thumb|Józef Czechowicz, kościół św. Józefa w Wilnie w trakcie burzenia, 1877

Józef Czechowicz (ur. 2 marca 1818 w guberni witebskiejDatę tę ustalił Dainius Junevičius i opublikował w katalogu wystawy w Litewskim Muzeum Sztuki, 13 listopada 2015 – 31 stycznia 2016: Juozapo Čechavičiaus Vilnius, Vilnius 2016, s. 8. We wcześniejszych opracowaniach podawane bywają lata 1810, 1817 i 1819., zm. 1 stycznia 1888 w Wilnie) – polski fotograf znany głównie jako autor widoków Wilna.

Życiorys Prawdopodobnie pochodził z lubelskiej gałęzi rodziny Lachowickich-Czechowiczów. W Wilnie ukończył szkołę średnią i podjął pracę jako urzędnik miejski. Studia w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie rozpoczął późno, prawdopodobnie mając 40 lat, studiując malarstwo u Jana KaniewskiegoHryszko J. R Józef Czechowicz s. 6-7.

Do Wilna przybył w kwietniu 1865, a 12 marca następnego roku otrzymał od gubernatora generalnego zezwolenie na prowadzenie działalności fotograficznejPlater-Zyberk M. Spojrzenia na Wilno... s. 13.. Obejmowało ono zgodę na " „wykonywanie zdjęć maszyn przemysłowych oraz typów narodowych”poza studiem na terenie całego północno-zachodniego kraju (...) pod warunkiem, że powiadomiony o tym będzie każdorazowo miejscowy gubernator i powiatowy komendant wojskowy"Hryszko J. R. Józef Czechowicz.. s. 10. Dlatego o wydaniu zezwolenia równocześnie powiadomiono gubernatorów w Mohylewie, Grodnie, Mińsku, Witebsku i Wilnie. Pozwolono Czechowiczowi otworzyć zakład we własnym domu przy ulicy Botanicznej niedaleko wejścia do Ogrodu Botanicznego. W latach 1872–1874 zawiesił działalność swojego zakładu, który wynajął firmie fotograficznej W.A. Straussa i J. Brzozowskiego. Sam poświęcił się wykonywaniu zdjęć Wilna. To wówczas powstała większość widoków tego miasta jego autorstwaPlater-Zyberk M. Spojrzenia na Wilno... s. 15.. Po uzyskaniu zgody gubernatora otworzył ponownie zakład w kwietniu 1876 roku.

Józef Czechowicz sięgnął do korzeni wileńskiej szkoły fotografii, z jej prekursorami w osobach  jego poprzedników – fotografów francuskich, rosyjskich, polskich: Édouarda Baldusa, Gustava Le Gray, braci Bisson, Karola Beyera, Konrada Brandela, Maksymiliana Fajansa, Jana Mieczkowskiego, Abdona Kurzona, autora najwcześniejszych znanych fotografii Wilna.

Zmarł 1 stycznia 1888 roku i został pochowany na cmentarzu Bernardyńskim w WilnieHryszko J. R Józef Czechowicz... s. 15.

Zakład fotograficzny odziedziczyła Anna z Bolcewiczów (1845-1923), z którą był związany przez lata. Czechowicz miał z nią dwóch synów: Antoniego (ok. 1882-1915) i Juliana (ok. 1885-1945)Hryszko J. R Józef Czechowicz s. 3. Wychowywał też dwójkę dzieci ze wcześniejszego związku Anny: Reginę (1876-1890) i Maurycego (ok. 1877-1897) De Rothe (de Rotte).

Po ślubie z malarzem Wincentym Ślendzińskim (1837-1909) pod nazwiskiem Ślendzińska kontynuowała działalność zakładu, wykorzystując negatywy Czechowicza. Ich synem był malarz Ludomir Sleńdziński (1889-1980).

Ojciec wileńskiej fotografii Czechowicz sprowadzał nowoczesny sprzęt i materiały fotograficzne z LondynuHryszko J. R. Józef Czechowicz s. 8. Kupił aparat do fotografowania widoków w plenerze i wyposażenie ciemni. W Wilnie jego studio, które specjalizowało się w wykonywaniu zdjęć portretowych było dziewiątym zakładem istniejącym w tym okresie. Czechowicz jednak najwięcej czasu poświęcał na fotografowanie krajobrazów Wilna. Do fotografowania używał wykonanego na jego zamówienie obiektywu szerokokątnego i kamery na płyty szklaneHryszko J. R. Józef Czechowicz.. s. 12. Jako jeden z pierwszych, używał dużych szklanych płytek o wym. 24 x 30 cm.

Józef Czechowicz pozostawił około 200 zdjęć Wilna. Jego zdjęcia nie były tylko fotografiami. Miały wartość dokumentalną i artystyczną. Pokazywał na nich nie tylko budynki, ale wykonywał również ogólne plenery miasta. Cechą charakterystyczną jego zdjęć jest "przedstawienie obiektu ukazanego frontalnie z wysoko umieszczoną linią horyzontu"Hryszko J. R. Józef Czechowicz... s. 13. Dzięki temu budynki nabierają "majestatyczności, a nawet dramatyczności" co pokazują zdjęcia katedry wileńskiej, kościoła św. Jakuba i Filipa na Łukiszkach, kościoła św. Anny i Bernardynów i inneHryszko J. R. Józef Czechowicz s. 12-15.

