thumb|340px|Vetulaniowie w Sanoku, około 1910.W pierwszym rzędzie, od lewej: Adam Vetulani (stoi), Helena Kunachowicz z domu Kadłubowska, Elżbieta Vetulani z domu Kunachowicz, Elżbieta Vetulani (siedzą);w drugim rzędzie, od lewej stoją: Tadeusz, Maria, Kazimierz i Zygmunt Vetulani. Vetulaniowie – polska rodzina, której członkowie zamieszkiwali na przestrzeni lat Bochnię, Wieliczkę, Sanok, Tarnów, Kraków, Lwów, Wiedeń, Warszawę, Poznań, Olsztyn, Milanówek, Bielsko, Katowice i inne miejscowości. Pośród Vetulanich byli naukowcy, nauczyciele, artyści, urzędnicy i wojskowi, między innymi bracia: Kazimierz, Zygmunt, Tadeusz i Adam; siostry: Zofia, Maria, Cecylia; historyk sztuki Armand Vetulani, psychofarmakolog Jerzy Vetulani, lingwista komputerowy Zygmunt Vetulani i artysta plastyk Tomasz Vetulani.
Historia Pochodzenie Istnieje szereg odrębnych, lecz częściowo zgodnych hipotez dotyczących pochodzenia rodziny Vetulanich, w większości przekazywanych w formie podań rodzinnych.
Jerzy Vetulani i Zygmunt Vetulani wskazywali w wywiadach, że rodzina Vetulanich pochodzi z Toskanii, a jej rodowód sięgać może czasów etruskich. Wersję o etruskim pochodzeniu rodziny podawał również Adam Vetulani. Vetulaniowie mogli zamieszkiwać Vetulonię, miejscowość w Etrurii; lub miasteczko VettolaWedle przypuszczeń Zygmunta Vetulaniego., obecnie dzielnicę Pizy. Przedstawiciele rodziny byli geologami i zajmowali się górnictwem kopalin. Jeden z nich przeniósł się najprawdopodobniej w XVIII wieku do Europy Środkowej, i miał według podań rodzinnych prowadzić w Tatrach badania na zlecenie rządu Cesarstwa Austrii.
Jakób Vetulani, urodzony w 1752 roku w Chochołowie z ojca cudzoziemca – pater alienus, był pierwszym Vetulanim urodzonym na ziemi polskiej.
Pozostała we Włoszech część rodziny z czasem przyjęła zitalianizowaną formę nazwiska – Vettolani. Odległym krewnym Vetulanich jest włoski astrofizyk Giampaolo Vettolani.
XIX wiek thumb|200px|Grobowiec Vetulanich na cmentarzu miejskim w Bochni Jakób Vetulani (ur. 1752Inne źródła podają: urodzony około 1751. Zob. , zm. 1816) początkowo pracował jako prosty robotnik (rębacz akordowy) w Bańskiej Bystrzycy. Później zamieszkał w Bochni, gdzie objął kierownicze stanowisko sztygara (c.k. steiger) w miejscowej kopalni soli. W tym czasie, po I rozbiorze polski w 1772, władze austriackie sprowadzały nowych pracowników „na stanowiska, z których rotowano pracowników rdzennie polskich”. W takich okolicznościach posadę objął mający zagraniczne korzenie Jakób Vetulani.
W kopalni soli w Bochni jest komora o nazwie Vetulani, leżąca pomiędzy poziomami V Lobkowicz i VI Sienkiewicz, wedle przekazów potomków nazwana właśnie na cześć Jakóba Vetulaniego.
Jakób Vetulani był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy z Moniką de Weyser, córką gubernatora Moraw; po raz drugi z Marianną Węgierkiewicz, córką prezydenta krajowego w Woźnikach na Górnym Śląsku.
