thumb|Model tradycyjnego maltańskiego wiatraka w Montekristo Estates

To jest lista wiatraków na Malcie, zawierająca obiekty na wyspach Malcie oraz Gozo. Większość wiatraków () zbudowana została w czasie kiedy wyspa była pod rządami Zakonu św. Jana, z ufundowań Wielkich Mistrzów Cottonera i Manoela, pozostałe zbudowano w okresie brytyjskich rządów kolonialnych. Zachowało się 48 wiatraków (gdyby dodać zburzone, lista doszłaby do co najmniej 69), które zostały wpisane na "Antiques List of 1932", oraz na listę zabytków, przez Malta Environment and Planning Authority (MEPA), jako budynki o wartości kulturowej. Wiatraki są integralną częścią maltańskiej historii. Na terenach wiejskich wykorzystywane były jedynie do produkcji żywności, np. z pszenicy, jęczmienia czy winorośli, kiedy inne, umiejscowione w obrębie murów ufortyfikowanych miast – Valletty oraz Three Cities – używane były w celach militarnych, do produkcji prochu strzelniczego.

W czasach, kiedy je budowano, każda wieża wietraka mogła "widzieć" sąsiednią w pewnej odległości, podobnie do wojskowych wież strażniczych, aby wiedzieć, czy inne wiatraki pracują w danym dniu. Z działalnością wiatraków powszechnie związany jest instrument zwany , potocznie znany jako tronga. Tronja to zmodyfikowana muszla ślimaka morskiego, z otworem na jednym końcu. Podczas dmuchania w nią wydaje głośny dźwięk, słyszalny w dużej odległości. Wykorzystywano ją do informowania mieszkańców, że wiatraki, ze względu na wietrzną pogodę, pracują danego dnia.

Architektura wiatraków jest różnorodna, lecz ogólnie charakteryzowały się one podobnymi elementami. Wieża miała wewnętrzne kręte schody, wiodące na szczyt. Pomieszczenia budowane były wokół wieży, dając jej podparcie oraz służąc jako magazyny na wytworzone produkty. Wiatrak mógł być równocześnie domem dla rodziny młynarza. Każda wieża ma przeciętną wysokość 15 metrów, oraz średnicę około 3 metrów. Działający wiatrak maltański ma śmigło o sześciu skrzydłach. Pierwsze budowle tego typu budowane były na Malcie w XVI wieku, były to konstrukcje typu słupowego. Najstarsze wiatraki wieżowe powstały w XVII wieku na wyspie Malcie, zaś ostatnie zbudowane zostały na Gozo z końcem XIX lub początkiem XX wieku. Wiatraki zostały wreszcie około roku 1900 zastąpione przez przemysłowo budowane młyny parowe, lecz ciągle były konkurencyjne do połowy XX wieku.

Malta ma największe zagęszczenie wiatraków na świecie, z ich liczbą średnio 9 na km², która jest większa niż w Holandii, słynnej z jej wiatraków. Wiele z wiatraków zostało zburzonych w ciągu minionych lat. Pomimo że znaczna ich liczba przetrwała, jedynie trzy posiadają skrzydła. Istnieją inne, bardziej tradycyjne młyny zbożowe na Malcie; wykorzystują one siłę zwierząt (osłów lub koni) do obracania żaren.