Czechowicz pozostawił nam również zdjęcia wnętrz kościelnych. Mają one duże znaczenie historyczne. Do unikatowych należą wnętrza kościoła św. Michała, czy zdjęcia ruin (zburzonego kościoła św. Józefa, wileńskiego zamku i zamku w Trokach). Wśród zachowanych zdjęć są również te pokazujące ulice, na niektórych pojawiają się sylwetki ludzi lub ich cienie (co wynikała z długiego okresu naświetlania). Był pierwszym fotografem w Wilnie, który wykonał zdjęcia peryferyjnych dzielnic miasta i mieszkających tam ludzi.

Zbiory klisz i zdjęć Litewskie Muzeum Narodowe ma w swoich zbiorach 327 oryginałów zdjęć oraz ponad 150 szklanych klisz. Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Wilnie posiada ponad 200 oryginalnych odbitek zdjęć oraz 90 szklanych negatywów. 29 oryginalnych szklanych klisz, które zakupiono w 1967 roku od Ludomira Sleńdzińskiego posiada w swoich zbiorach Muzeum Narodowe w WarszawieHryszko J. R Józef Czechowicz s. 5. Galeria im. Sleńdzińskich w Białymstoku ma w zbiorach szklaną kliszą z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej.

W Petersburgu odkryto kolekcję 50 zdjęć, które w 1874 roku Czechowicz wysłał do Komitetu ds. Cenzury, aby upewnić się, że będą chronione jego prawa autorskie. Zdjęcia zostały opisane przez Czechowicza, a ich wybór pokazuje, które zdjęcia Wilna były dla niego najcenniejsze. Interesujące jest również to, że fotograf chciał chronić swoje prawa do dzieła. W Bibliotece Watykańskiej znajduje się album z widokami Wilna, który w 1888 roku podarowało papieżowi Leonowi XIII wileńskie stowarzyszenie kobiet.

thumb|Grób Józefa Czechowicza na Cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie

Odznaczenia W 1872 roku Cesarskie Towarzystwo Miłośników Nauk Przyrodniczych, Antropologii i Etnografii przy Cesarskim Uniwersytecie Moskiewskim przyznało Czechowiczowi wielki srebrny medal za „zdjęcia dla kursów oświaty”. 10 lat później w 1882 roku na rosyjskiej wystawie przemysłu i sztuki otrzymał srebrny medal za „zdjęcia budynków i wnętrz”. Prawdopodobnie otrzymał również na XI Wystawie Francuskiego Towarzystwa Fotograficznego w Pałacu Techniki w Paryżu złoty medal oraz dziękczynne odznaczenie od Stolicy Apostolskiej.

Nagrobek Dokładne miejsce pochówku przez lata pozostawało nieznane. W Galerii im. Sleńdzińskich w Białymstoku zachowało się zdjęcie na którym napisano, że został pochowany " przed grobami Ilcewiczów i Miniatowiczów w Wilnie". Pomogło to w ustaleniu w 2009 roku miejsca pochówku Czechowicza. W 2010 roku został odsłonięty nowy nagrobek, który powstał dzięki staraniom polsko-litewskiej Fundacji im. Adama Mickiewicza.

Wystawy 1999 - Muzeum Narodowe - wystawa Spojrzenia na Wilno. Fotografia wileńska w latach 1939-1939, na której pokazano m.in. fotografie Czechowicza ze zbiorów Muzeum Muzeum Fotografii 1999 [Dostęp 2018-11-02]. do listopada 2015 - wystawa przygotowana przez Litewskie Muzeum Narodowe "Wilno na zdjęciach Józefa Czechowicza", na której pokazano posiadane przez muzeum zdjęcia i szklane klisze. listopad 2015 - styczeń 2016 wystawa "Wilno Józefa Czechowicza" w Muzeum Sztuki Vytautasa Kasiulisa. Kuratorem był Dainius Junevičius, badacz historii litewskiej fotografii i pierwszy litewski ambasador w Polsce po odzyskaniu przez to państwo niepodległości. Zaprezentowano na niej nie tylko ponad 150 zdjęć Wilna, ale również zdjęcia z albumu rodzinnego, dokumenty archiwalne, autoportrety i pocztówki.

Przypisy

Bibliografia Dainius Junevičius, Fotografowie na Litwie 1839-1914, Łódź 2001. Dainius Junevičius, Juozapo Čechavičiaus Vilnius, Vilnius 2016. Małgorzata Plater-Zyberk, Spojrzenia na Wilno. Fotografia wileńska 1839-1939, Warszawa 1999. Hryszko J. R Józef Czechowicz - pierwszy wileński fotograf - pejzażysta Ananke 2002 nr 3 s. 3 - 15

Linki zewnętrzne Fotografie Józefa Czechowicza w bibliotece Polona Józef Czechowicz, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-02-19].

Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Urodzeni w 1818 Kategoria:Zmarli w 1888