Ród Levych z Pomorza – zamożna rodzina niemiecka pochodzenia żydowskiego mieszkająca na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Wcześniej ich przodkowie przebywali tu w XVII wieku. Byli także osiedleni w Wielkopolsce w XVIII wieku a pod koniec tego wieku wyemigrowali na Pomorze Zachodnie (wówczas Pomorze Tylne). Osiedlili się w Białogardzie, następnie rodzina Levych zamieszkała w Kamieniu Pomorskim, Mirosławcu i ostatecznie w Połczynie-Zdroju. Kochali rodzinny kraj z jednoczesną świadomością żydowskiego pochodzenia i przywiązaniem do religijnych rytuałów, byli rodziną o podwójnym patriotyzmie kulturowym, bo dzielący szacunek pomiędzy dwie tradycje: państwa pruskiego i hebrajską. mały|220px|Genealogia rodu Levych Członek rodu, Leo Levy, 10 listopada 1938, został zamordowany w swoim w domu przy ulicy Zdrojowej (Bismarck Prommenade) w Połczynie-Zdroju przez nazistowskich bojówkarzy. Rodzina pochowała go potajemnie na miejscowym kirkucie. Ród Levych z Pomorza liczył pięć pokoleń: Berisch Ascher, Jӓckel Ascher/Jakob Levy, Ascher Levy, Bernhard Levy i Leo Levy. mały|220px|Połczyn (Polzin), dworzec kolejowy .
Geneza rodu mały|175px|Para Żydów polskich, 1765 Przodkowie Aschera Levy’ego w XVII wieku zamieszkiwali na Pomorzu Zachodnim, gdzie ich przodkiem był rabin Jerucham, który osiedlił się w Białogardzie w 1650 i był jednym z założycieli gminy żydowskiej w tym mieście. Byli także osiedleni XVIII wieku w Wielkopolsce, gdzie jako bardzo ubodzy nie mieli prawa kupować ziemi, zatrudniać chrześcijan oraz napotykali na inne liczne trudności. Nie otrzymali nawet statusu (chronionych protegowanych Żydów).
14 czerwca 1744 urodził się Ascher Ben Yechazkiel Halevi, który ożenił się w 1765 z Feigą Gitlą Bat Yehudą Moshe, pochodzącą z rodziny Horowitzów. Ascher Ben Yechazkiel Halevi posługiwał się głównie nazwiskiem Berisch Ascher, a jego prapradziadkiem był rabin Jerucham z Białogardu.
W II połowie XVIII wieku rodzina Berischa Aschera wyemigrowała na Pomorze Zachodnie (wówczas Pomorze Tylne, niem. Hinterpommern), gdzie w kolejnych pokoleniach żyła w XIX i XX wieku w Białogardzie, Kamieniu Pomorskim, Mirosławcu, następnie w Połczynie-Zdroju (niem. Polzin, następnie Bad Polzin).
Rodzina Berischa Aschera Berisch Ascher i Feigel Gitel Ascher (w Wielkopolsce miała nazwisko Feigel Bat Yehuda Moshe) wyemigrowali pod koniec XVIII wieku na Pomorze i osiedlili się w Białogardzie. Poszli w ślady tych członków rodziny, którzy już wcześniej przenieśli się na zachód. Rodzina Ascherów żyła w Białogardzie w skrajnej nędzy, tutaj przyszło na świat ich jedenaścioro dzieci. Ich syn Jӓckel Ascher urodził się 25 stycznia 1775 w Kamieniu Pomorskim w powiecie białogardzkim. W 1776 zmarł Berisch Ascher. Jego syn Jӓckel Ascher był bezdomnym biedakiem, zarabiał na życie jako domokrążca, wędrując od wioski do wioski.
Rodzina Jӓckela Aschera/Jakoba Levy’ego W 1812 król Fryderyk Wilhelm III podpisał edykt emancypacyjny umożliwiający Żydom przyjmowanie pruskiego obywatelstwa. Jӓckel Ascher przyjął nazwisko Jakob Levy. Mając 37 lat w 1812 ożenił się z Esther Lob z Choszczna. Na handlu z wycofującą się armią Napoleona zdobył swój pierwszy, mały majątek. Zakupił gospodę na obrzeżach Białogardu. Rodzina Levych starała się żyć jak inni obywatele, nie zapominali o żydowskiej religii i obyczajach.
W 1814 Jakob Levy otrzymał pozwolenie na osiedlenie się w Białogardzie. 10 października 1815 urodził się Levym syn, który po ojcu otrzymał imię Ascher. 22 sierpnia 1819 ich oberża i sklep spłonęły podczas zamieszek w Białogardzie. Rabin gminy żydowskiej znalazł im skromny dach nad głową i dał pracę w gospodarstwie. Jakob Levy pracował jako robotnik rolny. Zmarł w Białogardzie w 1834. Jedyny syn Jakoba, Ascher Levy, był od małego uczony przez matkę czytania, pisania, arytmetyki. Studiował święte pisma. Dzięki niej został przyjęty do przedsiębiorstwa Louisa Stargera w Mirosławcu. 15 września 1835 zmarła Esther Levy.
