Andrzej Aleksander Cretti (ur. 26 czerwca 1923 w Warszawie, zm. 6 listopada 2017) – polski ginekolog, położnik, profesor nauk medycznych specjalizujący się w badaniach nad , wykładowca akademicki, członek wielu Komisji PAN (np. Komisja Wad Rozwojowych, Komisja Rozwoju Człowieka, Komisja Patofizjologii Klinicznej) oraz międzynarodowych specjalistycznych instytucji i stowarzyszeń.
Życiorys Warszawa (1923–1949) Był najmłodszym dzieckiem Stanisława Cretti (nauczyciela) i Heleny z domu Bobrowskiej. Miał siostrę Zofię (ur. 6.04.1921) i brata Stanisława.
Liceum o profilu humanistycznym skończył w czasie okupacji niemieckiej na tajnych kompletach w Milanówku. Po zdaniu matury w 1942 roku rozpoczął studia lekarskie w Szkole profesora Zaorskiego (zob. Jan Zaorski). Równocześnie pracował zarobkowo m.in. jako w Aninie.
W latach 1942–1944 Andrzej Cretti ps. „Górski” był żołnierzem 10. pułku piechoty Armii Krajowej Milanówek (Podokręg Zachodni AK, Obwód Błonie, Ośrodek Milanówek „Mielizna”). Żołnierze z Ośrodka „Mielizna” produkowali środki bojowe (granaty, butelki z benzyną itp.), które magazynowali i przekazywali powstańcom. Brali też udział w odbieraniu spadochronowych zrzutów sprzętu, np. zabezpieczali lądowiska i miejsca zrzutów (zob. zrzuty zaopatrzenia nad Warszawą i okolicznymi lasami).
Od lutego 1945 roku Andrzej Cretti kontynuował studia na Wydziale Lekarskim UW. Absolutorium uzyskał w 1947 roku, a dyplom lekarza w 1949 roku.
Gdańsk (1949–1954) W roku 1949 rozpoczął pracę w Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych Akademii Medycznej (AM) w Gdańsku pod kierunkiem prof. Henryka Gromadzkiego (1886–1952, zob. badania). Pracował też w szpitalu rejonowym w Nowym Dworze Gdańskim i Szpitalu Miejskim w Gdańsku oraz w poradniach ginekologicznych.
Białystok (1954–1976) Od roku 1954 pracował w Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych AM w Białymstoku, początkowo pod kierownictwem prof. Stefana Soszki, a od 1963 roku – profesora Józefa Musiatowicza. W roku 1960 odbył staż naukowy w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Uniwersytetu w Nottingham. W latach 1955–1967 otrzymał: 1955 – tytuł zawodowy specjalisty w zakresie położnictwa i ginekologii 1960 – stopień doktora nauk medycznych na podstawie pracy pt. „Obraz morfologiczny ściany macicy w zakażeniu wewnątrzmacicznym podczas porodu” (Roczniki Akademii Medycznej w Białymstoku 1959 : 5, s.201-244), 1967 – stopień doktora habilitowanego na podstawie dorobku naukowego i rozprawy pt. „O wpływie estradiolu i progesteronu na gojenie się ran”.
Przez 22 lata pracował kolejno na stanowiskach starszego asystenta, adiunkta i docenta. W latach 1971–1976 pełnił funkcję kierownika Kliniki Ginekologii i Położnictwa Septycznego w Instytucie Położnictwa i Ginekologii.
W 1968 roku został powołany na członka międzynarodowego komitetu do badań nad gestozą (Organization Gestosis – Society for the Study of Pathophysiology of Pregnancy), a w roku 1975 wybrany na sekretarza tej organizacji dla regionu Europy Wschodniej. Od 1973 roku do przejścia na emeryturę (PAM 1993) był przewodniczącym Sekcji Gestozy w Polskim Towarzystwie Ginekologicznym.
Szczecin (1976–2017) W latach 1976–1993 był kierownikiem Kliniki Patologii Ciąży i Porodu Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. Był zaangażowany w rozwój młodej kadry naukowej – zachęcał młodych lekarzy do badań i publikacji ich wyników. Pełnił funkcję promotora 15 rozpraw doktorskich, w tym 14 prac asystentów zatrudnionych w PAM, m.in.: Wiesława Wieczorek,Ewolucja zmian w zapasie elektrokardiograficznym w okresie wczesnoniemowlęcym u dzieci matek przewlekle tokolizowanych lekami, beta-sympatyko-mimetycznymi (19/10/1993) Olimpia Sipak-Szmigiel, Wpływ trapidilu na ciśnienie tętnicze krwi, na reakcję presyjną na angiotensynę II i na stężenie prostacykliny i tromboksanu w osoczu krwi u ciężarnych i nieciężarnych królic (08/06/1993) Halina Konefał, Wpływ stosowania surfaktantu i surfaktantu wraz z ambroksolem na przeżywalność i stopień upowietrznienia płuc nowourodzonych wcześniaków króliczych poddanych sztucznej wentylacji (18/05/1993) Mariusz Zieliński, Wpływ oleju z wiesiołka na ciśnienie tętnicze krwi, na reakcję presyjną na angiotensynę II i na stężenie prostacykliny i tromboksanu w osoczu krwi u ciężarnych i nieciężarnych królic (20/04/1993) Grażyna Hnatyszyn, Wpływ progesteronu na dojrzewanie płuc płodów królicznych i nowonarodzonych królików (16/03/1993) Barbara Nestorowicz, Wpływ aminofiliny betametazonu na wzrost płodów króliczych (01/01/1991) Jadwiga Ossowicka-Stępińska, Wpływ aminofiliny na dojrzewanie płuc, przeżywalność i masę ciała płodów króliczych (01/01/1989) Był też opiekunem naukowym dwóch osób wykonujących badania w ramach przewodów habilitacyjnych.
