Krag-Jørgensen – karabin powtarzalny zaprojektowany przez norweskich konstruktorów Olego Kraga i pod koniec XIX w. Broń ta została przyjęta do uzbrojenia armii Danii, Stanów Zjednoczonych i Norwegii.
Najbardziej wyróżniającą cechą karabinu Krag-Jørgensen był magazynek – integralna część broni trwale połączona z komorą zamkową i posiadająca otwieraną pokrywę z prawej strony broni. Naboje były wkładane pod pokrywę magazynka i dosyłane do komory zamkowej przez popychającą je sprężynę.
Takie rozwiązanie posiadało zarówno wady i zalety. Najpoważniejszą wadą w porównaniu do magazynków pudełkowych była niemożność używania dostępnych systemów szybkiego ładowania np. łódek. Z drugiej strony, w przeciwieństwie do innych karabinów ładowanych „od góry”, w rozwiązaniu Krag-Jørgensen, aby załadować broń nie było konieczne otwieranie zamka. Ponadto ze względu na małą złożoność i prostotę karabinu został on przyjęty na uzbrojenie wielu krajów.
Obecnie karabin Krag-Jørgensen jest cenioną bronią przez kolekcjonerów na całym świecie.
Historia W latach 80. XIX w. opracowano wiele ciekawych rozwiązań broni palnej. Wprowadzenie prochu bezdymnego do masowego użycia spowodowało zmniejszenie kalibrów broni i w wielu krajach wprowadzono na uzbrojenie karabiny powtarzalne mniejszych kalibrów.
thumb|250px|left|Schemat wczesnej wersji karabinu Krag-Jørgensen
Chociaż armia norweska od końca 1884 r. używała karabinu powtarzalnego Jarmann M1884, wkrótce stało się jasne, że jest to rozwiązanie tymczasowe. Ole Krag, kapitan armii norweskiej i dyrektor państwowej fabryki broni Våpenfabrikk w Kongsbergu, prowadził od 1866 r. badania nad bronią ręczną. Niezadowolony z rurowego magazynka karabinu Jarmann i swojej poprzedniej konstrukcji, będącego od 1876 r. w uzbrojeniu marynarki norweskiej karabinu Krag-Petersson, zwrócił się z prośbą o pomoc w opracowaniu nowej broni do mistrza rusznikarstwa Erika Jørgensena. Razem opracowali nowy magazynek o kształcie kapsuły „owiniętej” dookoła zamka i mieszczącej 10 nabojów. Magazynka tego używano z przerobionym karabinem Jarmann, chociaż mógł on być zaadaptowany także do innych karabinów powtarzalnych.
W 1886 r. Dania postanowiła przyjąć zmodyfikowany karabin na wyposażenie wszystkich rodzajów sił zbrojnych. Jeden z prototypów trafił do Danii, gdzie po przetestowaniu zyskał bardzo przychylne opinie. Wyrażono również chęć wspierania jego rozwoju, ale zażyczono sobie zmniejszenia masy karabinu. W tym celu zmniejszono o połowę magazynek, mieszczący teraz tylko 5 naboi zamiast dziesięciu. Przez następnych kilka miesięcy obaj konstruktorzy pracowali nad połączeniem wszystkich zalet konkurencyjnych karabinów i swoich własnych rozwiązań w nowej konstrukcji. Długi wyciąg zapożyczono z karabinu Jarmann, natomiast sposób wprowadzania naboju i usuwania łuski zaczerpnięto prawdopodobnie z karabinów Mausera. Już po wprowadzeniu karabinu na uzbrojenie armii duńskiej eksperymentowali też z zamkiem ryglowanym czterema ryglami, ale ponieważ amunicja, którą strzelał karabin nie wymagała aż tak solidnego ryglowania, zaniechano tego rozwiązania.
Wszystkie wyprodukowane przed II wojną światową karabiny posiadały dodatkową funkcję odcięcia magazynka, dzięki czemu strzelec mógł używać karabinu jako jednostrzałowego podczas strzelania na długie dystanse, zachowując wciąż pełny magazynek umożliwiający skuteczniejszą walkę podczas walki na małe odległości. Funkcje odcięcia magazynka realizował zamontowany po lewej stronie broni przełącznik. Funkcję odcięcia magazynka posiadały także karabiny, które zastąpiły w służbie Krag-Jørgensena – Springfield M1903 i SMLE.
Duńskie karabiny Krag-Jørgensen Po dokładnym przetestowaniu broni 3 lipca 1889 r. Dania przyjęła na uzbrojenie karabin Krag-Jørgensen. Różnił się on od wcześniejszych wersji, w które wyposażono armie Stanów Zjednoczonych i Norwegii. Pokrywa magazynka otwierała się w kierunku przodu broni, a nie ku dołowi, a karabin miał strzelać amunicją kalibru 8 x 58 mm R z wystającą kryzą. Brak możliwości szybkiego załadowania magazynka przy pomocy łódki lub ładownika powodował, że w armii duńskiej Krag-Jørgensen był używany jako karabin jednostrzałowy (z nabojami w odciętym magazynku jako rezerwą). Karabin Krag-Jørgensen był przepisową bronią żołnierzy duńskich do 9 kwietnia 1940 r. – do inwazji niemieckiej na Danię.
