzionikiel23,56ząbkowany5 koron——aluminium23,51,67ząbkowany1 halerz19531993 , aluminium160,5gładki3 halerze19531976aluminium180,66gładki5 halerzy19531978aluminium200,8gładki10 halerzy19531977aluminium221,18ząbkowany25 halerzy19531972aluminium241,43ząbkowany1 korona19571993 , brązal234ząbkowany
Czechosłowacka Republika Socjalistyczna (1960–1990) mały|300 px|Moneta o nominale 1 Kčs według wzoru z 1961 roku Po uchwaleniu w 1960 roku konstytucji ČSSR, a co za tym idzie zmianie urzędowej nazwy kraju oraz herbu państwowego, niezbędne stało się dostosowanie do nowej symboliki także wyglądu czechosłowackich monet. Serią rozporządzeń z lat 1961–1962 przyjęto nowy wzór awersu, zawierający nowy emblemat państwowy oraz nazwę „Czechosłowacka Republika Socjalistyczna” w legendzie. W 1963 roku rozpoczęto także bicie w mosiądzu monet o nominale 50 h o wyglądzie zbliżonym do pozostałych monet zdawkowych. Ponadto w latach 1965 i 1966 rozpoczęto emisję wykonanych z miedzioniklu monet o wyższych nominałach – odpowiednio 3 i 5 Kčs. Rewers monety 3-koronowej zaprojektowali Zdeněk Kolářský i Eduard Hajek. Przedstawiał on ułożony na tle wstęgi kwiat, utworzony przez przypominające pięcioramienną gwiazdę liście lipy. Projekt monety o nominale 5 Kčs został opracowany przez Jiříego Harcubę. Przedstawiał on żurawie budowlane, pięcioramienną gwiazdę oraz stylizowany kwiat.
W latach 70. rozpoczęto emisję nowej serii czechosłowackich drobnych monet, których projektantem był František David. Na ich wzór składały się charakterystycznie nakładające się na siebie cyfry i litery tworzące nominał numizmatów, umieszczone pod pięcioramienną gwiazdą. W 1972 roku wprowadzono do obiegu monetę o nominale 20 h, 1974 – 10 h, 1977 – 5 h, a w 1978 – 50 h. Także w 1972 roku rozpoczęto bicie monet o nominale 2 Kčs, na których rewersie umieszczono sierp, młot i pięcioramienną gwiazdę, ułożone na wstęgach układających się w stylizowany liść lipy. Wzór zaprojektował Jozef Nálepa.
nominałemisjawycofaniestopśrednica[mm]masa[g]rantprzypisy1 halerz19621993 , aluminium160,5gładki3 halerze19621976aluminium180,66gładki5 halerzy19621978aluminium200,8gładki10 halerzy19611977aluminium221,18ząbkowany25 halerzy19621972aluminium241,43ząbkowany50 halerzy19631979mosiądz21,53ząbkowany1 korona19611993 , brązal234ząbkowany3 korony19651972miedzionikiel23,55,5dekorowany× 〜 × 〜5 koron19661993 , miedzionikiel267dekorowany⬥ ~ ⬥ ~5 halerzy19771993 , aluminium16,20,75gładki10 halerzy19741993 , aluminium18,20,9gładki20 halerzy19721993 , mosiądz19,52,6ząbkowany50 halerzy19781993 , miedzionikiel20,83,2ząbkowany2 korony19721993 , miedzionikiel246dekorowany× ⬥ × ⬥
Czeska i Słowacka Republika Federacyjna (1990–1992) 300 px|mały|Moneta o nominale 1 Kčs według wzoru z 1991 roku Zmiana nazwy kraju w marcu 1990 roku oraz przyjęcie miesiąc później nowego herbu Republiki raz jeszcze zmusiły czechosłowackie władze do modyfikacji obowiązującego wzoru monet obiegowych. Utrzymano oficjalny status ośmiu monet: pięciu drobnych (w tym o nominale 1 h według wzoru z 1953 roku) oraz grubych o nominałach 1, 2 i 5 Kčs. Z rewersu monet zdawkowych oraz monety o nominale 5 Kčs usunięto pięcioramienną gwiazdę; podobnie na monecie o nominale 2 Kčs socjalistyczne symbole zastąpiono liściem lipy. Bez zmian pozostał rewers monety o nominale 1 Kčs. Na awersie wszystkich z nich zamieszczono skrót urzędowej nazwy państwa, „ČSFR”, oraz aktualny herb kraju według projektu Miroslava Rónaia.
nominałemisjawycofaniestopśrednica[mm]masa[g]rantprzypisy1 halerz19911993 , aluminium160,5gładki5 halerzy19911993 , aluminium16,20,75gładki10 halerzy19911993 , aluminium18,20,9gładki20 halerzy19911993 , mosiądz19,52,6ząbkowany50 halerzy19911993 , miedzionikiel20,83,2ząbkowany1 korona19911993 , brązal234ząbkowany2 korony19911993 , miedzionikiel246dekorowany× ⬥ × ⬥5 koron19911993 , miedzionikiel267dekorowany⬥ ~ ⬥ ~
Zobacz też monety obiegowe Protektoratu Czech i Moraw słowackie monety obiegowe: z lat 1939–1945 oraz 1993–2008
Uwagi
Przypisy