Rodzina Aschera Levy’ego Ascher Levy w 1835 przeprowadził się z Mirosławca do Białogardu, a następnie do Połczyna, który zamieszkiwało wówczas ponad 2500 mieszkańców, w tym prawie 200 Żydów. Jako Żyd był początkowo traktowany z nieufnością. Z czasem wybił się na samodzielność: sprzedawał chłopom sukno i nasiona. Uzbierał pokaźną sumę w banku, miał kilka nieruchomości. Po czasie został uznany za pełnoprawnego mieszkańca miasteczka. W 1841 otrzymał obywatelstwo.
W 1842 ożenił się z dziewiętnastoletnią Fanny Benjami pochodzącą z Drawska Pomorskiego. Rodzice Fanny dali pieniądze na pokrycie większości kosztów zakupu dwupiętrowego domu, który został zakupiony za 1300 reichstalarów od rodziny von Manteufflów. Znajdował się on przy ulicy 5 Marca (Brunnenstrasse) w Połczynie-Zdroju. W 1843 w Połczynie było już 248 Żydów. W miasteczku była szkoła żydowska, która powstała w 1824 i rodzina Levych do niej posyłała swoje dzieci. Ascher Levy, mając bardzo ortodoksyjne poglądy, mimo dobrych wyników szkoły i sprzeciwu pozostałych członków gminy zmusił prowadzącego do rezygnacji. Jednak wskutek protestu pozostałych rodziców 22 września 1849 szkołę żydowską rozwiązano, natomiast dzieci posłano do szkoły publicznej. Własną szkołę gmina uzyskała dopiero w późniejszym okresie.
Z czasem Ascher Levy uzyskał mandat radnego w Połczynie. Handlował zbożem i innymi płodami rolnymi, sprzedawał drewno z tartaków pod Koszalinem. I choć wciąż znany był jako „Żyd od zboża”, inwestował w różne branże. Zakupił akcje linii kolejowej Lipsk–Magdeburg, tysiące talarów zainwestował też w przedsiębiorstwo budujące linię ze Stargardu do Koszalina. Kupił tartak w Kołaczu pod Połczynem. Ascher słuchał rad kuzyna z Berlina. Dbał o to, by rodzina nie zdradziła zasad Talmudu. Nad jego łóżkiem wisiał portret Majmonidesa i króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Starał się być wiernym poddanym pruskiego monarchy.
W 1847 i 1848 na Pomorzu wybuchały zamieszki spowodowane głodem i bezrobociem. W Połczynie w 1848 doszło do zamieszek antysemickich, przemoc skierowana była przeciwko zamożnym Żydom. Ubodzy mieszkańcy atakowali i okradali kupców na miejscowym targu i uliczkach miasta. Dom Aschera Levy’ego ucierpiał najbardziej, ocaliła go straż miejska i miejscowi karabinierzy.
W 1852 Ascher Levy udzielił pożyczki Karlowi Fuhrmannowi, który zakupił browar Seringa. 5 lutego 1853 ruszyła produkcja w nowej przędzalni i filcowni w Połczynie. W tymże roku Ascher przekazał 250 talarów na budowę filii szpitala Betania (szpital do dziś mieści się w tym budynku). 20 sierpnia król Fryderyk Wilhelm IV odwiedził Połczyn, gdzie uczestniczył we wmurowaniu kamienia węgielnego pod ten szpital. Ascher jako Żyd nie miał prawa stanąć wśród dygnitarzy witających monarchę.
W 1871 syn Julius został odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy. W 1877 przedsiębiorstwo pod firmą Ascher Levy, bankier, kupiec zbożowy i rolny, tartak i skład drewna było największym i najlepiej prosperującym zakładem w powiecie białogardzkim. Wszystkie nieruchomości przedsiębiorstwa Levy’ego były warte w sumie 830 000 reichsmarek.
Ascher Levy zmarł 3 marca 1897 w wieku 82 lat, jego żona Fanny zmarła dwa miesiące później. Mieli troje dzieci: Bernharda (ur. 1845), Juliusa (ur. 1846) i córkę Vogel (ur. 1848). Pod koniec życia Ascher dał przestrogę jednemu z synów, Bernhardowi:
Rodzina Bernharda Levy’ego Bernhard urodził się 13 czerwca 1845. Uczęszczał do szkoły żydowskiej przy ul. Targowej oraz do szkoły publicznej wybudowanej w 1866 przy ulicy Grunwaldzkiej. Bernhard od początku był przez ojca wprowadzany w tajniki rodzinnego przedsiębiorstwa. 1 września 1874 ożenił się z Henriette.
W 1877 Bernhard prowadził rozmowy z bankiem w Szczecinie, a dzięki nim ojciec powierzał mu coraz więcej obowiązków związanych z przedsiębiorstwem. Bernhard wprowadził w nim innowacje, co przyniosło zysk. Rodzina inwestowała w obligacje i akcje. Podjęto nowe inwestycje, zawarto kontrakty z odbiorcami ich towarów.
