Strogij (), później Marti – rosyjski niszczyciel z początku XX wieku, jedna z 27 jednostek typu Sokoł.

Wyporność okrętu wynosiła około 250 ton, a jego główne uzbrojenie stanowiło pojedyncze działo kalibru 75 mm wsparte lżejszą artylerią oraz bronią torpedową. Napędzana maszynami parowymi jednostka rozwijała prędkość około 27 węzłów, osiągając zasięg 450–660 Mm przy prędkości 13 węzłów.

Okręt budowany był pod nazwą „Lebied’”, a w 1902 roku został przemianowany na „Strogij”. Został zwodowany roku w stoczni w Petersburgu, a do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego został wcielony we wrześniu 1902 roku, z przydziałem do Floty Czarnomorskiej. „Strogij” wziął udział w I wojnie światowej; w jej trakcie opanowany przez bolszewików okręt został w maju 1918 roku zdobyty przez Niemców, a w 1919 roku przejęli go Biali. W 1920 roku jednostka została wcielona do Floty Czerwonej, a w 1922 roku jej nazwę zmieniono na „Marti” („Марти”). Okręt wycofano ze służby w 1929 roku i następnie złomowano.

Projekt i budowa „Strogij” był jednym z 27 niszczycieli typu Sokoł, spośród których 26 wykonanych zostało przez rosyjski przemysł okrętowy na wzór zbudowanego w Wielkiej Brytanii w 1895 roku „Sokoła”. Prototypowy „Sokoł” był jednym z pierwszych i najnowocześniejszych niszczycieli na świecie, lecz na skutek szybkiego rozwoju tej klasy okrętów na przełomie wieków oraz opóźnienia z budową serii, okręty seryjne w chwili wejścia do służby były już przestarzałe, mniejsze i słabiej uzbrojone od nowych niszczycieli. Formalnie początkowo klasyfikowane były w Rosji jako torpedowce, przed wyodrębnieniem w 1907 roku klasy niszczycieli (dosłownie: torpedowców eskadrowych, ros. eskadriennyj minonosiec), aczkolwiek faktycznie od początku nazywane były niszczycielami.

roku Ministerstwo Marynarki zawarło kontrakt ze stocznią w Petersburgu na budowę czterech okrętów typu Sokoł, zakładając ukończenie jednostek w czasie 18–24 miesięcy. Potrzebna do budowy stal dostarczona została przez miejscowe . Stępkę niszczyciela położono w sierpniu 1899 roku, a zwodowany został pod nazwą „Lebied’” (, pol. łabędź) roku. W marcu 1902 roku okręt przemianowano na „Strogij” (ros. „Строгий”), po zmianie schematu nazewnictwa niszczycieli i rezygnacji z nazw ptaków. roku niszczyciel rozpoczął , osiągając podczas nich prędkość 27 węzłów.

Dane taktyczno-techniczne

Okręt był niewielkim, czterokominowym niszczycielem z taranowym dziobem. Długość całkowita wykonanego ze kadłuba wynosiła 57,91 metra, szerokość 5,64 metra i zanurzenie 2,29 metra. Wyporność normalna wynosiła 240 ton, a pełna 258 ton. Okręt napędzany był przez dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 3800 KM, poruszające dwie śruby, do których parę dostarczało osiem kotłów Yarrow. Prędkość projektowa wynosiła 26,5 węzła. Pełny zapas węgla wynosił 60 ton. Zapewniał on zasięg wynoszący od 450 do 660 Mm przy prędkości 13 węzłów.

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło pojedyncze działo kalibru 75 mm Canet o długości 50 kalibrów (L/50), umieszczone na platformie nad sterówką, strzelające pociskami o masie 4,9 kg, z zapasem 160 pocisków przeciwpancernych. Uzbrojenie uzupełniały trzy pojedyncze działa kalibru 47 mm Hotchkiss M1885 L/40 (dwa umieszczone na burtach za pomostem bojowym i jedno na samej rufie). Strzelały pociskami o masie 1,5 kg, a zapas amunicji wynosił 800 sztuk. Okręt wyposażony był w dwie pojedyncze obrotowe wyrzutnie torped kalibru 381 mm, umieszczone w osi podłużnej na pokładzie na rufie, z zapasem sześciu torped. Torpeda Whiteheada typu L wzór 1898 miała długość 5,18 metra i masę 430 kg (w tym głowica bojowa 64 kg), a jej zasięg wynosił 600 metrów przy prędkości 29–30 węzłów i 900 metrów przy 25 węzłach.

Załoga okrętu liczyła początkowo 52 osoby, w tym czterech oficerów, później stan wzrastał do 55 osób.

Służba Przed I wojną światową „Strogij” został wcielony do służby w Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego we wrześniu 1902 roku. i roku „Strogij”, „Smietliwyj”, „Striemitielnyj” i „Swiriepyj” w dwóch parach wyszły z Kronsztadu w rejs na Morze Czarne, osiągając bazę w Sewastopolu w styczniu 1903 roku i wchodząc tym samym w skład Floty Czarnomorskiej. Dopiero po przybyciu na Morze Czarne okręt otrzymał przewidziane w projekcie uzbrojenie.

W latach 1907–1909 roku w bazie w Sewastopolu i Stoczni Admiralicji w Nikołajewie przeprowadzono remont i modernizację niszczyciela, która obejmowała m.in. podwyższenie kominów, montaż w części dziobowej pomostu bojowego wraz z kabiną nawigacyjną, przeniesienie na pokład kambuza, usunięcie drewnianych okładzin z pomieszczeń wewnętrznych oraz zamontowanie płóciennego zabezpieczenia nad zapasowym mostkiem rufowym. Na przeprowadzonych w 1911 roku próbach „Strogij” osiągnął na prędkość 21,5 węzła, a przy standardowym zapasie węgla wynoszącym 60 ton zasięg pływania wynosił 300 Mm przy prędkości maksymalnej i 900 Mm przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów.

Po 1912 roku dokonano modernizacji uzbrojenia jednostki: zdemontowano wszystkie działa kalibru 47 mm, dodając drugą, usytuowaną w pobliżu rufy armatę kalibru 75 mm (z zapasem dodatkowych 160 pocisków) i trzy pojedyncze karabiny maszynowe kalibru 7,62 mm; prócz tego niszczyciel przystosowano do przenoszenia 12 min na ułożonych na pokładzie torach. Tuż przed wybuchem I wojny światowej okręt został wyposażony w radiotelegraf firmy Telefunken model 1907, o zasięgu 25 Mm oraz reflektor o średnicy 40 cm.

I wojna światowa W momencie rozpoczęcia działań wojennych cztery czarnomorskie okręty typu Sokoł („Strogij”, „Smietliwyj”, „Striemitielnyj” i „Swiriepyj”) wchodziły w skład 6. dywizjonu niszczycieli. roku wzięły one udział w nieudanej operacji zablokowania osmańskiego portu Zonguldak za pomocą branderów o napędzie parowym, stając się celem prowadzonego z brzegu ostrzału; wszystkie nazajutrz powróciły do bazy w Sewastopolu. Wkrótce wszystkie cztery niszczyciele typu Sokoł zostały przebazowane do Batumi, skąd przeprowadzały misje rozpoznawcze, ostrzał wrogich pozycji i działania przeciwko żegludze przybrzeżnej. W marcu 1916 roku „Strogij” i „Striemitielnyj” wzięły czynny udział w operacji desantowej w pobliżu portu (w prowincji Rize), najpierw holując trałowce z oddziałami desantowymi, a następnie wspierając lądowanie wojsk ogniem artyleryjskim. dowodzony przez kmdra por. (ros. капитан 2 ранга) niszczyciel udaremnił atak SM U-33 na rosyjskie transportowce u wybrzeży Anatolii, uszkadzając podczas próby staranowania peryskop wrogiej jednostki, co zmusiło ją do odwrotu. okręt (wraz z bliźniaczym niszczycielem „Smietliwyj”) uczestniczył w wypadzie krążowników pomocniczych „Dacia” i „Regele Carol”, podczas którego zatopił 18 żaglowców, a także zniszczył w Samsun magazyny wojskowe, warsztaty, bank i dwa mola. W czerwcu „Strogij” udzielał wsparcia ogniowego wojskom rosyjskim walczącym z Turkami. roku „Strogij” i „Swirepyj” osłaniały lądowanie desantu pod Ordu.

Wojna domowa i Flota Czerwona W wyniku rewolucji październikowej jednostka została przejęta przez bolszewików, po czym 1 maja 1918 roku zdobyta przez Niemców. W maju 1919 roku niszczyciel wszedł w skład floty Białych, a w grudniu 1920 roku jednostka została z powrotem przejęta przez Flotę Czerwoną. 31 grudnia 1922 roku nazwę niszczyciela zmieniono na „Marti” („Марти”), na cześć francuskiego polityka komunistycznego André Marty’ego.

Okręt oficjalnie przyjęto do służby po przeprowadzonym remoncie w lipcu 1923 roku. Od 9 lutego 1926 roku „Marti” został pozbawiony uzbrojenia torpedowego i wykorzystywano go jako okręt łącznikowy. Jednostkę wycofano ze służby 20 lipca 1929 roku i następnie złomowano.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia [Н.Н. Афонин, С.А. Балакин. Миноносцы типа «Сокол».] [Н.Н. Афонин. Миноносец «Сокол» и «соколы».]

[А.Е. Тарас. Корабли российского императорского флота 1892-1917 гг.]

Kategoria:Niszczyciele typu Sokoł Kategoria:Okręty wojenne Białej Armii Kategoria:Okręty zbudowane w stoczni Crichton Kategoria:Radzieckie niszczyciele