Miał dzieci: (z Moniką de Weyser) Ignacego Feliksa (1784–1792); Franciszkę (zamężną Goldberg); Annę Marię (ur. 1793; zamężną Błońską); (z Marianną Węgierkiewicz) Teresę; Magdalenę (ur. 1800 lub 1802, zm. 1838), wstąpiła do zakonu sióstr benedyktynek w Staniątkach; Alojzego Jana (ur. 1801, zm. 1865); Michała (ur. 19 września 1806, zm. 3 lipca 1879); Ludwika Bernarda (ur. 1808, zm. 25 czerwca 1885); Krystynę Annę (ur. 1810); Mariannę Katarzynę (ur. 1814, zamężną Przyna); Jakuba (zm. 1842), pracował w bocheńskiej kopalni jako wagowy.
Potomkowie Jakóba Vetulaniego Od tego czasu większość członkiń i członków rodziny zawierało małżeństwa z Polkami i Polakami, najczęściej z rodzin ziemiańskich, mieszczańskich, a później inteligenckich, co miało wpłynąć na „szybką polonizację i obyczaju, i przekonań, a także nasiąknięcie tradycjami wolnościowymi i patriotycznymi”.
Anna VetulaniW akcie ślubu jej córki Józefy zapisana jest spolszczona wersja nazwiska: Wetulani. poślubiła Jana Błońskiego, z którym miała córkę: Józefę Błońską, która 1 maja 1851 we Lwowie poślubiła Ignacego Kwiecińskiego, c.k. urzędnika, ekspedienta gazet.
Teresa Vetulani miała syna: Ignacego (ur. 25 września 1825 we Lwowie).
Alojzy Vetulani poślubił w 1827 roku w Bochni Annę Werner (ur. 1809), córkę Teofila Gotlieba Wernera i Krystyny z Polków. Mieli dzieci: Józefa Marcina (ur. 1829); Amalię (ur. 8 sierpnia 1830); Aleksandrę (ur. 9 lutego 1835); Romana (ur. 1836); Piotra Filipa (ur. 1 maja 1838); Franciszka Beniamina (ur. 1840); Walerię (ur. 15 listopada 1841Inne źródła podają datę urodzenia 3 września 1841 lub 13 października 1841., zm. 2 maja 1908); Kamilę (ur. 11 lipca 1848, zm. 16 marca 1865).
Michał Vetulani był inżynierem, pracował w kopalni soli w Bochni jako kontroler. 19 lutego 1840 w kościele w Bochni poślubił Franciszkę Śliwińską (ur. 1820, zm. 5 czerwca 1891)Świadkami byli: Piotr Daniec – c.k. kancelista i Wojciech Grubenthal – oficjalista salinarny. Zob. , córkę Jana Śliwińskiego i Apolonii Prymusińskiej, i miał z nią sześcioro dzieci: Anielę (ur. 1 października 1841, zm. 7 stycznia 1899), żonę Karola Kocwy; Jana Mikołaja (ur. 5 grudnia 1843, zm. 31 grudnia 1918), buchaltera Kolei Żelaznej Nadwiślańskiej w Warszawie oraz Towarzystwa Dobroczynności w Warszawie; Józefa (ur. 3 lutego 1845, zm. 19 września 1850); Romana (ur. 8 sierpnia 1849, zm. 12 sierpnia 1906), nauczyciela gimnazjalnego; Franciszka (ur. 15 listopada 1856, zm. 11 grudnia 1921), inżyniera melioranta; Józefę (ur. 4 lutego 1861, zm. 1940), po mężu Drozd.
Michał Vetulani zmarł 3 lipca 1879 i został pochowany na bocheńskim cmentarzu miejskim. W kolejnych latach do jego grobu dochowano: brata Ludwika i żonę Franciszkę. Ich nagrobek zachował się na przestrzeni kolejnych wieków.
Linia Alojzego Vetulaniego Amalia Vetulani 10 lipca 1865 w Wieliczce poślubiła czterdziestojednoletniego Ludwika Augustyna Wipporicha, syna introligatora Henryka Wipporicha, wdowca po Elżbiecie Hofmaister.
