thumb|400px|Wskaźnik wolności prasy w 2026: Wskaźnik wolności prasy, indeks wolności prasy () – klasyfikacja 180 krajów świata oparta na ocenie wolności prasy w danym kraju, publikowana corocznie od 2002 przez organizację Reporterzy bez Granic (RSF).
Metodyka Wskaźnik wolności prasy jest opracowywany na podstawie internetowego kwestionariusza skierowanego do wybranych przez RSF dziennikarzy, prawników, socjologów oraz innych ekspertów w dziedzinie mediów z krajów i regionów objętych rankingiem. Ankieta jest dostępna w 20 językach i zawiera 87 pytań, które dotyczą pluralizmu i niezależności mediów, środowiska, w jakim działają dostawcy informacji, stopnia autocenzury, wpływu ram legislacyjnych na działalność mediów oraz jakości i przejrzystości infrastruktury wspierającej produkcję informacji w danym kraju. Na podstawie wyników ankiety liczony jest wynik „ScoA”.
Następnie pod uwagę brane są dane dotyczące aktów przemocy i nadużyć wobec dziennikarzy w badanym okresie. Dane te pochodzą od specjalistów przydzielonych do danych regionów geograficznych oraz od korespondentów ze 130 krajów świata i na ich podstawie liczony jest tzw. wskaźnik nadużyć, którego wartość wraz ze zmiennymi branymi pod uwagę w liczeniu wyniku „ScoA” używane są następnie do obliczenia wyniku „ScoB”.
Na koniec wyniki „ScoA” i „ScoB” są ze sobą porównywane i wyższy z nich staje się ostatecznym wynikiem dla danego kraju. Wyniki wszystkich krajów prezentowane są w formie mapy dystrybuowanej w formie cyfrowej i papierowej oraz punktacji zawierającej się w przedziale od 0 do 100, gdzie zero oznacza najwyższy stopień wolności prasy, a 100 – najniższy.
W 2022 wskaźnik wyliczono wg nowych zasad, oceniając wolność mediów w pięciu obszarach: politycznym, ekonomicznym, prawnym, społecznym i bezpieczeństwa.
Oddźwięk i krytyka Wskaźnik wolności prasy jest respektowany i cytowany przez organizacje międzynarodowe, takie jak ONZ czy Bank Światowy. Organizacja RWB została w 2005 laureatem przyznawanej przez Parlament Europejski Nagrody im. Sacharowa za wolność myśli.
Rezolucje Parlamentu Europejskiego, na temat poszanowania wolności słowa w Sudanie (2017) oraz na temat pogorszenia się sytuacji w zakresie wolności mediów na Białorusi (2018), jako jedne z przesłanek wymieniły wyniki wskaźnika wolności prasy. W 2021 odbyła się w Parlamencie Europejskim debata dotycząca dezinformacji i ataków na wolność słowa. Parlament Europejski wyraził swoje zaniepokojenie zamachami na wolność słowa w Polsce.
Wobec pogarszającej się od 2015 oceny Polski w indeksie, dyrektorka Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich Jolanta Hajdasz skrytykowała raport, zarzucając mu ideologiczny charakter oraz brak obiektywizmu. Jej zdaniem autorzy raportu nie uwzględniają w nim opinii sprzecznych ze stawianą przez nich tezą, analizując „niewielki i subiektywnie wyselekcjonowany materiał badawczy”. Według CMWP, przedstawiana w klasyfikacji ocena stanu wolności prasy w Polsce jest nierzetelna i krzywdząca.
W 2022 przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen napisała, że „ochrona wolności mediów i pluralizmu oznacza ochronę demokracji [...] żaden dziennikarz nie powinien być uciszany ani zastraszany”.
Polska w rankingu W historii rankingu Polska zajęła najwyższą (18.) lokatę w 2015, a najniższą (66.) w 2022.
