Chyszów – dzielnica Tarnowa, osiedle nr 9 będące jednostką pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa. Obszar Chyszowa włączono do Tarnowa w 1951 roku.
Lokalizacja Osiedle Chyszów położone jest w środkowej i zachodniej części miasta. Leży na prawym brzegu Białej. Przez rzekę graniczy z Mościcami. Od wschodu sąsiaduje ze Strusiną, sięgając ulic Osiedle i Obywatelskiej. Rozciąga się na południe od Klikowej, od Rowu Chyszowskiego (na północy) po linię kolejową nr 91 (na południu).
Historia Pierwsze wzmianki o Chyszowie, jako wsi, pochodzą z początku XV wieku. 4 marca 1426 roku podkomorzy sandomierski Andrzej z Żelichowa ustalił granicę pomiędzy dobrami Jana z Tarnowa a Chyszowem, należącym do szlachetnych Jana i Piotra. Początkowo wieś należała do parafii w Górze (Zbylitowskiej)ks. Bolesław Kumor, Prepozytura Tarnowska, Lublin 1966, s.226. Chyszów od zachodu graniczył ze Świerczkowem i Dąbrówką Infułacką, od południa i wschodu ze Strusiną, a od północy z Klikową. Wieś została założona przez Jana Romera, za zgodą króla Władysława Jagiełły i przez wieki była siedzibą rodu Romerów. Na przełomie XVI i XVII wieku Romerowie opuścili Chyszów, przesiedlając się do Bieździedzy. W XIX wieku Chyszów był własnością folwarczną książąt Sanguszków.
thumb|Szkoła Podstawowa Integracyjna nr 11 im. Marii Dąbrowskiej|alt=Zdjęcie przedstawia budynek szkoły podstawowej nr 11 na Chyszowie. Na pierwszym planie widać biało-szary budynek, z kilkoma oknami, zadaszonym wejściem i białym wysokim kominem. Przed budynkiem stoi ogrodzenie i brama pomalowane na zielono. Po prawej stronie, od bramy, ciągnie się chodnik, wzdłuż którego rosną sięgające ziemi iglaste drzewa. W tle zdjęcia, za szkołą widać więcej wysokich drzew.Po I rozbiorze Polski Chyszów znalazł się w Królestwie Galicji i Lodomerii, w latach 1854–1867 był gminą jednostkową (niem. Gemeinde) w powiecie tarnowskim (niem. Bezirk Tarnow). W 1884 roku w Chyszowie funkcjonowały dwa młyny wodneTadeusz Rutowski (red.), Rocznik statystyki przemysłu i handlu krajowego, Rocznik I, zeszyt 1 Młynarstwo s. 107, Lwów 1886.. W 1892 roku władze austriackie otworzyły we wsi pierwszą szkołę. Książę Eustachy Stanisław Sanguszko zbudował tu stadninę koni, w której hodowano m.in. konie czystej krwi arabskiej. W 1906 roku oddano do użytku biegnącą przez Chyszów linię kolejową nr 115. W 1915 roku, w czasie I wojny światowej, na terenie Chyszowa otwarto Cmentarz Wojskowy nr 200. W 1917 roku rozpoczęły działalność warsztaty naprawy taboru kolejowego, w 1951 roku przekształcone w Zakłady Mechaniczne „Tarnów”https://www.zmt.tarnow.pl/ Historia Zakładów Mechanicznych „Tarnów”..
Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku reformy rolnej, stadninę i dobra folwarczne Sanguszków upaństwowiono. W 1951 roku obszar Chyszowa został włączony do Tarnowa. W 1966 roku ukończono, rozpoczętą dwa lata wcześniej, budowę nowej szkoły podstawowej. W latach 70. XX wieku część Chyszowa zadrzewiono, tworząc Lasek Chyszowski – strefę ochronną dla Zakładów Azotowych.
Po roku 1990 teren dawnego folwarku został opuszczony, część zabudowań wyburzono, w 2011 roku otwarto tu Plac Targowy „Chyszów”. W 2003 roku uchwałą rady miasta utworzono osiedle nr 9 „Chyszów”, jednostkę pomocniczą Gminy Miasta Tarnowa.
Demografia W 1664 roku Chyszów liczył 120 mieszkańców, w 1854 roku już 244Allgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lwów 1855. mieszkańców, natomiast w 1921 roku, kiedy we wsi znajdowało się 66 budynków mieszkalnych, 500 mieszkańcówSkorowidz Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XII s. 34, GUS Warszawa 1925.. W połowie 1965 roku w tarnowskiej dzielnicy Chyszów, o powierzchni 364 ha, zameldowanych na stałe było 1591 mieszkańcówInstytut Geografii PAN, Prace geograficzne nr 82 – Prace z geografii średnich miasta w Polsce. Problematyka Tarnowa, s. 232; PWN, 1971.. Obecnie Chyszów jest najmniejszym pod względem liczby ludności osiedlem Tarnowa, na koniec 2025 roku mieszkało w nim 1944 osób. Największą populację Osiedle Chyszów odnotowało w 2018 roku, potem do 2023 liczba ludności systematycznie spadała.
Zabytki thumb|Cmentarz Wojenny nr 200|240x240px|alt=Zdjęcie przedstawia cmentarz wojenny nr 200 na Chyszowie. Na fotografii, na pierwszym planie widać wiele prostych betonowych nagrobków, z białymi tablicami i krzyżami stojącymi na górnej części pomników. Nagrobki te ciągną się w głąb zdjęcia. W tle zdjęcia i po jego prawej stronie widać rosnące na cmentarzu drzewa. Cmentarz Wojenny nr 200
Cmentarz z okresu I wojny światowej zaprojektowany przez Antona Müllera, otwarty w 1915. Pochowano na nim 1358 żołnierzy.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dzielnice i osiedla Tarnowa