Aleksandra Vetulani 12 października 1862 w Wieliczce poślubiła Józefa Hubeniaka lub Kubienioka (ur. 1831), z którym miała córkę: Marię Antoninę Kubieniok (ur. 7 czerwca 1863 w Wieliczce).
Piotr Vetulani 10 lutego 1866 w Wieliczce poślubił Mariannę Boruszyńską (ur. 9 lipca 1845), córkę Teofila Boruszyńskiego i Amalii Jäckel, z którą miał syna: Franciszka Wojciecha (ur. 23 marca 1866 w Wieliczce).
thumb|200px|Grobowiec rodziny Sapińskich w Wieliczce, w którym złożono szczątki m.in. Walerii Vetulani i Teodora Sapińskiego
Waleria Vetulani 3 lutego 1866 w Wieliczce poślubiła Edmunda Sapińskiego (1841–1908), pracownika w kopalniach soli kolejno w Bochni i Wieliczce, na stanowisku starszego sztygara w kopalni wielickiej, z którym miała dzieci: Karolinę Antoninę Sapińską (ur. 1 grudnia 1866 w Wieliczce); Stefanię Sapińską (ur. 26 grudnia 1867 w Wieliczce, zm. 19 lipca 1953); Adama Feliksa Wojciecha Sapińskiego (ur. 20 listopada 1869 w Wieliczce, zm. 1943); Michała Sapińskiego (ur. 6 lipca 1871 w Wieliczce, zm. 1918); Edmunda Sapińskiego (ur. 27 sierpnia 1872 w Wieliczce, zm. 14 maja 1959 w Krakowie); Marię Sapińską (ur. 2 sierpnia 1874 w Wieliczce, zm. 1920); Klemensa Sapińskiego (ur. 11 listopada 1876 w Wieliczce, zm. 14 października 1912); Marcelego Sapińskiego (ur. 20 października 1879 w Wieliczce, zm. 20 lipca 1959); Teodora Sapińskiego (ur. 9 listopada 1880 w Wieliczce, zm. 8 stycznia 1952 tamże), radnego i wiceburmistrza miasta Wieliczka; Helenę Sapińską (ur. 14 marca 1883 w Wieliczce, zm. 1915) Karola Sapińskiego (ur. 28 listopada 1884 w Wieliczce, zm. 18 lutego 1934 w Zakopanem); Henryka Sapińskiego (ur. 19 stycznia 1888 w Wieliczce, zm. 25 września 1913 w Podłężu).
Roman Vetulani poślubił 28 września 1867 w Krakowie Antoninę Jagielską, córką Andrzeja Jagielskiego i Katarzyny Rutkowskiej, z którą miał dzieci: Alojzego Wita (ur. 15 czerwca 1868 w Wieliczce).
XX wiek Potomkowie Michała Vetulaniego Linia Jana Vetulaniego thumb|150px|Eugeniusz Vetulani wraz z synem Armandem, około 1912 thumb|150px|Armand Vetulani, lata 30. XX wieku Jan Mikołaj VetulaniW nekrologach opisany jako „Jan Ew. Vetulani”., najstarszy syn Michała, wyjechał do Warszawy, gdzie był buchalterem Kolei Żelaznej Nadwiślańskiej oraz Towarzystwa Dobroczynności w Warszawie i członkiem zarządu praskiego Towarzystwa Pożarniczo-Oszczędnościowego. W 1872 roku ożenił się z Natalią Czerską. Mieli czworo dzieci: Jana (ur. 25 lipca 1873, od 1883, tj. od I klasy uczył się w C. K. Gimnazjum w Sanoku, pozostając w tym czasie pod opieką swojego wuja, Romana Vetulaniego – tamtejszego profesora, zm. 23 lutego 1888 w Sanoku wskutek tyfusu, będąc wówczas uczniem V klasy, został pochowany na cmentarzu w Sanoku); Edwarda (zmarł śmiercią samobójczą); Eugeniusza Stanisława (ur. 23 listopada 1883, zm. 1941); Jadwigę Zofię (ur. 1885); Romana (ur. 1887 w Warszawie; figurował w spisie obcokrajowców sporządzonym przez policję w Antwerpii pomiędzy rokiem 1901 i 1915).