Stanowisko profesora nadzwyczajnego zajmował od 1982 roku. Tytuł profesora nauk medycznych otrzymał w roku 1990.
Po odejściu na emeryturę (1993) kontynuował pracę w polskich i zagranicznych (władał biegle czterema językami obcymi: niemieckim, angielskim, rosyjskim i włoskim) instytucjach i stowarzyszeniach medycznych, m.in. w Polskiej Akademii Nauk jako członek lub przewodniczący w Komitetach Wydziału Nauk Medycznych (Kom. Rozwoju Człowieka, Kom. Patofizjologii Klinicznej i in.) oraz w Międzynarodowej Organizacji Gestozy dla Europy Wschodniej jako przewodniczący Komisji Oceny Postępowania w Gestozie (od 1980 roku). Był członkiem Brytyjskiego Towarzystwa Preeclamptic Toxaemia Soc., członkiem honorowym Włoskiego Towarzystwa Położnictwa i Ginekologii, Jugosłowiańskiego Towarzystwa USG.
Dorobek naukowy Profesor Andrzej Cretti był autorem i współautorem 134 publikacji naukowych w czasopismach krajowych i zagranicznych oraz trzech monografii. Był promotorem 15 rozpraw doktorskich i opiekunem naukowym w dwóch przewodach habilitacyjnych. Szczególnie dużą wagę przywiązywał do problematyki . W latach 60. XX w. opracował podział i klasyfikację przypadków gestozy oraz własny schemat postępowania terapeutycznego (leczenie sterowane i skojarzone). W cenionych czasopismach zagranicznych opublikowano artykuły: Cretti A.: Combined treatment of eclampsia with hypotensive drugs, magnesium sulfate and saluretics, Am J Obstet Gynecol, 1964 Dec 15; 90:1319–23 Cretti A.: Wie kann den Schwierigkeiten in der antihypertensiven Behandlung von Spätgestosen vorgebeugt werden? Zentralblatt fur Gynakologie. 1966: 88, s. 770–777
Jako przewodniczący Sekcji Gestozy w Polskim Towarzystwie Ginekologicznym organizował liczne ogólnopolskie i międzynarodowe sympozja. Wydania materiałów z tych specjalistycznych spotkań są uznawane za najbardziej znaczące dokonania A. Crettiego: O wpływie estradiolu i progesteronu na gojenie się ran = Influence of oestradol and progesterone on wound healing = O bliânii èstradiola i progesterona na zaživlenie ran / Andrzej Cretti. Wydanie I. Białystok ; Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1966 Aktualne badania nad gestozą: I Sympozjum Sekcji Gestozy Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Kielce 8-9 XI 1974 / redaktor naukowy Andrzej Crretti, druk 1975 Badania naczyń krwionośnych i układu krążenia w gestozie: zbiór prac: III Sympozjum Sekcji Gestozy Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Szczecin, 10-11. V.1980 / [kom. org. sympozjum ; przew. Andrzej Cretti] Postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne w gestozie EPH (późnym zatruciu ciążowym) / Andrzej Cretti ; Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie, 1985 Olej z nasion wiesiołka w profilaktyce i terapii: 2 Sympozjum (Łódź, 6-7.10.1995): zbiór prac / komitet nauk. Andrzej Cretti [et al.]. Łódź: MakoLab, 1996
Odznaczenia i wyróżnienia Został uhonorowany: Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski Złotym Krzyżem Zasługi Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 tytułem doktora honoris causa Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie
Życie pozazawodowe Prof. Cretti był zamiłowanym żeglarzem – brał czynny udział w żeglarskich rejsach pełnomorskich po Morzu Śródziemnym i jeziorach mazurskich. Był też pasjonatem turystyki rowerowej i muzyki poważnej. Unikał kontaktów z osobami bliżej nieznanymi, co prawdopodobnie oznaczało silną potrzebę ochrony prywatności, charakterystyczną dla ludzi z wojennego pokolenia.
Zobacz też Mikołaj Prochorow Zbigniew Pilawski Halina Pilawska
Uwagi
Przypisy
Kto jest kim w polskiej medycynie. Informator biograficzny (red. Lidia Becela i inni), Warszawa 1987, s. 109.
(Dyrekcja i Pracownicy SPSK 1 PUM).
Linki zewnętrzne Okręgowa Izba Lekarska w Szczecinie: Pamiątkowa tablica poświęcona lekarzom szczecińskim biorącym udział w powstaniu warszawskim w 1944 r. została 9 grudnia 2022 odsłonięta na tzw. „starej siedzibie” OIL. Inicjatorką i realizatorką wydarzenia była dr Amelia Korycka (ps. „Mela”) – sanitariuszka pracująca w powstańczym szpitalu przy ul. Poznańskiej 11, po wojnie lekarka w Klinice Pediatrycznej Szpitala PAM w Szczecinie, zob.
Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Rozwoju Człowieka PAN Kategoria:Polscy ginekolodzy Kategoria:Doktorzy honoris causa Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie Kategoria:Lekarze w powstaniu warszawskim Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2017