alt=Widok z zewnątrz.|thumb|Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej – Wolny Dostęp (nadbudowa Gmachu Głównego PW) Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej (BG PW) – ogólnouczelniana jednostka organizacyjna Politechniki Warszawskiej, która wraz z filiami, bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi tworzy System Biblioteczno-Informacyjny Politechniki Warszawskiej (SBI PW). Zadaniem SBI PW jest wspieranie działalności edukacyjnej, dydaktycznej i badawczej uczelni poprzez świadczenie usług dla społeczności akademickiej.
Siedziba Biblioteka Główna Politechniki Warszawskiej znajduje się w Gmachu Głównym PW przy Placu Politechniki 1. Pomieszczenia BG zlokalizowane są w centralnej części budynku od parteru do 3. piętra, natomiast w piwnicy są magazyny. Znaczną część powierzchni BG stanowi nadbudowa (otwarta w sierpniu 1999 roku), w której znajdują się trzy poziomy Wolnego Dostępu z bezpośrednim dostępem do zbiorów. Najwyższe piętro czytelni nosi imię Grażyny Lipińskiej, jest tam też wmurowana tablica poświęcona jej pamięci. Projektanci nadbudowy Biblioteki Głównej PW – Hanna Gutkiewicz-Czajkowska i Sławomir Czajkowski – uzyskali nominacje do nagrody głównej w kategorii budynków użyteczności publicznej w konkursie na najlepsze realizacje architektoniczne Warszawy 1998–1999.
W skład Biblioteki Głównej wchodzą trzy filie: Biblioteka Terenu Południowego (Gmach Stary Technologiczny), Biblioteka Wydziału Chemicznego (Gmach Starej Chemii) oraz Biblioteka Filii Politechniki Warszawskiej w Płocku. Łączna powierzchnia BG wraz z filiami i Magazynem Zewnętrznym Babilon to 4756 m² (dane na rok 2025).
Historia
Początki i okres międzywojenny Dzieje Biblioteki Głównej PW nierozerwalnie wiążą się z historią uczelni. W 1824 roku Józef Kalasanty Szaniawski (dyrektor generalny wychowania publicznego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego) wystąpił z pierwszym w historii Polski projektem utworzenia wyższej szkoły technicznej, tj. Instytutu Politechnicznego. Dwa lata później nastąpiło uroczyste otwarcie w Pałacu Kazimierzowskim Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego. Już w początkowych projektach Instytutu rozumiano konieczność stworzenia biblioteki będącej bazą dydaktyczną. Dozorem nowo utworzonej biblioteki zajął się Dionizy Lanckoroński. Biblioteka posiadała najnowsze dzieła w językach europejskich oraz pisma periodyczne.
W ramach represji po powstaniu listopadowym szkołę zamknięto 19 listopada 1831 roku. Zbiory oddano pod dozór dyrektora Biblioteki Publicznej, następnie przejęło je Gimnazjum Realne, a zbiory techniczne dotyczące rolnictwa Marymoncki Instytut Agronomiczny.
We wrześniu 1898 roku otwarto ponownie Warszawski Instytut Politechniczny im. cara Mikołaja II, a 1 stycznia 1899 roku bibliotekę, która zajmowała kilka pomieszczeń na parterze Gmachu Głównego. Stanowisko bibliotekarza objął radca tytularny Eugeniusz Dobrzyński, pomocnika bibliotekarza – radca kolegialny Grzegorz Czajkowski, który w 1908 roku zastąpił Dobrzyńskiego i do 1914 roku kierował biblioteką. Początkowo podstawą zbiorów w ponownie powstającej bibliotece były dary zarówno od społeczności polskiej, jak i rosyjskiej. Gromadzono książki, czasopisma, broszury, atlasy, mapy, rękopisy, litografie głównie w języku rosyjskim. W 1913 roku biblioteka liczyła blisko 51 tys. woluminów i posiadała kilka katalogów (alfabetyczny, rzeczowy). Po wybuchu I wojny światowej władze rosyjskie podjęły decyzję o ewakuacji zakładów przemysłowych i instytucji naukowych w głąb Rosji. W czerwcu 1915 roku na polecenie rektora Włodzimierza Amalickiego uczelnia wraz z wyposażeniem, w tym zbiorami bibliotecznymi, archiwum szkoły oraz kadrą naukową została ewakuowana do Moskwy, następnie do Rostowa, aby ostatecznie osiąść w Niżnym Nowgorodzie.