Wersje duńskich karabinów Krag-Jørgensen Istnieje wiele wzmianek o mnogości odmian karabinów Krag-Jørgensen używanych przez siły zbrojne Danii, ale dowiedzenie ich prawdziwości jest trudne, wiadomo jednak, że produkowano następujące odmiany tej broni:
Karabin 1889 – karabin z prostą kolbą, długą lufą i długim łożem sięgającym prawie do wylotu lufy. W 1910 dodano bezpiecznik po lewej stronie broni. Karabinek artylerii 1889 i Karabinek piechoty wz. 1889 – różniły się tylko kształtem rączki zamkowej (w wersji artyleryjskiej była zgięta ku dołowi, a piechoty prosta), był też krótszy niż standardowy. Karabinek saperski M1889 – kolba drewniana prosta, krótszy niż inne modele. Karabin wyborowy M1928 – przeróbka karabinu M1889 z cięższą lufą, kolbą z chwytem pistoletowym, mikrometrycznymi przyrządami celowniczymi i muszką w osłonie.
Amerykańskie karabiny Krag-Jørgensen U schyłku XIX wieku, jak wiele innych armii, także Armia Stanów Zjednoczonych poszukiwała nowego karabinu. Do konkursu przedstawiono karabiny takich konstruktorów jak James Parris Lee, Ole Krag, Ferdinand Mannlicher, Paul i Wilhelm Mauser, Rudolf Schmidt i 40 innych zarówno wojskowych, jak i cywilnych projektów. Próby przeprowadzono na Governors Island w stanie Nowy Jork. Pomimo protestów krajowych producentów broni (Russell i Livermore pozwali rząd USA), rząd Stanów Zjednoczonych wybrał karabin Krag-Jørgensen jako następcę jednostrzałowego Springfielda. W latach 1894–1904 w fabryce Springfield Armory w Massachusetts powstało około 500 000 karabinów, popularnie nazywanych Krag. Broń ta pozostała na wyposażeniu armii od 1894 do 1903, kiedy to została zastąpiona przez karabiny Springfield M1903 zasilane nabojami o podobnej charakterystyce balistycznej .30-03. Amerykańskie Kragi zostały użyte bojowo w wojnach amerykańsko-hiszpańskiej i amerykańsko-filipińskiej
Amunicja do amerykańskich karabinów Krag-Jørgensen nosiła oznaczenie 30-40 typowe dla amunicji czarnoprochowej „kaliber-ładunek prochu” – kaliber .30 (7,62 mm) i 40 gran (3 g) prochu bezdymnego (był to pierwszy typ amunicji karabinowej elaborowanej prochem bezdymnym używany przez armię amerykańską). Inna nazwa nowej amunicji to .30 Army.
Wersje amerykańskich karabinów Krag-Jørgensen W Stanach Zjednoczonych produkowano co najmniej dziewięć modeli karabinów Krag-Jørgensen.
Karabin M1892 – z lufą długości 30˝ (762 mm) i odcięciem magazynka. Charakterystyczną cechą tej broni jest wycior pod lufą. Karabinek M1892 – prawdopodobnie prototypowa wersja karabinu M1892 z lufą długości 22˝ (krótką). Do dziś zachował się tylko jeden egzemplarz tego karabinka. Karabin M1896 – wycior przeniesiono na spód kolby, poprawiono przyrządy celownicze poprzez wykonanie szczerbinki z większą dokładnością. Odrobinę pogrubiono łoże. Karabin Kadetów M1896 – wyposażony w wycior pod lufą jak w karabinie M1892. Wyprodukowano tylko 400 egzemplarzy. Karabinek M1896 – zmodyfikowany tak samo jak karabin M1896, ale z lufą długości 22˝. Karabin M1898 – właściwie poza drobnymi zmianami identyczny jak karabin M1896. Karabinek M1898 – kilka drobnych modyfikacji takich jak w karabinie M1898. Lufa długości 22˝. Karabinek M1899 – identyczny jak karabinek M1898, ale z dłuższą kolbą. Karabinek policyjny M1899 – wyprodukowany do użycia na Filipinach. Taki sam jak karabinek M1899 z łożem normalnej długości i uchwytem do mocowania bagnetu przeniesionym z lufy na łoże.
