mały|Maria Krzymuska, Studia literackie, 1903 Maria Krzymuska, właściwie Maria Róża Józefa Krzymuska z domu Orzechowska h. Oksza, ps. Marcin Oksza (ur. 24 maja 1850 w Rakowie pod Żychlinem, zm. 12 grudnia 1901 w Warszawie) – polska krytyczka literacka.

Życiorys Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Była córką Ignacego Walentego Orzechowskiego h. Oksza i Julianny Nepomuceny Grabowskiej h. Pomian. Urodziła się w majątku Raków pod Żychlinem. Wykształcenie zdobyła w Instytucie Maryjskim oraz na pensji A. Paszkiewiczowej w Warszawie.

W 1873 r. poślubiła Stanisława Tadeusza Krzymuskiego h. Radwan (odm.) (1840–1902). Po ślubie zamieszkała w majątku męża, we wsi Budzisław Kościelny, na Kujawach. Tam też spędziła większość życia. Para miała siedmioro dzieci: Julię Teresę (1874–1943, po mężu Kisielewska), Anną Franciszkę (1876–1923, po mężu Opieńska), Feliksa Antoniego (1877–1934, ożeniony z Ewą Orłowską), Marię Ka­zimierę (1879–1923, po mężu Iwanowska), bliźnięta: Ignacego Józefa (1882–1944, ożeniony z Zo­fią Piaszczyńską) i Kazimierza Zygmunta (1882–1951, ożeniony z Ireną Szczygielską) oraz Stanisławę Zofię (1887–1964, niezamężna).

Po sprzedaży Budzisławia Kościelnego zamieszkała z rodziną w majątku Sosnowice koło Nieszawy, a następnie przeprowadzili się do Kalisza. Krzymuska często odwiedzała mieszkającą w Krakowie, siostrę Annę, żonę Wincentego Zakrzewskiego profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tam miała okazję poznać ówczesnych artystów i intelektualistów, m.in.: Stanisława Tarnowskiego, Stanisława Smolkę, Tadeusza i Stanisława Estreicherów, Henryka Opieńskiego, Konstantego Górskiego, Stani­sława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera i Lucjana Rydla. Jej siostrzeniec, syn Anny, Tadeusz Michał Zakrzewski, był związany z twórcami kabaretu Zielony Balonik. Krzymuska często podróżowała także do Paryża, skąd wysyłała listy do warszawskich redakcji. W wyjazdach często towarzyszyły jej dzieci, dzięki czemu poznały środowisko krakowskich intelektualistów. Zmarła po dłu­giej chorobie w 1901 r. w Warszawie. Pochowana została na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 267-6-1/2). Julia i Maria kontynuowały dziedzictwo literackie matki, obie zostały pisarkami i krytyczkami literackimi.

Twórczość Współpracowała z czasopismami: „Biblioteka Warszawska” (od 1896), „Ateneum” (od 1898), „Tygodnik Ilustrowany” (od 1899). Publikowała tam prace krytycznoliterackie m.in. o twórczości Stanisława Wyspiańskiego, Stanisława Przybyszewskiego, Władysława Reymonta i Gerharta Hauptmanna. W 1899 r. ukazywały się felietony, podpisane jako Marcin Oksza, w „Gazecie Kaliskiej” (numery: 33, 45, 54–55, 67, 136, 138, 144).

Po jej śmierci, w 1903 r. wydany został zbiór jej prac krytycznych pt. Studia literackie, do którego przedmowę napisały jej dzieci.

Wybrane dzieła Wybrany dorobek literacki na podstawie źródeł: Objawy chrześcijańskiego odrodzenia w najnowszej literaturze francuskiej, „Biblioteka War­szawska”, 1896, t.3 Rodin, „Biblioteka Warszawska”, 1896, t.3 Gerhart Hauptmann, „Ateneum”, 1898, t.2 recenzja: W. Sieroszewski, „W matni”, „Ateneum” 1898, t.2 recenzja: K. Przerwa-Tetmajer, „Anioł śmierci”, „Ateneum”, 1898, t.4 Stanisław Wyspiański. I. „Legenda”, „Biblioteka Warszaw­ska”, 1898, t.3 Władysław Reymont. („Komediantka”, „Fermenty”, „Ziemia obiecana”, „Szkice i obrazki”), „Ateneum”, 1899, t.2 Stanisław Przybyszewski, jego poezja i filozofia, „Tygo­dnik Ilustrowany”, 1901, nr 15–17

Wydanie pośmiertne Studia literackie, 1903

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Studia literackie w bibliotece Polona

Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Absolwentki Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu Wychowania Panien Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1850 Kategoria:Zmarli w 1901