Doradca restrukturyzacyjny (do 1 stycznia 2016 r.: syndyk licencjonowany) – zawód regulowany stanowiący wolny zawód; osoba go wykonująca posiada stosowną licencję nadawaną przez Ministra Sprawiedliwości, która uprawnia do świadczenia określonych profesjonalnych usług na gruncie prawa gospodarczego.

Kwalifikacje Doradca restrukturyzacyjny musi posiadać szeroki zakres wiedzy z dziedzin m.in. prawa, finansów, ekonomii i zarządzania. O stosowne uprawnienia ubiegają się zatem przeważnie prawnicy, finansiści lub ekonomiści (w tym przedstawiciele niektórych zawodów zaufania publicznego: adwokaci, radcowie prawni, doradcy podatkowi lub biegli rewidenci, a także niektórych innych zawodów regulowanych: rzeczoznawcy majątkowi lub doradcy inwestycyjni) oraz członkowie wyższej kadry menedżerskiej przedsiębiorstw. Wykształcenie prawnicze nie jest zatem konieczną przesłanką uzyskania licencji (dawniej analogiczna sytuacja dotyczyła zawodu komornika).

Uzyskiwanie licencji Warunki uzyskiwania licencji przez kandydatów zostały uregulowane w ustawie o licencji doradcy restrukturyzacyjnego, zgodnie z którą może się o nią ubiegać osoba, która: ma obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; zna język polski w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności syndyka, nadzorcy lub zarządcy; ma pełną zdolność do czynności prawnych; ukończyła wyższe studia i uzyskała tytuł magistra lub równorzędny w państwie członkowskim UE, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; posiada nieposzlakowaną opinię; w okresie 15 lat przed złożeniem wniosku o licencję doradcy restrukturyzacyjnego przez co najmniej 3 lata zarządzała majątkiem upadłego, przedsiębiorstwem lub jego wyodrębnioną częścią w Rzeczypospolitej Polskiej lub państwie członkowskim UE, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym; nie była karana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe; nie jest podejrzana albo oskarżona o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe; nie zostały o niej ujawnione informacje Krajowym Rejestrze Zadłużonych; złożyła z pozytywnym wynikiem egzamin przed Komisją Egzaminacyjną, powołaną przez Ministra SprawiedliwościArt. 3 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego ().

Zakres wiedzy potencjalnego doradcy restrukturyzacyjnego weryfikuje egzamin organizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości, na którym musi się on wykazać odpowiednią znajomością prawa gospodarczego m.in.: prawa cywilnego i postępowania cywilnego – w tym: przepisów o egzekucji i zabezpieczeniu powództwa; prawa handlowego; prawa upadłościowego; prawa restrukturyzacyjnego; prawa pracy i ubezpieczeń społecznych; przepisów o rachunkowości; prawa administracyjnego – w tym: przepisów o przymusowej restrukturyzacji; prawa podatkowego; przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; prawa karnego – w zakresie przepisów: o zabezpieczeniu majątkowym w postępowaniu karnym; o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych; penalizujących działanie na szkodę spółki, udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela oraz pokrzywdzenie wierzyciela;

a także wiedzą z zakresu ekonomii, finansów, wyceny i zarządzania przedsiębiorstwami. Zgodnie z danymi zawartymi na stronie ministerstwa z dnia 8 maja 2023 r., egzamin na licencję doradcy restrukturyzacyjnego zdało 1901 osób.

Lista osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego dostępna jest na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości pod niniejszym adresem. Osoby posiadające licencję doradcy restrukturyzacyjnego mogą ponadto zrzeszać się na zasadzie dobrowolności w samorządzie gospodarczym: Krajowej Izbie Doradców Restrukturyzacyjnych.

Awans zawodowy Doradca restrukturyzacyjny spełniający określone kryteria może uzyskać tytuł kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego. Został on ustanowiony w celu wskazania doradców restrukturyzacyjnych dysponujących doświadczeniem odpowiednim do prowadzenia niektórych, określonych prawem kategorii postępowań o największej złożonosci, jako że stopień skomplikowania sprawy rośnie wraz z rozmiarami przedsiębiorstwa poddawanego procesowi restrukturyzacji. Obecnie w Polsce na ponad 1400 doradców restrukturyzacyjnych, zaledwie około 6% może poszczycić się tym tytułem. Tytuł kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego przyznaje na wniosek osoby posiadającej licencję Minister Sprawiedliwości w drodze decyzji administracyjnej. Może się o niego ubiegać osoba, która: w okresie ostatnich 7 lat przed złożeniem wniosku przeprowadziła w całości co najmniej: cztery postępowania upadłościowe przedsiębiorców zakończone prawomocnym postanowieniem o zakończeniu postępowania upadłościowego oraz dwa postępowania restrukturyzacyjne lub postępowania upadłościowe z możliwością zawarcia układu lub postępowania naprawcze zakończone prawomocnym zatwierdzeniem układu albo sześć postępowań restrukturyzacyjnych lub postępowań upadłościowych z możliwością zawarcia układu lub postępowań naprawczych zakończonych prawomocnym zatwierdzeniem układu albo w okresie ostatnich 7 lat przed złożeniem wniosku zarządzała przez co najmniej 3 lata majątkiem przedsiębiorcy będącym co najmniej średnim przedsiębiorcą w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162 i 2105 oraz z 2022 r. poz. 24) jako członek zarządu spółki handlowej, wspólnik ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem lub jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą oraz przeprowadziła w całości co najmniej dwa postępowania restrukturyzacyjne lub postępowania upadłościowe z możliwością zawarcia układu lub postępowania naprawcze zakończone prawomocnym zatwierdzeniem układu, albo w okresie ostatnich 3 lat przed złożeniem wniosku przeprowadziła w całości co najmniej jedno postępowanie układowe lub sanacyjne zakończone prawomocnym zatwierdzeniem układu, w którym przyznanie ostatecznego wynagrodzenia nadzorcy lub zarządcy wynikało z ustalenia przez sąd, że w postępowaniu liczba wierzycieli będących uczestnikami postępowania była większa niż 100 oraz suma wierzytelności przysługujących wierzycielom będącym uczestnikami postępowania była większa niż 10 000 000 złKwalifikowany Doradca Restrukturyzacyjny: Prawda o Skutecznym Ratowaniu Firm w Kryzysie.