Jan Vetulani zmarł 31 grudnia 1918 w Warszawie w wieku 76 lat i został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Powązkowskim.
Jadwiga Vetulani 25 października 1903 poślubiła w Warszawie swojego kuzyna, inżyniera Władysława Czerskiego i miała z nim dwie córki: Wandę Czerską; Zofię Czerską (zamężną Michalską).
Eugeniusz Vetulani z małżeństwa ze Stefanią Gawędą (zm. 1926) doczekał się trzech synów: Armanda (ur. 16 grudnia 1909, zm. 3 kwietnia 1994), historyka sztuki; Zbigniewa (ur. 1911, zm. 1941); Eugeniusza juniora „Gajgę” (ur. 1919, zm. 1999).
Podczas II wojny światowej Eugeniusz senior oraz jego dwaj młodsi synowie zostali aresztowani przez Gestapo i umieszczeni w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. Ojciec oraz syn Zbigniew zginęli tam w 1941 r., natomiast najmłodszy Eugeniusz „Gajga” zdołał doczekać końca wojny.
Armand Vetulani, który jako jedyny uniknął uwięzienia przez cały okres okupacji wykładał na tajnych kompletach. Z tego okresu jako „wspaniałego nauczyciela” wspominała go Joanna Kulmowa, która po latach uczyniła z niego prototyp postaci Doriana w swojej powieści Trzy (1971). Po zakończeniu wojny Armand Vetulani pracował jako dyrektor artystyczny zakładów jedwabniczych w Milanówku. Był pomysłodawcą i organizatorem Centralnego Biura Wystaw Artystycznych w Warszawie, a także pierwszym dyrektorem tej placówki w latach 1949–1954. W latach 1954–1955 kierował nowo powstałą Pracownią Dokumentacji Plastyki Współczesnej w ramach Zakładu Historii i Teorii Sztuk Plastycznych Instytutu Sztuki PAN. Był autorem prac z zakresu historii sztuki, m.in. monografii o Wojciechu Gersonie. Już w podeszłym wieku poślubił swoją sekretarkę Barbarę. Zmarł bezdzietnie w 1994 r.
Linia Romana Vetulaniego thumb|150px|Roman Vetulani thumb|200px|Roman Vetulani wraz z żoną Elżbietą z domu Kunachowicz, teściową Heleną Kunachowicz z domu Kadłubowską oraz swoimi dziećmi w Sanoku Protoplastą linii profesorskiej rodziny Vetulanich był drugi syn Michała – Roman. Ukończył on gimnazjum w Bochni, a następnie wydział filologii klasycznej na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie. W 1875 zdobył tytuł kwalifikowanego nauczyciela szkół średnich. Pracował w niemieckim gimnazjum we Lwowie. W 1883 r. został przeniesiony na równorzędną posadę do Gimnazjum Męskiego w Sanoku, a w 1884 r. mianowany nauczycielem rzeczywistym. W sanockim gimnazjum uczył filologii klasycznej, języka łacińskiego, języka polskiego, języka greckiego, języka angielskiego, gimnastyki i kaligrafii. W 1887 został zatwierdzony na stałe w zawodzie nauczyciela i otrzymał tytuł c. k. profesora. Pełnił również funkcję radnego sanockiej Rady Miasta oraz był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego. Roman zmarł na zawał serca podczas wakacji w Zawoi 12 sierpnia 1906 r. i został pochowany na tamtejszym cmentarzu.
Roman Vetulani w 1883 roku poślubił Matyldę z Piszów (córkę Wawrzyńca Pisza), z którą miał jednego syna: Kazimierza (ur. 3 stycznia 1889, zm. 4 lipca 1941).
Po jej śmierci ożenił się z Elżbietą Kunachowicz, z którą miał pięcioro dzieci: