Religia starosemicka – politeistyczne wierzenia ludów semickich ze starożytnego Bliskiego Wschodu i północno-wschodniej Afryki. Religię starosemicką można podzielić na kilka odmian regionalnych, różniących się tradycjami i panteonami: religia kananejska i mitologia ugarycka w Lewancie, religia Mezopotamii (która czerpała także z niesemickiej mitologii sumeryjskiej, i z której wywodziła się religia Urartu) oraz religia staroarabska.

Panteon prasemicki Skróty: ak. akadyjsko-babiloński; ug. ugarycki; f. fenicki; heb. hebrajski; ar. arabski; PA południowoarabski; et. etiopski

ʼIlu - „Bóg” (bóg nieba, głowa panteonu: ak. Ilu, ug. El, f. ʼl/Ēlos, heb. El/Elohim, ar. Allah, PA ʼl). ʼAṯiratu - (żona Ilu: ug. aṯrt, heb. Ašērāh, PA ṯrt) - znaczenie imienia nieznane. Jest również nazywana ' Ilatu „bogini” (ak. Ilat, f. ʼlt, ar. Allāt). ʻAṯtaru - (bóg płodności: ug. '''ṯtr, PA ʻṯtr, et. ʻAstar bóg nieba). ʻAṯtartu - (bogini płodności: ak. Ištar, ug. ʻṯtrt, f. ʻštrt/Astarte, heb. 'Aštoreṯ). Znaczenie nazwy nie jest znane i nie jest związana z Aṯiratu. Haddu/Hadadu - (bóg burzy: ak. Adad, ug. hd, f. Adodos). Nazwa najprawdopodobniej oznacza „Gromowładca”. Bóg ten jest również znany jako Baʻlu „mąż, pan” (ak. Bel, ug. bʻl, f. <span>bʻl'</span>/Belos, heb. Baʻal). Śamšu - „słońce” (bogini Słońca: ug. špš, PA: šmš, aczkolwiek ak. Šamaš jest męskoosobowym bogiem). Wariḫu - „księżyc” (bóg Księżyca: ug. yrḫ, heb. Yārēaḥ, PA wrḫ).

Akad, Asyria i Babilonia

Wraz z rozpoznaniem pięciu planet zostały one związane ze Słońcem i Księżycem oraz utożsamione z głównymi bogami panteonu babilońskiego. Dwujęzyczna lista w Muzeum Brytyjskim wymienia owych bogów z przypisanymi do nich ciałami niebieskimi w następującej kolejności:

Nanna (Księżyc) Szamasz (Słońce) Marduk (Jowisz) Isztar (Wenus) Ninurta (Saturn) Nabu (Merkury) Nergal (Mars)

Religia Asyrii koncentruje się na Aszurze, bóstwie opiekuńczym miasta Aszur, oraz Isztar, patronce Niniwy. Najpóźniej stwierdzony kult Aszur i innych asyryjskich bogów sięga do III wieku naszej ery.

Aszur, patron miasta o tej samej nazwie z końca epoki brązu, był w ciągłej rywalizacji z bogiem-opiekunem Babilonu, Mardukiem. W Asyrii, Aszur ostatecznie wyparł Marduka, stając się nawet mężem Isztar.

Głównymi bogami asyro-babilońskimi oraz akadyjskimi byli: Aszur (aram. ܐܵܫܿܘܪ)/Anszar – patron Aszuru Isztar (Astarte) – bogini miłości i wojny, patronka Niniwy (aram. ܥܸܫܬܵܪ) Nabu – bóg piśmiennictwa i skrybów Nergal – bóg świata podziemnego Tiamat – bogini morza Samnuha Kubaba Marduk Enlil Ninlil Nisroch Hanbi – ojciec Pazuzu Anu Ea, sumeryjski Enki – bóg rzemiosł Kiszar Sin, sumeryjski Nanna – bóg Księżyca Iszara Szamasz – bóg słońca Adad/Hadad Dagon/Dagan Bel Dumuzi Głównymi asyro-babilońskimi demonami i herosami byli: Adapa Gilgamesz Lugalbanda Lilith Pazuzu Ninurta

Kanaan

Religia kananejska była kultywowana przez ludzi żyjących w Starożytnym Lewancie od epoki brązu. Aż do wykopalisk w mieście Ugarit w północnej Syrii i odkryciu archiwum z epoki brązu na glinianych tabliczkach zapisanych alfabetycznym pismem klinowymGray, John, "The Legacy of Canaan the Ras Shamra Texts and Their Relevance to the Old Testament", No. 5., niewiele było wiadomo na temat wierzeń Kananejczyków. Papirus, będący prawdopodobnie materiałem preferowanym przez skrybów w tamtym czasie, łatwo uległ rozkładowi pod wpływem wilgotnego klimatu śródziemnomorskiego. W rezultacie to zapisy biblijne były pierwszym źródłem informacji na temat religii Kanaanu. Teksty te uzupełniono kilkoma drugo- i trzeciorzędnymi greckimi źródłami, w tym traktatem Lukiana z Samosat De Dea Syria (Syryjska Bogini), fragmentami Historii Fenickiej autorstwa Filona z Byblos oraz pismami Damaskiosa. Dodatkowe informacje zostały uzyskane w ramach ostatnich badań źródeł ugaryckich, lewantyjskich inskrypcji i archiwów z Tall Mardich (wydobytych na początku lat 60.).

Religia kananejska wykazuje wyraźny wpływ mezopotamskich i egipskich praktyk religijnych. Tak jak i inne narody starożytnego Bliskiego Wschodu, Kananejczycy byli politeistami, koncentrującymi się na rodzinnym kulcie domowych bogów i bogiń, uznając przy tym istnienie innych bogów, takich jak Baal, Аnat czy El Również królowie odgrywali ważną religijną rolę, także podczas niektórych uroczystości, takich jak zaślubiny bogów w trakcie świętowania Nowego Roku, a także mogli być czczeni jak bogowie.

Hebrajczycy W II tysiącleciu p.n.e. Hebrajczycy, będąc jeszcze ludem koczowniczym, kultywowali wierzenia opierające się na kulcie bóstw pasterskich, magii, a także formach totemizmu. Około roku 1200 p.n.e. przybyli oni i osiedlili się w Kanaanie, gdzie określani byli jako Hapiru. Ich bóstwem opiekuńczym był wymieniany w tekstach ugaryckich Jahu/Jaho, będący jednym z pomniejszych bogów ognia; prawdopodobnie w drodze ewolucji stał się on później jedynym bóstwem zjednoczonych plemion Izraelitów jako Jahwe. Po osiedleniu się Hebrajczycy podjęli również kult lokalnych, kananejskich bogów i bogiń.

Judaizm

Wierzenia poprzedzające jahwizm i judaizm były w późniejszym okresie stopniowo odrzucane w procesie przechodzenia przez monolatrię do monoteizmu. Po wybudowaniu Świątyni Salomona warstwa kapłańska podjęła ostrą walkę z politeizmem, mimo to w Świątyni pod koniec życia Salomona pojawił się ołtarz bogini Aszery (1 Krl 11,4-5), podawanej jako żona Jahwe. Król Manasses, panujący w latach 698-642 p.n.e. ustawił w niej zaś posąg tejże bogini.

Pomimo działalności licznych proroków i prób wymazania śladów pogaństwa (również z tekstów Starego Testamentu), istnieją świadectwa kultu Aszery lub Anat sięgające czasów Drugiej Świątyni, a nawet reliktowo przenikające do chrześcijaństwa. Próbowano mu przeciwdziałać m.in. poprzez łączenie jej z Baalem, który już wcześniej był przedstawiany w negatywny dla Izraelitów sposób. W samym zaś judaizmie można wskazać relikty dawnej religii jak i zapożyczeń z innych wierzeń. Stworzenie świata według Biblii bywa porównywane z babilońskim Enuma elisz. Niektórzy badacze wskazują również na babilońskie korzenie historii Estery. W Psalmie 68 widnieje tekst:

Sugeruje on związek pomiędzy Jahwe a Baalem, którego jednym z epitetów było właśnie „cwałujący na obłokach”.

Źródła greckie podają, że El, stwórca świata i ojciec bogów według panteonu ugaryckiego, był żonaty z Beruth (symbolem Bejrutu). Małżeństwo bóstwa z miastem wydaje się posiadać biblijne analogie do historii łączących Melkarta i Tyr; Jahwe i Jerozolimę; Tanit i Baal Hammon w Kartaginie. El Elyon jest wymieniany jako Bóg Wszechmogący w Księdze Rodzaju 14,18–19 jak bóg, którego kapłanem był Melchizedek, król Salemu. Filon z Byblos podaje, że Uranos i Gaja (w języku greckim odpowiednio Niebo i Ziemia) narodzili się ze związku El Elyon i jego małżonki. Odpowiada to ściśle zdaniu rozpoczynającemu Księgę Rodzaju: Na początku Bóg (Elohim) stworzył Niebo (Shemayim) i Ziemię (Eretz).'' Odpowiada to także babilońskim historiom o Anunnaki.

Arabia

W okresie poprzedzającym powstanie i ekspansję islamu Arabowie najprawdopodobniej nie wytworzyli spójnego systemu mitologicznego. Bogowie i boginie czczeni przez nich w tamtym okresie wyobrażani byli pod postaciami idoli, zwanymi asnam. W świątyni Al-Kaba znajdowało się około 360 takich idoli, do których odbywano pielgrzymki. Arabowie oddawali cześć Słońcu, Księżycowi, drzewom, źródłom i kamieniom; liczne przekazy podkreślają rolę kultu ciał niebieskich.

Naczelne bóstwa staroarabskie to: Hubal Al-Uzza Al-Lat Manat

Zobacz też religia Sumerów religia starożytnego Egiptu imiona Boga w judaizmie religie prehistoryczne

Przypisy http://www.nineveh.com/Assyrians%20after%20Assyria.html Parpola, Simo (1999). "Assyrians after Assyria". Assyriologist. Journal of Assyrian Academic Studies, Vol. XIII No. 2,. The gods Ashur, Sherua, Ishtar, Nanaya, Bel, Nabu and Nergal continued to be worshiped in Assur at least until the early 3rd century AD; the local cultic calendar was that of the imperial period; the temple of Ashur was restored in the 2nd century AD; and the stelae of the local rulers resemble those of Assyrian kings in the imperial period. Dalley, Stephanie, Mari and Karana: Two Old Babylonian Cities (2002),

Smith, Mark S., The origins of biblical monotheism: Israel's polytheistic background and the Ugaritic texts, Oxford University Press, 2001. J. Pons, Review of G. Pettinato, A. Alberti, Catalogo dei testi cuneiformi di Tell Mardikh - Ebla, MEE I, Napoli, 1979, in Études théologiques et religieuses 56 (1981) 339-341. .

Sharpes, Donald K. 'Lords of the scrolls: literary traditions in the Bible and Gospels'.

Bibliografia Moscati, Sabatino (1968), "The World of the Phoenicians" (Phoenix Giant) Ribichini, Sergio "Beliefs and Religious Life" in Moscati Sabatino (1988), "The Phoenicians" (by L.B. Tauris in 2001)

Thophilus G. Pinches, The Religion of Babylonia and Assyria, The World Wide School, Seattle (2000).

Kategoria:Religie rodzime Azji