thumb|Dozwolony użytek w bibliotece Dozwolony użytek biblioteczny – potoczna nazwa jednej z postaci dozwolonego użytku publicznego, która pozwala niektórym instytucjom, m.in. bibliotekom, udostępniać zbiory. W ustawie o prawie autorskim z 1994Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (), dalej jako: pr. aut. został uregulowany w art. 28. Ta regulacja stanowi ograniczenie autorskiego prawa do publicznego użyczania egzemplarzy utworów () i jest zgodna przepisami art. 5 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2001/29/WE (tzw. „internetowej”)Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 maja 2001 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz. U. UE L z 22 czerwca 2001). i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115/WE w sprawie prawa najmu i użyczeniaDyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z 12 grudnia 2006 2006/115/WE w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz. Urz. UE L 376 z 27 grudnia 2006). Szerzej na temat tej postaci ograniczenia prawa do publicznego użyczania egzemplarzy utworów: oraz przywołana tam literatura..

Beneficjenci Przepis o tzw. dozwolonym użytku bibliotecznym ustanawia wyjątek na rzecz instytucji, które niekomercyjnie udostępniają utwory (użyczają egzemplarze utworów) w zakresie swojej działalności statutowej. Mogą one także pobierać opłaty z tytułu kosztów użyczenia, ponieważ nie jest to działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowejPunkt 11 preambuły do dyrektywy 2006/115/WE.. Na tę regulację mogą powoływać się ściśle określone podmioty: niektóre instytuty badawczeO ile prowadzą formy kształcenia wymienione w art. 2 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2010 o instytutach badawczych (). i instytuty naukowe Polskiej Akademii NaukO ile prowadzą formy kształcenia wymienione w art. 50 ust. 4 ustawy z 30 kwietnia 2010 o Polskiej Akademii Nauk ()., ponadto instytucje oświatoweDefinicję instytucji oświatowych zawiera art. 6 ust. 1 pkt 13 pr. aut., uczelnieDefinicję uczelni zawierał art. 2 ust. 1 pkt 1 uchylonej ustawy z 27 lipca 2005 – Prawo o szkolnictwie wyższym ()., bibliotekiNa temat definicji biblioteki: . muzeaDefinicję muzeum zawiera art. 1 ustawy z 21 listopada 1996 o muzeach (). oraz archiwaNa temat pojęcia archiwum: .

Ten katalog został ukształtowany na wzór regulacji w dyrektywie 2001/29/WE, która wymienia ogólnodostępne biblioteki, instytucje edukacyjne, muzea i archiwaArtykuł 5 ust. 2 lit. c dyrektywy 2001/29/WE.. Przed nowelizacją z 2015 przepis obejmował jedynie biblioteki, archiwa i szkołyPor. pierwotny tekst ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 ()..

Dozwolone korzystanie Wymienione podmioty mogą użyczać egzemplarze rozpowszechnionych utworów oraz udostępniać niematerialne kopie utworów. W ramach nowelizacji z 2015 sformułowanie „udostępniać egzemplarze” zmieniono na „użyczać egzemplarze”, co wprowadziło ujednolicenie z przepisami dyrektywy 2006/115/WE, jednak nie rozwiało wątpliwości dotyczących użyczania czytników zawierających niematerialne kopie utworów. Dozwolone udostępnianie niematerialnych kopii utworów może odbywać się jedynie dla celów badawczych lub poznawczych i na terenie tych instytucji. Wyłączenie dotyczące utworów, które według art. 5 ust. 3 lit. n) dyrektywy 2001/29/WE „podlegają zasadom zakupu lub licencji”, zawarto w ust. 3W tym przepisie zawarto interpretację odnośnego przepisu dyrektywy dokonaną przez TSUE w wyroku z 11 września 2014, C-117/13, , ECLI:EU:C:2014:2196, cyt. za: ; Uzasadnienie…, s. 21..

Omawiany przepis pozwala także zwielokrotniać użyczane egzemplarze i udostępniane niematerialne kopie utworów w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów instytucji. W nowelizacji z 2015 dopuszczono sporządzanie niematerialnych kopii utworów oraz sporządzanie kopii utworów nierozpowszechnionych. Dzięki temu na podstawie tego przepisu można digitalizować starodruki. Wydaje się, że omawiany przepis nie może stanowić wyjątku od autorskiego prawa do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publicznościSzerzej na temat zwielokrotniania bibliotecznego, w tym zakresu digitalizacji: ..

W ramach nowelizacji z 2015 wprowadzono prawo do wynagrodzenia dla podmiotów praw autorskich z tytułu omawianego publicznego użyczania (). Było to dostosowaniem polskich przepisów do art. 6 ust. 1 dyrektywy 2006/115/WE. To wynagrodzenie dotyczy wyłącznie drukowanych egzemplarzy utworów literackich wyrażonych w języku polskim, użyczanych na zewnątrz przez biblioteki publiczne, z wyjątkiem Biblioteki Narodowej. Zastosowanie wymogu językowego służy wspieraniu polskiej literatury. Objęcie prawem do wynagrodzenia działalności bibliotek publicznych i jedynie drukowanych egzemplarzy utworów literackich uzasadniono proporcjonalną przewagą takich użyczeń. Według uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej pr. aut. biblioteki publiczne realizują 86,90% ogółu użyczeń, a użyczenia utworów innych niż literackie stanowią 2,74% ogółuUzasadnienie…, s. 36–37..

Omawianego przepisu nie stosuje się do baz danych. Zdaniem części prawników to wyłączenie nie powinno dotyczyć bibliotek naukowych. Dodatkowy argument przedstawiono w publikacji: ..

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Prawo autorskie