W listopadzie 1915 roku zainaugurowano rok akademicki na pierwszej polskiej uczelni politechnicznej z polskim językiem wykładowym i polskimi profesorami – Politechnice Warszawskiej. W 1916 roku Biblioteka Główna otrzymała statut (wg in. źródła BG funkcjonowała na mocy regulaminu uchwalonego przez Senat PW i zatwierdzonego przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego; w statucie uczelni określenie statusu i zadań BG pojawia się dopiero w 1921 roku), zgodnie z którym była zarządzana przez powołaną w tym celu Komisję Biblioteczną. W Komisji zasiadało 6 delegatów wydziałowych oraz przewodniczący wybierany przez Senat PW. Pierwszym przewodniczącym pełniącym tę funkcję w latach 1917–1926 był Jan Wiktor Zawidzki. Do jego obowiązków należało przygotowywanie projektu budżetu, sprawozdania z działalności oraz reprezentowanie biblioteki na zewnątrz. Oficjalną działalność biblioteka rozpoczęła dopiero w 1918 roku. Opóźnienie to wynikało z konieczności uporządkowania tych zbiorów, które nie zostały wywiezione do Rosji. Szczególne zasługi w porządkowaniu i inwentaryzacji księgozbioru miał bibliotekarz Antoni Rościsław Sroka. Biblioteka zajmowała pomieszczenia na parterze Gmachu Głównego PW i w jej skład wchodziły trzy czytelnie (profesorska książek, profesorska czasopism oraz studencka), wypożyczalnia, magazyn i sekretariat. W tym czasie posiadała ok. 32 tys. tomów, natomiast w 1922 roku liczba ta wzrosła do 38 tys., ponieważ PW odzyskała część książek wywiezionych podczas ewakuacji. W bibliotece zatrudniony był bibliotekarz, 5 urzędników i 2 woźnych. Od 1933 roku funkcję kierownika sprawował Czesław Skotnicki. Stan zbiorów w 1938 roku wynosił ok. 74 tys. woluminów.
II wojna światowa Działalność uczelni przerwał wybuch II wojny światowej 1 września 1939 roku. Podczas oblężenia Warszawy pracownicy PW pod kierownictwem rektora Kazimierza Drewnowskiego próbowali zabezpieczyć majątek uczelni. Dzięki temu znaczna część zbiorów naukowych nie uległa zniszczeniu. W październiku 1939 roku Gmach Główny PW zajęły wojska niemieckie. Zabroniono prowadzenia działalności naukowej i dydaktycznej na uczelniach wyższych w Warszawie. Jednak w maju 1940 roku władze oświatowe Generalnego Gubernatorstwa wydały zezwolenie na uruchomienie zakładów i laboratoriów naukowych PW w celu wykonywania prac zleconych na rzecz przemysłu i życia gospodarczego Warszawy. W tym samym roku otwarto w budynkach PW trzy dwuletnie Państwowe Szkoły Zawodowe II stopnia: Szkołę Elektrotechniczną (wg innych źródeł: Szkoła Elektryczna), Szkołę Metaloznawczo-Odlewniczą i Szkołę Budownictwa Lądowego i Wodnego. W 1942 roku władze oświatowe postanowiły utworzyć dwuletnią szkołę inżynierską dla absolwentów tych szkół – Państwową Wyższą Szkołę Techniczną (PWST). W związku z tym w kwietniu 1942 roku otwarto Bibliotekę Główną, a do pracy zatrudniono jej przedwojennych pracowników: Czesława Gutrego (kierownik), Irenę Walota-Kurowską i Romana Dłutowskiego. Biblioteka znajdowała się w tych samych pomieszczeniach na parterze, co przed wojną. Szacuje się, że do momentu wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944 roku księgozbiór liczył ok. 77 tys. książek i 530 tytułów czasopism. Podczas powstania na terenie Gmachu Głównego toczyły się walki, w wyniku których gmach uległ zniszczeniu, a wraz z nim niemal wszystkie zbiory biblioteczne. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku wznowiono działalność Politechniki Warszawskiej, a wraz z nią Biblioteki Głównej. Rozpoczął się stopniowy proces odbudowywania utraconych dóbr i zbiorów.