W 1885 Bernhard Levy oficjalnie przejął prowadzenie przedsiębiorstwa, wówczas jego ojciec miał siedemdziesiąt lat.
16 sierpnia 1889 podpisał kontrakt z Eugenem von Blanckenburgiem w kancelarii Renglera, notariusza ze Szczecina. Wspólnik dotrzymał zobowiązań i Przedsiębiorstwo Drzewne po otrzymaniu certyfikatów produkowało pod Koszalinem zapałki.
W 1897 Bernhard, po śmierci ojca, przejął rodzinny biznes. Było to przedsiębiorstwo pod firmą Ascher Levy-Bank-Getreide-und Erntehandel, Dampfsägewerk und Holzhandel en gros. Założył jedną z pierwszych linii telefonicznych w miasteczku. W 1899 zakupił część dużego domu, całe piętro przy ulicy Zdrojowej. Siedziba przedsiębiorstwa pozostała w dawnym domu rodzinnym przy Brunnenstrasse.
Zmarł 19 maja 1920. Był pochowany uroczyście, z honorami. W pogrzebie uczestniczył burmistrz Połczyna, który nad grobem długoletniego członka rady miejskiej wygłosił laudację. Ze Szczecina przybyli m.in. dyrektor banku i rabin Moses Vernus. Wieńce złożyli przedstawiciele lokalnych władz kolejowych, robotnicy z tartaków, fabryk i majątków. Kantor Grabarski ze Szczecina odśpiewał modlitwy. Pogrzeb pokazał znaczenie, szacunek i wpływy, jakimi w Połczynie i w okolicy cieszyła się rodzina Levych. Henriette zmarła w 1922.
Bernhard z Henriette miał pięcioro dzieci o imionach: Lina, Ernst, Siegfried, Leo, Ida.
Rodzina Leo Levy’ego Leo Levy w 1913 poślubił Elsę Frensdorf. Mieli cztery córki: Hannah, Evę, Gretę i Ruth.
We wrześniu 1914 Leo w wieku 33 lat został powołany do służby wojskowej. Siegfried, który decyzją komisji poborowej został uznany za niezdolnego do służby, zajął się prowadzeniem firmy. Kuzyn Leo, Rudolf Levy służył jako kierowca w na froncie zachodnim, a za walki w Artois otrzymał Krzyż Żelazny. Leo Levy został skierowany do koszar w Pile (niem. Schneidemühle) celem odbycia szkolenia podstawowego, potem do małego miasteczka w północno-wschodniej Francji, niedaleko frontu. Otrzymał zadanie aprowizacji w .
W 1918 w wigilię Bożego Narodzenia Leo powrócił z wojny do Połczyna. Po śmierci ojca Leo został głową rodu i zarazem dyrektorem przedsiębiorstwa. W 1926 Polzin zmienił nazwę na Bad Polzin. W 1932 w mieście żyło 120 Żydów. 10 listopada 1938, o 4 nad ranem, Leo został zamordowany w swoim pokoju w domu przy ul. Zdrojowej przez nazistowskich bojówkarzy. Rodzina pochowała go potajemnie na miejscowym cmentarzu żydowskim. W tym samym czasie, podczas nocy kryształowej, cmentarz został zbezczeszczony.
Wywód genealogiczny Rodzina z Wielkopolski mały|220px|Rzeczpospolita w 1701 roku 14 czerwca 1744 urodził się Ascher Ben Yechazkiel Halevi. Posługiwał się głównie nazwiskiem Berisch Ascher. Jego prapradziadkiem był rabin Jerucham z Białogardu. Rodzina Berischa Aschera wyemigrowała w II połowie XVIII wieku na Pomorze Zachodnie (wówczas Pomorze Tylne, niem. Hinterpommern).
Rodzina z Pomorza mały|220px|Else Levy (Frensdorf) i Leo Levy mały|220px|Od lewej: Greta, Eva, Leo, najmłodsza Ruth i najstarsza Hannah Syn Berisch Aschera to Jӓckel Ascher, urodził się 25 stycznia 1775 w Kamieniu Pomorskim. W 1812 Jӓckel Ascher przyjął nazwisko Jakob Levy. Jego syn Ascher Levy miał dwóch synów: Bernharda, Juliusa i córkę Vogel. Najstarszy syn Bernhard Levy miał trzech synów i dwie córki. Ernst zmarł w 1934 w Tel Awiwie mając 58 lat. W 1938 Leo Levy został zamordowany przez bojówkarzy.
Losy rodziny Levych, upamiętnienie, spotkania w Połczynie Losy rodziny Levych z Połczyna mały|lewo|220px|Brama wejściowa do obozu koncentracyjnego Theresienstadt mały|lewo|220px|Córka Leo Levy’ego Hannah prowadziła w Beerot Jicchak małe gospodarstwo rolne Elsa Levy po zamordowaniu męża wyemigrowała do Erec Israel i zmarła tam w 1943. Brat Leo, Ernst, miał cztery córki: Theę, Marianne, Brigitte i Gabriele. Wszystkie przed wybuchem wojny wyemigrowały z Niemiec do Palestyny, wyszły tam za mąż i założyły rodziny.