Caslon – nazwa szeryfowego kroju pisma zaprojektowanego przez Williama Caslona I (1692–1766) lub krojów inspirowanych jego projektem.
William Caslon pracował jako projektant czcionek używanych do składania form i matryc przeznaczonych do odlewania w metalu i stosowanych w drukuMosley, James (1967). „The Early Career of William Caslon”. Journal of the Printing Historical Society: 66–81.Carter, Harry. „Caslon Punches: An Interim Note”. Journal of the Printing Historical Society. 3: 68–70.Howes, Justin (2000). „Caslon's punches and matrices”. Matrix. 20: 1–7. Swoje projekty wykonywał przy wykorzystaniu szeryfów (tradycja ta dziś określana jest mianem liternictwa starego typu), tworząc litery o stosunkowo ograniczonej strukturze przypominającej pismo odręczne. W tamtym czasie w Anglii nie było dobrze wykształconych i rozpowszechnionych tradycji projektowania czcionek i rytownictwa, dlatego Caslon zaadaptował tradycje niderlandzkie, wzorując się na holenderskich antykwach barokowych cieszących się na Wyspach dużą popularnościąMosley, James (2008). „William Caslon the elder”. Oxford Dictionary of National Biography.Macmillan, Neil (2006). An A-Z of Type Designers. Yale University Press. pp. 63–4. .Loxley, Simon (12 June 2006). Type: The Secret History of Letters. I.B.Tauris. pp. 28–37. .Alexander S. Lawson (January 1990). Anatomy of a Typeface. David R. Godine Publisher. pp. 169–183. .. Projekty Caslona przez wysokiej jakości wykonanie i atrakcyjny wygląd (odpowiednie do składania długich fragmentów tekstów) szybko zaczęły cieszyć się dobrą opiniąDodson, Alan. „A Type for All Seasons”. Matrix. 12: 1–10Dodson, Alan. „Caslon- a Lively Survival”. Matrix: 62–71..
W kroju Caslona prosty (antykwowy) glif „A” ma wklęsłe zagłębienie z lewej strony wierzchołka górnego, a „G” pozbawione jest ostrogi skierowanej w dół z prawej strony. Laski w glifie „M” są prosteTracy, Walter (January 2003). Letters of Credit: A View of Type Design. D.R. Godine. pp. 56–59. ., wewnętrzny wierzchołek górny „W” ma podwójny szeryf, a trzon „b” zakończony jest u dołu charakterystycznym zwężeniem. Wydłużenia górne i dolne są stosunkowo krótkie, a kontrast w tekście złożonym Caslonem jest łagodny. William Caslon stworzył glify subtelnie różniące się w zależności od wielkości – w większych stopniach pisma zwiększały się też szczegóły wykończeń i rósł kontrast grubości obrysu znaku i tak np. w Caslonie w większych stopniach antykwowe „C” ma dwa szeryfy, podczas gdy w mniejszych szeryfem zwieńczone jest tylko zakończenie górne glifu. W kursywie zakończenie prawej dolnej podstawy znaku „h” jest zawinięte do wewnątrz a „A” jest ostro pochylone. Pochyłe „Q”, „T”, „v”, „w” i „z” są bardziej ozdobne (posiadają zawijasy) i zaprojektowane w nowych kształtach. Kursywne „J” ma poprzeczkę, a czcionka z tym znakiem w różnych rozmiarach była używana przez Caslona przy próbach zaprojektowania znaku funta.
Krój pisma stworzony przez Caslona był popularny zarówno za życia autora, jak i po jego śmierci. Po krótkim okresie zapomnienia na początku XIX w. powrócił do popularności i szczególnie chętnie wykorzystywany był do składania dłuższych partii tekstu, np. kiążek. Istnieje wiele krojów pisma inspirowanych w mniejszym lub większym stopniu krojem CaslonaPaul Shaw (April 2017). Revival Type: Digital Typefaces Inspired by the Past. Yale University Press. pp. 79–84. . Współcześnie w tego rodzaju projektach często modyfikowane są pogrubienia znaków oraz tworzne są cyfry zwykłe o wysokości wersalików, które za czasów Caslona nie były używaneHaley, Allan. "Bold type in text". MonotypeCyfry arabskie używane za czasów Caslona określane są dziś mianem cyfr nautycznych lub cyfr mediewalowych. Ich rysunek naruszał jednolitą linię pisma, zbliżając je wyglądem do minuskuły, przez co bardziej wtapiały się w tekst.. William Berkson, projektant jednego ze wznowień kroju Caslona, określa go jako „wygodny i przystępny”.
