thumb|240px|Objawy na liściach arbuza thumb|240px|Plamy na liściach arbuza
Czarna zgnilizna zawiązków i pędów roślin dyniowatych (ang. gummy stem blight of cucurbits) – grzybowa choroba roślin wywoływana przez Stagonosporopsis cucurbitacearum (Didymella bryoniae).
Występowanie i szkodliwość Występuje na całym świecie. Może atakować wszystkie gatunki z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae). W Polsce występuje głównie na ogórkach, szczególnie w uprawach pod osłonami. Najczęściej pojawia się na ogonkach liściowych pozostałych po oberwaniu owoców i końcach przyciętych bocznych pędów, gdyż patogen wniknąć może do rośliny głównie przez rany. Atakować może jednak wszystkie nadziemne części rośliny. Największe szkody powoduje, gdy porażone zostają zawiązki owoców.
Objawy Pozostałości ogonków liściowych po oderwanych owocach i końce uszczykniętych pędów bocznych gniją, czernieją i zamierają. Porażone zawiązki owoców gniją, przy czym proces zgnilizny rozpoczyna się od ich wierzchołka, a gnijące tkanki mają ciemnobrunatną barwę. Czasami zgnilizna rozprzestrzenia się na przylegające części łodygi. Na porażonych liściach, głównie na ich częściach brzegowych, powstają zasychające plamy o jasnej barwie. Od zdrowej tkanki odgraniczone są zielonobrunatną obwódką. Na wszystkich porażonych częściach pędu pojawiają się czarne pseudotecja i pyknidia grzyba, w których wytwarzane są zarodniki. Tworzą się tak licznie i gęsto, że porażone tkanki przyjmują czarne zabarwienie.
Epidemiologia Patogen zimuje w glebie na resztkach pożniwnych porażonych roślin, ale także bezpośrednio w samej glebie lub na elementach konstrukcyjnych tuneli foliowych i szklarni. Zimować może grzybnia, askospory i pyknidia. Do rośliny wniknąć może przez rany, lub przez słupki kwiatów. Infekcja zachodzi przy temperaturze powyżej 10 °C, optymalna dla patogenu temperatura to 20–28 °C. Niezbędny czas zwilżenia wynosi tylko 1 godz. Okres inkubacji choroby jest również krótki – 7–8 dni. W ciągu następnych 4–5 dni patogen wytwarza już zarodniki, które dokonują infekcji wtórnych. W infekcjach tych biorą udział zarówno bezpłciowe konidia, jak i płciowe askospory. Do wysiewania się zarodników niezbędne jest zwilżenie rośliny wodą, ale wystarczy krótki nawet okres zwilżenia. Zarodniki mogą przetrwać w glebie do 2 lat.
W przenoszeniu Didymella bryoniae biorą udział owady pasożytujące na roślinach dyniowatych, np. chrząszcze Diabrotica undecimpunctata howardii, Acalymma vittatum i mszyce. Przez wykonane przez nich otwory w tkankach roślin mogą wnikać zarodniki tego patogenu.
Ochrona Zapobieganie chorobie przy uprawach pod osłonami polega na: unikaniu zwilżenia pędów rośliny wietrzeniu szklarni czy tunelu foliowego unikaniu nadmiernego zagęszczenia liści. Starsze liście należy usuwać, ale nie należy tego robić podczas wilgotnej pogody resztki roślin należy składować jak najdalej od miejsca uprawy.
Skutecznie zwalcza się chorobę opryskiwaniami chemicznymi przy użyciu fungicydów benzimidazolowych (szczególnie tiofanatu metylowego) i fungicydów zawierających chlorotalonil, tiuram i kaptan. Opryskuje się po wcześniejszym usunięciu starych i chorych liści i pędów bocznych. W Polsce do zwalczania tej choroby zarejestrowano m.in. Topsin.
Przypisy
Kategoria:Grzybowe choroby roślin