Odbudowa i okres powojenny Wobec ogromnych zniszczeń spowodowanych działaniami wojennymi prowadzonymi na terenie Warszawy 10 stycznia 1945 roku Komisja Organizacyjna Politechniki Warszawskiej z tymczasową siedzibą w Lublinie pod przewodnictwem ministra oświaty Stanisława Skrzeszewskiego podjęła decyzję o wznowieniu zajęć dydaktycznych z dniem 22 stycznia 1945 roku. Ponieważ brakowało podręczników, wystosowano apel do społeczeństwa o zorganizowanie zbiórki książek potrzebnych do stworzenia biblioteki akademickiej, który nie pozostał bez echa. Rektor Władysław Kuczewski zabiegał w Ministerstwie Oświaty o środki, które pozwoliłyby na niezbędne zakupy i je uzyskał. Komisja Wydawnicza Bratniej Pomocy zdobyła przydział papieru, co pozwoliło na wydanie 2 skryptów dla Wydziału Elektryczno-Mechanicznego. Wysyłano też do zrujnowanej stolicy studentów, aby wydobywali z piwnic zachowane podręczniki. Stanowisko bibliotekarza objął asystent Włodzimierz Turyk – odpowiadał za gromadzenie zbiorów oraz prowadzenie inwentarzy i księgowości. Książki przekazywano do odpowiednich zakładów i katedr, sprawowali nad nimi opiekę wyznaczeni pracownicy. Ze względu na ograniczoną liczbę podręczników udostępniano je tylko na miejscu w czytelni.
W pierwszych dniach lutego 1945 roku na teren Politechniki Warszawskiej wrócili przedwojenni pracownicy, do których szybko dołączyli bibliotekarze. Rozpoczęto porządkowanie terenu oraz wydobywanie z gruzów ocalałych książek. W ten sposób udało się przygotować do udostępniania 3850 woluminów. Opracowania, naprawy oraz wpisania do ksiąg inwentarzowych wymagało ok. 30 tys. egzemplarzy. Początkowo część księgozbioru przeniesiono na 1. piętro Gmachu Mechaniki, reszta została zabezpieczona w piwnicach. Później pozyskano dwa pomieszczenia w Gmachu Architektury, które przeznaczono na czytelnię i magazyn.
15 września 1945 roku Politechnika Warszawska wznowiła działalność w Warszawie. Zgromadzony księgozbiór wszedł w skład bibliotek poszczególnych katedr.
Biblioteka Główna powróciła do odbudowanego Gmachu Głównego w 1950 roku. Na czytelnię, magazyn i część biurową przeznaczono nowe pomieszczenia w dobudowanym skrzydle od strony ul. Nowowiejskiej o powierzchni ok. 260 m². Ponieważ księgozbiór stale się powiększał, jesienią 1953 roku bibliotece przyznano 2 kolejne lokale, co pozwoliło na relokację zbiorów i utworzenie czytelni ogólnej, czytelni czasopism oraz wypożyczalni.
W 1955 roku Gmach Główny przebudowano zgodnie z projektem Przedsiębiorstwa Projektowania Budownictwa Miejskiego w Warszawie, co dało możliwość zaadaptowania kolejnych pomieszczeń na cele magazynowe. Zbiory biblioteki stale się rozrastały (w latach 1950–1960 o ok. 80 tys. woluminów), więc w 1960 roku przyznano następne pomieszczenia w środkowej części gmachu, które przeznaczono na wypożyczalnię studencką i magazyn. Zmiany lokalizacji i rozbudowy spowodowały, że w roku 1974 łączna powierzchnia biblioteki wynosiła 1064 m². Jednak we wnętrzach przeznaczonych na czytelnie, magazyny i stanowiska niezwiązane z obsługą użytkowników panowały tak trudne warunki, że już w czerwcu 1957 roku Zbigniew Wasiutyński, przewodniczący Senackiej Rady Bibliotecznej, zgłosił projekt nadbudowy środkowej części Gmachu Głównego i oddanie jej bibliotece. Zaczęto go realizować kilkadziesiąt lat później, w 1996 roku. Wcześniej pojawiały się inne koncepcje, również dotyczące wybudowania nowego gmachu, ale nie udało się ich przeprowadzić.
Na przestrzeni lat struktura organizacyjna BG podlegała różnym zmianom. W początkowym okresie (1945–1955) na czele biblioteki stał kierownik, który zarządzał podległymi mu pracownikami. Było to o tyle łatwe, że do roku 1952 nie istniały wyodrębnione działy. W marcu 1955 roku został mianowany pierwszy dyrektor BG, Donat Kotowicz. Dyrektor biblioteki automatycznie wchodził w skład Senatu PW. Powołana też została Senacka Komisja Biblioteczna, która odpowiadała za koordynowanie działalności biblioteki z działalnością uczelni, politykę gromadzenia zbiorów i opiniowała plany rozwojowe biblioteki. W latach 1945–1953 BG miała charakter zamknięty, zbiory były przeznaczone tylko dla kadry naukowej i studentów PW. W 1953 roku na podstawie Załącznika do Zarządzenia nr 76 Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego BG PW stała się biblioteką naukową o charakterze publicznym.