Historia mały|Grawiurowy portret Williama Caslona wykonany przez Johna Fabera młodszego. Caslon rozpoczął swoją karierę w Londynie jako czeladnik wykonujący ozdobne grawerowania na broni palnej i innych przedmiotach metalowychHaley, Allan (1992). Typographic milestones ([Nachdr.]. ed.). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. p. 31. .. Według drukarza i historyka, Johna Nicholsa, znawcy życia i działalności projektowej Caslona, dokładność jego pracy jako czeladnika zwróciła uwagę znanych londyńskich drukarzy, którzy wkrótce zlecili mu wykonanie metalowych czcionek z glifami języków egzotycznych, a następnie, gdy Caslon wyrobił już sobie reputację, powierzyli mu także zadanie wykonania czcionek dla alfabetu łacińskiegoNichols, John (1782). Biographical and Literary Anecdotes of William Bowyer, Printer, F.S.A. and of Many of His Learned Friends,: Containing an Incidental View of the Progress and Advancement of Literature in this Kingdom, from the Beginning of the Present Century to the End of the Year 1777. Author. pp. 316–9, 537, 585–6.John Nichols (1812). Literary Anecdotes of the Eighteenth Century: Comprizing Biographical Memoirs of William Bowyer, Printer, F.S.A., and Many of His Learned Friends; an Incidental View of the Progress and Advancement of Literature in this Kingdom During the Last Century; and Biographical Anecdotes of a Considerable Number of Eminent Writers and Ingenious Artists; with a Very Copious Index. author. pp. 355 etc.. Tworzenie czcionek było trudną sztuką – wiele stosowanych technik było trzymanych w ścisłej tajemnicy i przekazywanych tylko z ojca na syna. Jak podaje Nichols, sam Caslon, po wypracowaniu własnej metody, swoją wiedzę przekazywał synowi w domu za szczelnie zamkniętymi drzwiami, by nikt nie mógł ich podglądaćMusson, A.E. (2013). Trade Union and Social History. Hoboken: Taylor and Francis. p. 138. .. W związku z tym, że na początku XVIII w. brytyjscy drukarze nie odnosili zbytnich sukcesów jeśli chodzi o projektowanie krojów pisma ani też nie mogli poszczycić się bogatą tradycją na tym polu, musieli korzystać z urządzeń i metod sprowadzanych z Holandii lub Francji. Kroje Caslona pozostają więc pod wyraźnym wpływem popularnych w tamtym okresie krojów holenderskichDowner, John. "The Art of Founding Type". Emigre.Johnson, A. F. (1939). „The 'Goût Hollandois'”. The Library. s4-XX (2): 180–196. doi:10.1093/library/s4-XX.2.180.. James Mosley pisze o jego wczesnych pracach: „kroje zaprojektowane przez Caslona były bezpośrednio wzorowane na antykwach i kursywach, które pojawiły się w 1695 r. we wzorniku wydanym przez wdowę po amsterdamskim drukarzu Dircku Voskensie i których przez kilka lat używał Bowyer. Projekty Caslona ostatecznie zastąpiły je w r. 1725. Zaproponowane przez niego opracowanie antykwy, po raz pierwszy użyte w druku w r. 1728 i później tak podziwiane w wieku XX, czerpało bezpośrednio ze wzornika typograficznego Voskensa z początku XVII w. używanego przez kilku londyńskich drukarzy i obecnie przypisywanego francuskiemu grawerowi Nicolasowi Briotowi”. Mosley opisuje także kilka innych krojów zaprojektowanych przez Caslona jako „inteligentne adaptacje” wzornika VockensaJohnson, Alfred (1936). "A Note on William Caslon" (PDF). Monotype Recorder. 35 (4): 3–7..