Kompetencje Doradca restrukturyzacyjny jest specjalistą w zakresie zarządzania kryzysowego i sanacji podmiotów doświadczających zaburzeń lub utraty płynności finansowej (w tym niewypłacalnych), zarządzania masą majątkową podmiotów upadłych i jej likwidacji, a także zarządzania podmiotami (lub ich częściami), na których ustanowiono zabezpieczenie powództwa (w postępowaniu cywilnym) albo zabezpieczenie majątkowe (w postępowaniu karnym). Uprawniony jest do pełnienia rozmaitych funkcji w toku tzw. postępowań insolwencyjnych i wpadkowych. Doradca restrukturyzacyjny stanowi – stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego – jedyny obok adwokata i radcy prawnego zawód mogący sprawować funkcję pełnomocnika procesowego każdego podmiotu będącego stroną w postępowaniu upadłościowym lub restrukturyzacyjnymArt. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ().

Uprawnienia wyłączne Doradca restrukturyzacyjny posiada monopol na sprawowanie następujących funkcji: syndyka w postępowaniu upadłościowym (jedyne odstępstwo od monopolu w tym zakresie dotyczy upadłości banków, w przypadku których syndykiem może być również inny bank, nieposiadający licencji doradcy restrukturyzacyjnego) tymczasowego nadzorcy sądowego w postępowaniu upadłościowym, nadzorcy układu lub nadzorcy sądowego w postępowaniu restrukturyzacyjnym, zarządcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego w postępowaniu restrukturyzacyjnym, upadłościowym, cywilnym egzekucyjnym lub karnym zabezpieczającym.

Kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny posiada dodatkowo szczególne uprawnienia wyłączne do pełnienia funkcji w najbardziej skomplikowanych i znaczących gospodarczo sprawach. Sąd restrukturyzacyjny lub upadłościowy musi wyznaczyć do pełnienia funkcji nadzorcy sądowego lub zarządcy osobę posiadającą licencję doradcy restrukturyzacyjnego z tytułem kwalifikowanego doradcy restrukturyzacyjnego w przypadku: przedsiębiorców, którzy w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniali średniorocznie 250 lub więcej pracowników przedsiębiorców, których roczny obrót przekraczał równowartość 50 milionów euro podmiotów z sumą aktywów bilansu przekraczającą 43 miliony euro spółek o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym

Wykonywanie działalności Formy Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o licencji doradcy restrukturyzacyjnego:„Osoba fizyczna posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą powołana do pełnienia funkcji w postępowaniu restrukturyzacyjnym, upadłościowym lub egzekucyjnym wykonuje czynności w ramach działalności gospodarczej”. Przepis ten doprecyzowany jest przez: art. 106410 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego:„§ 1. Sąd powołuje na zarządcę osobę fizyczną lub prawną wskazaną przez strony spośród osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego.§ 2. W wypadku braku porozumienia stron zarządcę wyznacza sąd spośród osób wskazanych w § 1.§ 3. Przepisy § 1 i § 2 stosuje się odpowiednio do odwołania lub zmiany zarządcy.” art. 106415 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego:„§ 1. Wydając postanowienie o wszczęciu egzekucji, sąd ustanawia zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym podlegającym sprzedaży. Do zarządu tego stosuje się odpowiednio przepisy art. 10641-106411.” art. 24 ust. 1 ustawy - Prawo restrukturyzacyjne:„1. Nadzorcą albo zarządcą może być osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i licencję doradcy restrukturyzacyjnego wydawaną na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1007), zwanej dalej "ustawą o licencji doradcy restrukturyzacyjnego", oraz ma konto doradcy restrukturyzacyjnego w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe, albo spółka handlowa, której wspólnicy ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem albo członkowie zarządu reprezentujący spółkę posiadają taką licencję oraz która ma konto doradcy restrukturyzacyjnego w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe.” art. 157 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe:„1. Funkcję syndyka może pełnić osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i licencję doradcy restrukturyzacyjnego oraz ma konto doradcy restrukturyzacyjnego w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe.2. Funkcję syndyka może również pełnić spółka handlowa, której wspólnicy ponoszący odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem albo członkowie zarządu reprezentujący spółkę posiadają licencję, o której mowa w ust. 1, oraz która ma konto doradcy restrukturyzacyjnego w systemie teleinformatycznym obsługującym postępowanie sądowe.” art 38. ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe:„1. Sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. Do tymczasowego nadzorcy sądowego przepisy art. 156 ust. 4, art. 157, art. 157a, art. 159-161, art. 166 ust. 6, art. 167 ust. 2, art. 167a, art. 167b, art. 170-172 i art. 178 stosuje się odpowiednio.