thumb|Kaczynski (1968) jako adiunkt na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley Theodore John „Ted” Kaczynski, ps. Unabomber (ur. 22 maja 1942 w Chicago, zm. 10 czerwca 2023 w Butner) – amerykański matematyk i terrorysta motywujący swoje działania sprzeciwem wobec społeczeństwa i cywilizacji opartych na nowoczesnej technice. Przydomek Unabomber powstał z kryptonimu UNABOM (), który agenci Federalnego Biura Śledczego (FBI) nadali sprawie Theodore’a Kaczynskiego.
Życiorys Pochodził z rodziny o polskich korzeniach (Polakami byli jego dziadkowie). Jego rodzice byli wychowani jako katolicy, jednak później zadeklarowali się jako ateiści. Jego ojciec popełnił samobójstwo po zachorowaniu na raka.
Od czasów młodości wykazywał ponadprzeciętne zdolności matematyczne, co łączyć można z wysokim IQ – jego iloraz inteligencji wynosił 167 w skali Stanforda-Bineta, która wyrażała wtedy stosunek wieku mentalnego do chronologicznego pomnożony przez 100. W przeliczeniu na współczesną skalę opartą na odchyleniach standardowych stosowaną od 1960 roku, wynik ten odpowiada około 155 IQ przy odchyleniu standardowym wynoszącym 16. Test został przeprowadzony, gdy Kaczynski uczęszczał do piątej klasy szkoły podstawowej, a jego rezultat doprowadził do awansowania z piątej klasy do siódmej. W wieku 16 lat rozpoczął studia na Uniwersytecie Harvarda. W tym czasie Kaczynski był uczestnikiem poniżającego eksperymentu psychologicznego dotyczącego odporności na stres oraz dezintegracji osobowości prowadzonego przez psychologa Henry’ego Murraya. To doświadczenie mogło mieć wpływ na jego późniejsze antyspołeczne zachowania. W roku 1962 rozpoczął studia na Uniwersytecie Michigan w Ann Arbor. Na tej uczelni obronił doktorat z matematyki. W latach 1967–1969 jako matematyk pełnił funkcję docenta na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Wkrótce zrezygnował z tej posady i pozostawał bezrobotny, żyjąc samotnie bez udogodnień cywilizacyjnych w drewnianej chacie w stanie Montana.
Działalność przestępcza Od 1978 do 1995 Kaczynski wysyłał listy-bomby do różnych ludzi, przyjmując filozofię zbliżoną do neoluddyzmu. Zamierzał walczyć w ten sposób ze złem wynikającym – w jego mniemaniu – z postępu technicznego. Swoje bomby wysyłał w starannie wykonanych przez siebie drewnianych pudełkach, oznakowanych literami „FC” (Freedom Club, czyli „klub wolności”). W ciągu prawie 18 lat od jego bomb zginęły trzy osoby, a dwadzieścia dziewięć zostało rannych.
Kaczynski działał bardzo ostrożnie, przez co był długo nieuchwytny. Stał się przedmiotem najdroższego, najdłuższego i najbardziej pracochłonnego w historii FBI śledztwa.
19 września 1995 dzienniki „The New York Times” i „The Washington Post” opublikowały manifest Kaczynskiego: zawierający 35 tysięcy słów esej filozoficzny, dotyczący zagrożeń wynikających z postępu technicznego. W Polsce wydało go, pod tytułem , anarchistyczne wydawnictwo „Inny Świat”Społeczeństwo przemysłowe i jego przyszłość : [manifest wojownika] / Theodore Kaczynski (Unabomber) ; tł. Arkadiusz Miernik. Mielec: Wydaw. Inny Świat, 2003.. Zdaniem Kaczynskiego nowoczesna technika pozbawia człowieka wolności i prowadzi do problemów psychologicznych poprzez pozbawienie go „procesu władzy” – przez co rozumiał indywidualną odpowiedzialność za zaspokojenie podstawowych potrzeb (jedzenia, bezpieczeństwa). Unabomber omawiał też psychologię zwolennika poglądów lewicowych, którego jego zdaniem cechuje kompleks niższości i „naduspołecznienie”.
Do schwytania Unabombera przyczynił się jego brat David, który w poglądach autora rozpoznał poglądy Teda, z którym od wielu lat nie utrzymywał kontaktu. Ted Kaczynski aresztowany został 3 kwietnia 1996, a w 1998 skazano go na karę dożywotniego więzienia. Przed atakami terrorystycznymi z 11 września 2001 Unabomber był symbolem terroryzmu w Stanach Zjednoczonych. Od 1997 Kaczynski przebywał w więzieniu o maksymalnie zaostrzonym rygorze , w stanie Kolorado. W więzieniu tym przebywają osoby uznawane przez amerykańskie władze za skrajnie niebezpieczne, m.in. Eric Rudolph, oraz Timothy McVeigh. Kaczynski zaprzyjaźnił się z McVeighem i prowadził z nim do czasu jego egzekucji rozmowy poświęcone polityce i filozofii.
W grudniu 2021 roku z powodów zdrowotnych został przeniesiony do więzienia w Butner, w stanie Karolina Północna. Pod koniec życia chorował na nowotwór. 10 czerwca 2023 roku został znaleziony martwy w swojej celi. Niedługo później podano, że przyczyną śmierci było samobójstwo. Powiesił się na sznurowadłach na poręczy dla niepełnosprawnych w swoim pokoju.
Lista zamachów Rok Data Lokalizacja Ofiary Obrażenia 1978 25–26 maja Northwestern University, Evanston, Illinois Terry Marker,funkcjonariusz policji akademickiej drobne 1979 9 maja Northwestern University John Harris, absolwent uczelni drobne 15 listopada Chicago 12 pasażerów American Airlines zatrucie dymem 1980 10 czerwca Chicago Percy Wood, prezes United Airlines skaleczenia i poparzenia 1981 8 października Uniwersytet Utah, Salt Lake City, Utah brak – bomba rozbrojona 1982 5 maja Uniwersytet Vanderbilta, Nashville, Tennessee Janet Smith, sekretarka uniwersytecka poważne obrażenia rąk, wymagające skomplikowanego leczenia 2 lipca Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, California , profesor obrażenia twarzy i prawej ręki, prawie całkowicie wyleczone 1985 15 maja Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley John Hauser, absolwent uczelni częściowa utrata wzroku w lewym oku, utrata 4 palców prawej ręki, zerwanie tętnicy w ręce zagrażające życiu 13 czerwca Auburn, Washington brak – bomba rozbrojona 15 listopada Ann Arbor, Michigan i Nicklaus Suino McConnell: utrata słuchu, Suino: rany odłamkowe 11 grudnia Sacramento, California Hugh Scrutton, właściciel sklepu komputerowego pierwsza ofiara śmiertelna 1987 20 lutego Salt Lake City, Utah Gary Wright, właściciel sklepu komputerowego poważne uszkodzenie nerwu lewej ręki, wymagające chirurgicznej rekonstrukcji 1993 22 czerwca Tiburon, California , genetyk Uniwersytetu Kalifornijskiego zniszczone obie błony bębenkowe, utrata części trzech palców 24 czerwca Uniwersytet Yale, New Haven, Connecticut , profesor informatyki obrażenia prawej ręki i oka 1994 10 grudnia North Caldwell, New Jersey Thomas J. Mosser, specjalista ds. reklamy druga ofiara śmiertelna 1995 24 kwietnia Sacramento, California Gilbert Murray, lobbysta w przemyśle drzewnym trzecia ofiara śmiertelna
Odniesienia w kulturze thumb|Koszulka z napisem Unabomber for President! Filmy Stemple Pass (2012, reż. James Benning) ManHunt: Unabomber (serial Netflix, 2017) Ted K (2021, reż. Tony Stone) – cały film to historia życia Teda Kaczynskiego Unabomber (2026, reż. Janus Metz) Polityka Unabomber na prezydenta Muzyka – The Unabomber – Militia Song – Kaczynski Code (ze słowami zaczerpniętymi ze 173. paragrafu manifestu Kaczynskiego) Mando Diao – Killer Kaczynski Sleepytime Gorilla Museum – FC: The Freedom Club Mudoven – Truth and Tragedy: Life in the Occupied Zone Combichrist – God Bless Movits! – Nitroglycerin Agoraphobic Nosebleed – Obi Wan Kaczynski Ill Bill – Exploding Octopus zespół Suckaaa! użył wizerunku Kaczynskiego jako swojej „maskotki”. Członkowie oblepili jego zdjęciami swój autobus, chodzili w T-shirtach z nadrukami jego twarzy, a także przebierali się za niego podczas koncertów. w stanie Connecticut powstał zespół o nazwie „Ted Kaczynski and the Mad Bombers” w Moskwie powstał rosyjski zespół crust/punk o nazwie „Ted Kaczynski” raper Te-Tris nawiązuje do Kaczynskiego w utworze Prawo do bragga raper Quebonafide porównuje się do Kaczynskiego w utworze Valhalla raper Eminem wspomina o nim w utworze Believe z albumu – Revival oraz w utworze Brainless z albumu The Marshal Mathers LP 2 raper Filip Marcinek – Unabomber zespół Lordofon – Unabomber
Literatura Krwawy rajd – komiks Ryszarda Dąbrowskiego z serii „Likwidator” (2002), dedykowany Tedowi Kaczynskiemu; w dialogach postaci przewijają się ponadto ideologiczne deklaracje Kaczynskiego, a wielki plakat z jego wizerunkiem wisi na ścianie w kryjówce Likwidatora.
Przypisy Terror on Trial: Life in Supermax’s 'Bombers Row'.
William Addams Reitwiesner: Ancestry of Ted Kaczynski.
The Unabomber’s not-so-lonely prison life.
Linki zewnętrzne Krzysztof Kłopotowski: Szaleństwo Teda Kaczynskiego, zbrodniarza i proroka
Kategoria:Zamachowcy Kategoria:Amerykańscy samobójcy Kategoria:Amerykańscy seryjni mordercy Kategoria:Amerykańscy matematycy XX wieku Kategoria:Amerykańscy matematycy XXI wieku Kategoria:Analiza zespolona – naukowcy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley Kategoria:Amerykańscy terroryści Kategoria:Indywidualistyczni anarchiści Kategoria:Amerykanie pochodzenia polskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Michigan