Krój Caslona szybko zaczął cieszyć się opinią solidnie wykonanego i estetycznego. W r. 1733 Henry Newman pisał o nim: „to dzieło Artysty, który zdaje się dążyć do wyniesienia swojego fachu nad wszystkich europejskich rzemieślników i prowadzi nasze drukarnie do zaprzestania posyłania do Holandii po Elzewira i nowe kroje drukarskie, tak do tej pory przez nich cenione”Ball, Johnson (1973). William Caslon, Master of Letters. The Roundwood Press. p. 346.„Elzewiry” to ogólny termin określający czcionki projektowane i wycinane przez rodzinną drukarnię Elzewirów lub Elsevierów. Mosley przypuszcza, że w praktyce terminem tym nazywano po prostu nowe, niedawno wytworzone czcionki, a nie pracę jakiegoś konkretnego projektanta, ponieważ Elzewirowie często wycinali czcionki, które powstały przed wiekami w Paryżu.Mosley, James. "Elzevir Letter". Typefoundry (blog).. Mosley opisuje pierwszy wzornik Caslona jako zawierający krój „o dużych proporcjach, składany z niezbyt dużym światłem międzyliterowym, co zwykle jest konieczne przy tekstach drukowanych małym stopniem pisma. Mimo to jest tak solidnie wykonany, że słowa, które są nim złożone, zachowują swój kształt i są dobrze czytelne. Jest to krój, który najlepiej sprawdzi się w publikacjach o wąskich, dwuszpaltowych kolumnach lub przy składaniu niewielkich rozmiarów oktawMosley, James. "A lost Caslon type: Long Primer No 1". Type Foundry (blog).. Caslon sprzedał także wzornik z glifami dla języka francuskiego, którego nie wykonał sam, a który prawdopodobnie był zmodyfikowanym pod pewnymi względami dziełem Josepha Moxona. W porównaniu z bardziej subtelnymi, stylizowanymi i eksperymentalnymi projektami, jakie powstawały w Europie za życia Caslona (w szczególności z krojem Romain du roi i dziełami Fleischmanna w Amsterdamie oraz krojem Baskerville Johna Baskerville'a z Birmingham, który pojawił się pod koniec kariery Caslona), Caslon był dość konserwatywny. Johnston zauważa, że jego projekt z r. 1764 „równie dobrze mógłby powstać nawet sto lat wcześniej”Johnson, A.F. Type Designs. pp. 52–3.. Stanley Morison z kolei opisuje krój Caslona jako „szczęśliwie archaiczny”Morison, Stanley (1937). "Type Designs of the Past and Present, Part 3". PM: 17–81. ..prawo|mały|328x328px|Wzornik Williama Caslona z 1734 roku. Niektóre z przedstawionych w nim krojów nie zostały wycięte przez Caslona – np. kanon dla francuskiej antykwy prawdopodobnie został zaprojektowany przez Josepha MoxonaMosley, James (2003). „Reviving the Classics: Matthew Carter and the Interpretation of Historical Models”. In Mosley, James; Re, Margaret; Drucker, Johanna; Carter, Matthew. Typographically Speaking: The Art of Matthew Carter. Princeton Architectural Press. p. 35. .Mosley rozpoznaje też inne kroje niebędące dziełem Caslona, jak Samaritan i Syriac: „ciężko uwierzyć, że najmniejszy stopień pisma w tych krojach ma 1 punkt... Mogłyby być dziełem Caslona, ale raczej wczesną próbą”. W 1742 r. kroje zostały zastąpione przez jednolitą odmianą antykwową.Mosley, James (1981). „A specimen of printing types cut by William Caslon, London 1766; A facsimile with introduction and notes”. Journal of the Printing Historical Society. 16: 1–113..Chociaż kroje Caslona nie były szeroko rozpowszechnione w Europie, dystrybuowano je na terenie całego Imperium Brytyjskiego, w tym także w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej, gdzie zostały wykorzystane przy druku amerykańskiej Deklaracji NiepodległościSherman, Nick; Mosley, James. "The Dunlap Broadside". Fonts in Use.. Po śmierci Williama Caslona I jego krój stracił na popularności. Swój renesans przeżył w latach 40. XIX w. za sprawą brytyjskiego ruchu artystycznego Arts and Crafts.
Poza tworzeniem zwykłych antykw Caslon zajmował się też projektowaniem krojów pogrubionych oraz „gotyckich” (i sprzedawaniem niektórych z wcześniejszych odlewów), które również zostały odbite w jego wzorniku. Kroje te nadawały się do składania stron tytułowych, wyróżników w tekście oraz inicjałów"Old English Text MT". MyFonts. Monotype.. Krój pogrubiony (bold) nie istniał w czasach Caslona, niemniej niektóre z jego krojów zaprojektowane w większych stopniach są bardzo bliskie bolda.
Jednym z argumentów podnoszonych w krytyce krojów Caslona było to, że zaprojektowana przez niego majuskuła zbytnio się wyróżnia w tekście, zaburzając szarość strony. Drukarz i projektant krojów pisma, Frederic Goudy, pisał: „duży kontrast pomiędzy pogrubionymi trzonami liter wersalikowych a delikatniejszymi trzonami małych liter nadaje stronie zaburzony, nierówny wygląd”. Jego zarzuty co do kroju Caslona skłoniły go do pracy nad własnym projektem i w 1911 przedstawił Kennerley Old Style jako alternatywę dla CaslonaGoudy, Frederic (1946). A half-century of type design and typography. New York: The Typophiles. pp. 67, 77..
Zmierzch popularności