Norweskie karabiny Krag-Jørgensen thumb|250px|Żołnierze norwescy uzbrojeni w karabiny Krag-Jørgensen. 1905
W 1891 rozpoczęła pracę szwedzko-norweska komisja do spraw uzbrojenia. Jednym z jej pierwszych zadań było znalezienie najlepszego kalibru dla nowej broni i w konsekwencji wyłonienia naboju kalibru 6,5 mm, znanego jako 6,5 x 55 Scan, 6,5 x 55 Mauser, 6,5 x 55 Swedish" lub 6,5 x 55 Nor. Była to ta sama amunicja produkowana przez różnych wytwórców, nieróżniąca się niczym z wyjątkiem norweskiego pocisku, który był o 0,15 mm dłuższy. Ze względu na różną interpretację wymiarów komór karabinów, niewielki odsetek nabojów produkowanych w Norwegii wymagał mocniejszego wpychania do komory w szwedzkich karabinach.
Po rozwiązaniu problemów z amunicją Norwegia rozpoczęła poszukiwania nowoczesnej broni strzelającej tymi nabojami. Zorganizowany na sposób amerykański konkurs obejmujący celność strzelania na różne odległości, strzelanie uszkodzonymi nabojami, strzelanie na czas, odporność na korozję i łatwe rozkładanie i składanie broni, wyłonił trzy karabiny: Mannlicher M1890 Mauser wz. 1892 Krag-Jørgensen 1892
W 1893 około 50 egzemplarzy karabinu Krag-Jørgensen przekazano żołnierzom w celu przetestowania w warunkach polowych. Testy przebiegły pomyślnie i po wprowadzeniu małych modyfikacji w 1894 parlament norweski postanowił o wprowadzeniu karabinów Krag-Jørgensen do uzbrojenia armii norweskiej. Szwecja natomiast wprowadziła w 1896 do uzbrojenia swojej armii zmodyfikowany karabin Mausera. Ogólnie wyprodukowano w Norwegii ponad 200 000 karabinów. Karabiny i karabinki Krag-Jørgensen w różnych wersjach wyparły karabiny i karabinki innych typów, zwłaszcza Jarmann M1884, Krag-Petersson i Remington M1867 i czarnoprochowe karabiny i karabinki typu kammerlader.
Wersje norweskich karabinów Krag-Jørgensen thumb|250px|M1894 z celownikiem optycznym. thumb|250px|M1897
thumb|250px|M1906 thumb|250px|Niezmodyfikowany M1912
Karbiny Krag-Jørgensen były produkowane w Norwegii przez bardzo długi czas i w wielu odmianach. Główne typy wojskowe to: Karabin M1894 – „Długi Krag”, najpopularniejsza wersja w Norwegii. Do zakończenia produkcji w 1922 wyprodukowano 122 817 egzemplarzy w fabryce w Kongsbergu, a 30 000 zakupiono w fabryce Steyr w Austrii. W 1910 wyselekcjonowano 1000 karabinów i wyposażono je w celowniki optyczne zamocowane na specjalnym uchwycie. Po 5 karabinów przydzielono do każdej kompanii w celu likwidacji oficerów nieprzyjaciela i innych ważnych celów. Ze względu na słabe parametry karabinu jako wyborowego, zrezygnowano z jego produkcji. Karabinek kawaleryjski M1895, Karabinek artylerii górskiej M1897 i Karabinek saperski M1897 – różnił się tylko sposobem zamocowania pasa nośnego do łoża. W latach 1898–1906 wyprodukowano tylko jedną serię 9309 egzemplarzy. Karabinek saperski M1904 i Karabinek artylerii polowej M1907 – różnił się długością łoża sięgającą wylotu lufy. Różnice między tymi dwoma modelami były w sposobie mocowania pasa nośnego. W latach 1905–1908 wyprodukowano 3500 egzemplarzy w jednej serii. Guttekarabin M1906 (karabin dla chłopców) – uproszczony M1895 z krótszym łożem. Używany w szkołach do treningu strzeleckiego chłopców w wieku 14–17 lat. Zasilany specjalną amunicją szkolną o krótszym zasięgu. Wyprodukowano 3321 egzemplarzy, z których 315 przystosowano później do strzelania amunicją .22 Long Rifle. Strzelectwo było w programie nauczania młodzieży norweskiej do wybuchu II wojny światowej. Karabinek M1912 / Karabinek M1912/16 / Karabinek M1912/18 – „krótki karabin” zmodyfikowany po eksperymentach z krótszymi i grubszymi lufami, oraz innymi typami pocisków. Wszystkie karabiny tego typu miały łoże sięgające aż do wylotu lufy i posiadały mocowanie do bagnetu przeniesione z lufy na łoże. W latach 1913–1926 wyprodukowano 30 118 egzemplarzy tej broni. Karabin wyborowy M1923 – pierwsza próba wprowadzenia do produkcji karabinu wyborowego, który jednak nie sprawdził się w walce. Wyprodukowano 630 egzemplarzy w latach 1923-1926, z czego połowa trafiła na rynek cywilny jako broń myśliwska i sportowa.