Lista Malta Lokalizacja Nazwa wiatrakaoraz współrzędne Typ Rok budowy Uwagi Zdjęcie Birkirkara Wieżowy ~1685 Zbudowany przez Gregorio Carafę. W użyciu do 1930, następnie skrzydła rozebrano. Przekształcony w dom. 150px Birkirkara Wieżowy ~1685 Zbudowany przez Gregorio Carafę, prawdopodobnie przebudowany w 1807. W użyciu do 1886. Zburzony. 150px Birkirkara Wieżowy 1724 Zbudowany przez Manoel Foundation. Znajduje się w nim nisza św. Michała. W użyciu do 1929, następnie rozebrano skrzydła. Później używany jako kuźnia. Odnowiony w latach 1985–89 i przekształcony w pracownię artystyczną. 150px Birkirkara Wieżowy 1855 W użyciu do 1900. Wieżę zburzono, a podstawę przekształcono w dom. 150px B Wieżowy 1674 Zbudowany przez Cottoner Foundation. W użyciu do 1879. Skrzydła zdemontowano. Bormla wieżowy 1674 Zbudowany przez Cottoner Foundation. W użyciu do ok. 1916. Skrzydła zdemontowano. Jego mechanizm został użyty do odremontowania wiatraka Xarolla. Floriana Wieżowy ~1670 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Zburzony. Floriana Wieżowy ~1670 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Zburzony. Floriana Wieżowy Zburzony. Għargħur Wieżowy 1838 W użyciu do ok. 1910, później skrzydła usunięto. Przekształcony w dom. 150px Gudja Wieżowy ~1670 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Zburzony w 1930. Kirkop Wieżowy Zburzony, detale nieznane. Lija Wieżowy 1674 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Posiada okrągłą podstawę. W użyciu do 1889, później skrzydła zostały usunięte. Używany jako kuźnia. Odnowiony w latach 1991–92 i używany na działalność socjalną i kulturalną. 150px Luqa Wieżowy ~1684 Prawdopodobnie zbudowany przez Lascarisa lub Carafę. W użyciu do ok. 1889, zburzony w lipcu 1943. Odbudowany po wojnie, lecz zburzony powtórnie ok. 1985. Mellieħa Wieżowy Późny wiek XVIIPrzebudowa 1849 Skrzydła usunięto w 1938. Dziś jest tam restauracja Il-Mitħna Restaurant. 150px Mellieħa Wieżowy ~1843 W użyciu do ok. 1920. Wieżę zburzono, podstawę przekształcono w dom. 150px Mellieħa Wieżowy ~1849 Zburzony, dokładna lokalizacja nieznana. Mosta Wieżowy ~1685Przebudowa 1757 Na fasadzie znajduje się herb Gregorio Carafy (rządził 1680–90). Przebudowany w 1757 przez architekta Francesco Zerafę i mistrza budowlanego Nicolę Camilleriego. Jest to upamiętnione inskrypcją poniżej tarczy herbowej. W użyciu do 1925, skrzydła usunięto ok. 1928. 150px Mosta Wieżowy ~1800 Znajduje się na nim nisza św. Antoniego z Padwy. W użyciu do 1979, później skrzydła usunięto. Przekształcony w dom. 150px Mosta Wieżowy ~1800 Wieżę zburzono, podstawę przekształcono w dom. Mosta Wieżowy 1858 Wieżę zburzono, podstawę przekształcono w sklep. 150px Mqabba Wieżowy ~1873 Skrzydła zdemontowano ok. 1890. Wiatrak przekształcony w dom. 150px Naxxar Wieżowy ~1670 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Skrzydła usunięto i przekształcono w dom. 150px Naxxar Wieżowy ~1710 Zbudowany przez Ramona Perellosa. Skrzydła zdemontowano ok. 1960 lecz większość maszynerii jest na miejscu. Częściowo odbudowany w 2002. Przekształcony w dom. 150px Naxxar Wieżowy XVIII wiek Skrzydła usunięto, przekształcono w dom. 150px Naxxar Wieżowy XVIII wiek Skrzydła usunięto, budynek przekształcono w dom i studio artystyczne. 150px Naxxar Wieżowy ~1730 Zbudowany przez Manoel Foundation. Na fasadzie mieści niszę. Zdemontowano skrzydła, przekształcony w dom. 150px Paola Wieżowy Zburzony. Qormi Wieżowy ~1685 Skrzydła zdemontowano. 150px Qrendi Wieżowy ~1695 Zbudowany przez Gregorio Carafę. Skrzydła zdemontowano. Rabat Wieżowy ~1685 Zbudowany przez Gregorio Carafę. Na fasadzie znajduje się zerodowana tarcza herbowa. Skrzydła usunięte, budynek przekształcony w dom. 150px Rabat Wieżowy XVIII wiek Skrzydła usunięto, budynek przekształcony w dom. 150px Rabat Wieżowy ~1730 Zbudowany przez Manoel Foundation. Skrzydła usunięte. Przekształcony w dom. Senglea Słupowy ~1536 Prawdopodobnie pierwszy wiatrak zbudowany na Malcie. Zburzony. 150px Senglea Słupowy ~1565 Prawdopodobnie drugi wiatrak zbudowany na Malcie. Zburzony. 150px Siġġiewi Wieżowy XVIII wiek Skrzydła usunięto. Przekształcony w cysternę na wodę. 150px Siġġiewi Wieżowy ~1800 Skrzydła usunięto. 150px Siġġiewi Wieżowy 1879 Zbudowany przez Josepha Sammuta. W użyciu do lat 1930., skrzydła usunięto ok. 1940. Przekształcony w dom. Tarxien Wieżowy Wieżę zburzono, podstawę używano jako magazyn. Valletta Wieżowy 1674 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Zburzony przed 1900. Valletta Wieżowy 1674 Zbudowany przez the Cottoner Foundation. Zburzony przed 1900. Valletta Wieżowy Zburzony. Żabbar Wieżowy ~1710 Zbudowany przez Ramona Perellosa. W latach 1798–1800 używany jako reduta. Skrzydła usunięto, budynek przekształcono w dom. 150px Żabbar Wieżowy XIX wiek Skrzydła usunięto, budynek przekształcono w dom. Żebbuġ Wieżowy 1674–82 W użyciu do ~1900. Skrzydła usunięto, budynek przekształcono w dom. 150px Żebbuġ Wieżowy ~1680 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Używany do 1884. Następnie wykorzystywany jako rzeźnia oraz piec wapienniczy. Wieżę zburzono, budynek przekształcono w dom. Żebbuġ Wieżowy ~1685 W użyciu do ok. 1900. Skrzydła zdemontowano i zmniejszono wieżę. Przekształcony w dom. Żebbuġ Wieżowy 1858 W użyciu do 1865. Skrzydła zdemontowano i zmniejszono wieżę. Przekształcony w dom. Żebbuġ Wieżowy 1872 W użyciu do ~1900, następnie rozebrano skrzydła. Budynek przekształcono w dom. Żejtun Wieżowy ~1670 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Zburzony. Żejtun Wieżowy ~1724 Zbudowany przez Manoel Foundation. Zburzony ok. 1960. Żejtun Wieżowy Zburzony. Żurrieq Wieżowy 1674 Zbudowany przez Cottoner Foundation. Stoi na okrągłej podstawie. Skrzydła zdemontowano. 150px Żurrieq Wiatrak Xarolla Wieżowy 1724 Zbudowany przez Manoel Foundation. Kilkakrotnie odnawiany, jest jednym z kilku młynów na Malcie, które zostały zachowane w celu dalszej pracy. Otwarty jako muzeum. 150px Żurrieq Wieżowy ~1800 Skrzydła usunięto. 150px Żurrieq Wieżowy 1857 Zbudowany przez rodzinę Gafà. W użyciu do 1938, skrzydła usunięte ok. 1945. 150px

