Żarek mały (Pyrocephalus nanus dubius) – podgatunek żarka galapagoskiego, małego ptaka z rodziny tyrankowatych (Tyrannidae). Kwestia systematyki wątpliwa; niektórzy autorzy uznają go za osobny gatunek, a dawniej uznawano go za podgatunek żarka rubinowego (P. rubinus), z którego żarek galapagoski został wydzielony. Żarek mały występował endemicznie na wyspie San Cristóbal (Galapagos). Ostatni raz odnotowano go w latach 80. XX wieku. Późniejsze poszukiwania zakończyły się fiaskiem; takson uznano za wymarły. mały|Zasięg występowania
Taksonomia Po raz pierwszy takson ten opisał John Gould w 1838, w 3. tomie The zoology of the voyage of H.M.S. Beagle. Nadał mu nazwę Pyrocephalus dubius (łac. dubius „wątpliwy”). Holotyp, dorosłą samicę, pozyskał Karol Darwin podczas podróży na HMS Beagle. Trafił do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Klasyfikacja tego taksonu jest sporna. Autorzy Handbook of the Birds of the World (2004) uznali żarka małego za podgatunek żarka rubinowego (P. rubinus). Współcześnie większość autorów uznaje żarka małego za podgatunek wydzielonego z P. rubinus żarka galapagoskiego (P. nanus). Z kolei Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) uznaje żarka małego za odrębny gatunek; odrębny status tego taksonu sugerowały badania genetyczne, których wyniki opublikowano w 2016. Okazy przechowywane są w zbiorach w Tring i Waszyngtonie.
Morfologia Długość ciała wynosiła blisko 11 cm. W porównaniu do żarka rubinowego (P. rubinus) żarki małe wyróżniały się mniejszymi rozmiarami, krótszymi skrzydłami i ogonem oraz bledszym odcieniem czerwieni. U samca ciemię błyszczące, szkarłatne. Gardło i pierś intensywnie czerwone, dalej na brzuchu kolor przechodzi w jasnoczerwony. Kantarek, pokrywy uszne i wierzch ciała ciemnobrązowe. Nogi i dziób są czarne. Samica z wierzchu ciemnoszara, od spodu jaskrawożółta. Broda i gardło jaśniejsze. Ogon ciemnoszary.
Zasięg Żarek mały był endemitem San Cristóbal.
Wymarcie IUCN uznała żarka małego za gatunek wymarły (EX, Extinct), ale ponieważ został on uznany za podgatunek, nie ma on obecnie (2026) osobnego wpisu w Czerwonej księdze.
W 1929, gdy Fisher eksplorował wyspę, żarki małe występowały na niej pospolicie. Do lat 80. XX wieku ich liczebność drastycznie spadła. Ostatnie stwierdzenie miało miejsce w 1987. Szeroko zakrojone badania terenowe w 1998 nie wykazały obecności tych ptaków na wyspie. Prawdopodobnie za wymarcie odpowiada głównie niszczenie środowiska poprzez wprowadzanie inwazyjnych gatunków roślin. Możliwe, że przyczyniły się do niego również choroby roznoszone przez komary.
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Kategoria:Tyrankowate Kategoria:Wymarłe ptaki holocenu Kategoria:Wymarłe ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Wymarłe wróblowe Kategoria:Fauna endemiczna Galapagos Kategoria:Taksony opisane przez Johna Goulda Kategoria:Taksony opisane przez George’a Roberta Graya Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1839 roku