W 2021 w podsumowaniu sytuacji mediów w Polsce Reporterzy Bez Granic wskazali m.in., że: „Po utrwaleniu kontroli nad mediami państwowymi, rząd dąży do »repolonizacji« mediów prywatnych. Deklarowanym celem jest wpływ na ich politykę redakcyjną, innymi słowy – cenzurowanie ich”. Przed wyborami prezydenckimi w 2020 państwowe środki przekazu wspierały kampanię ubiegającego się o reelekcję na urząd prezydenta Andrzeja Dudy i „robiły co w ich mocy, by zdyskredytować głównego rywala Dudy”. Kolejni doświadczeni dziennikarze odeszli z Programu 3 państwowego radia po tym, jak dyrekcja próbowała cenzurować krytyczną wobec rządzącej partii PiS piosenkę Kazika Staszewskiego Twój ból jest lepszy niż mój. Publiczny nadawca, TVP, wziął udział w "rządowej kampanii nienawiści skierowanej przeciwko krytykom władzy, wymierzonej w szczególności w prywatny TVN". W ramach akcji „repolonizacji”, państwowy koncern Orlen kupił 20 z 24 gazet regionalnych należących do koncernu wydawniczego Polska Press, których strony internetowe mają 17 milionów czytelników. Projekt podatku od dochodu z reklam, odbierany jako strategia cenzury ze strony rządu, spowodował akcję protestacyjną komercyjnych nadawców Media bez wyboru, obawiających się bankructwa. Policja wielokrotnie zawiodła w kwestii ochrony dziennikarzy, relacjonujących protesty społeczne. Stosowała też przemoc i dokonywała zatrzymań z arbitralnych powodów, aby ograniczyć prawo do informacji. Do takiego zdarzenia doszło wiosną 2020, gdy dwójce dziennikarzy relacjonujących antyrządowe wystąpienia zagrożono karą grzywny za łamanie obostrzeń pandemicznych, a jednego na krótko zatrzymano.
W 2022 zaklasyfikowano Polskę w wymiarze politycznym wolności mediów na 110. pozycji, w wymiarze bezpieczeństwa na 86., w obszarze prawnym na 72., ekonomicznym na 40, a pod względem społecznym na 36, określając sytuację jako „problematyczną”.
W opisie sytuacji wymieniono m.in.:
Przekształcenie mediów publicznych w narzędzia propagandy oraz zwielokrotnione próby rządu dążącego do zmiany linii redakcyjnej prywatnych mediów i kontrolowania informacji dotyczące wrażliwych tematów. Przejęcie przez państwowy koncern Orlen dzienników regionalnych i opracowanie upolitycznionych przepisów prawnych wymierzonych przeciwko niezależnemu nadawcy TVN z kapitałem amerykańskim. Wprowadzenie zakazu pracy dziennikarzy w pasie przy granicy z Białorusią, przypadki naruszania prawa dziennikarzy do ochrony źródeł informacji. W aspekcie ekonomicznym odnotowano, że media publiczne dostają środki z budżetu państwa, a wszystkie media prorządowe – zlecenia reklamowe z sektora publicznego w sposób nieprzejrzysty. W obszarze społecznym wskazano narastającą częstotliwość ataków słownych na dziennikarzy oraz próby zniechęcania do opisywania tematów związanych z mniejszościami seksualnymi oraz groźbę więzienia za obrazę uczuć religijnych. Podkreślono duże poparcie części społeczeństwa dla niezależnych mediów, co było widoczne przy okazji protestów przeciw „lex anty-TVN”. W zakresie bezpieczeństwa wskazano mniejszą liczbę przypadków przemocy niż w 2020, gdy ich kulminacja nastąpiła podczas wystąpień Strajku Kobiet po zaostrzeniu przepisów ws. aborcji. Wskazano przypadki zatrzymań dziennikarzy relacjonujących kryzys uchodźczy przy granicy z Białorusią.
Ranking według krajów Liczba w nawiasie oznacza miejsce, jakie zajął kraj spośród wszystkich branych pod uwagę w danej edycji rankingu. Liczba poniżej nawiasu oznacza wynik kraju. W rankingu opublikowanym w 2012 roku wyniki obrazujące najwyższy stopień wolności prasy mogą być liczbami ujemnymi.
Legenda: {| class="wikitable" |- | style="border-top: 1px solid white; border-left: 1px solid white; border-bottom: 1px solid white; text-align: right; background-color: #FFF;"| Dobra sytuacja → | style="width: 35px; background-color: #98FB98"| | style="width: 35px; background-color: #ccffcc"| | style="width: 35px; background-color: #FFB"| | style="width: 35px; background-color: #FE7"| | style="width: 35px; background-color: #FC6"| | style="width: 35px; background-color: #F96"| | style="width: 35px; background-color: #F55"| | style="border-top: 1px solid white; border-right: 1px solid white; border-bottom: 1px solid white; text-align: left; background-color: #FFF;"| → Bardzo zła sytuacja