Gozo Lokalizacja Nazwa wiatrakaoraz współrzędne Typ Rok budowy Uwagi Zdjęcie Fontana Wieżowy ~1856 Skrzydła usunięto. Għarb Wieżowy 1862 Skrzydła usunięto ok. 1900. Għasri Wieżowy 1858 Zbudowany przez Luigiego Camilleri, miał drewnianą wieżę. Zniszczony przez trąbę powietrzną ok. 1939. Għasri Wieżowy 1859 Zbudowany przez Giuseppe Grecha. Zburzony. Kerċem Wieżowy 1724Przebudowa 1784 Pierwotnie zbudowany przez Manoel Foundation, lecz ze względu na kiepską konstrukcję przebudowany w 1784. Skrzydła usunięto, przekształcony na dom. 150px Kerċem Wieżowy 1885 Skrzydła zdemontowane. Nadur Wieżowy 1727 Zbudowany przez Manoel Foundation. Wiatrak ten był kiepsko zrobiony, został rozebrany ok. 1787. Aby go zastąpić zbudowano w innym miejscu wiatrak Il-Ġdida. Nadur Wieżowy 1787 Skrzydła usunięto. 150px Qala Wieżowy 1853 Zbudowany przez braci Camilleri. Był w użyciu do 1977. Qala Wieżowy 1853 Zbudowany przez braci Camilleri. Dziś w złym stanie. Sannat Wieżowy ~1860 Zbudowany przez braci Cammilleri. W użyciu do ok. 1900, skrzydła zdemontowano ok. 1940. Później był używany jako piec wapienniczy, jego wieża została zmniejszona. Victoria Wiatrak Wieżowy ~1680 Prawdopodobnie pierwszy wiatrak postawiony na Gozo. Zbudowany przez Gregorio Carafę. Zburzony w 1781 i zastąpiony przez wiatrak Ta' Marżiena. Victoria Wieżowy 1783 Skrzydła zdemontowane. 150px Victoria Wieżowy 1856 Skrzydła zdemontowane. Xagħra Wieżowy ~1725–31 Ten wiatrak został kiepsko zbudowany, zburzono go ok. 1787. Aby go zastąpić zbudowano w innym miejscu wiatrak Ta' Kola. Xagħra Wiatrak Ta’ Kola Wieżowy 1787 W użyciu do 1960. Odnawiany kilkakrotnie, jest jednym z kilku wiatraków na Malcie zachowanych do pracy. Otwarty jako muzeum. 150px Xagħra Wieżowy 1858 W użyciu do 1944, potem zdemontowano skrzydła. Przekształcony w dom urlopowy. Xagħra Wieżowy ~1900Przeniesiony ~1940 Prawdopodobnie ostatni wiatrak postawiony na wyspach maltańskich. Zbudowany przez Fortuna Bonello. Jego syn George Bonello rozebrał go ok. 1940 i odbudował kilka kilometrów dalej. Zburzony ok. 1960. Xewkija Wieżowy ~1710 Zbudowany przez Ramona Perellosa. Ma ośmioboczną podstawę. Był w użyciu do 1886, kiedy spłonął. 150px Żebbuġ Wieżowy ~1859 Prawdopodobnie zbudowany przez Galenta Vellę. Wieżę zburzono, podstawa zachowana. Żebbuġ Wieżowy ~1870 Zburzony ok. 1900.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Listy budowli