Władysław Bronisław Świtalski (ur. 27 czerwca 1875 w KąkolewieSpotyka się też błędną nazwę miejsca urodzenia: Kąkol (np. w Encyklopedii Warmii i Mazur, błąd powielony też został na nagrobku). Źródła podają jako miejsce urodzenia Kankel bei Lissa, to jest Kąkolewo k. Leszna, zaś przysiółek o nazwie Kąkol położony jest koło Torunia. Por. informacje o osobie ZGAE, Beiheft 8 1990 oraz Jahres-Bericht über das Königlische Gymnasium Braunsberg. Ostern 1891 k. Leszna, zm. 9 lutego 1945 we Fromborku) – polski duchowny rzymskokatolicki, profesor teologii i filozofii, rektor Akademii Państwowej w Braniewie, sługa Boży.

Życiorys lewo|mały|Nowy nagrobek (maj 2022) księdza Świtalskiego – z dopiskiem Sługa Boży|238x238px lewo|mały|Nagrobek w l. 1995–2022 księdza Świtalskiego na cmentarzu kanoników we Fromborku (z błędną datą śmierci)|273x273px lewo|mały|Tablica upamiętniająca rektora na ścianie dawnej Akademii w Braniewie|218x218px Urodził się 27 czerwca 1875 w Kąkolewie, w ówczesnym powiecie bukowskimŚwitalski (Switalski) Władysław Bronisław Polski Słownik Biograficzny. T. 52/1, s. 38–40, koło Leszna. Jego ojciec, Marcin Świtalski (1849–1929), był z wykształcenia matematykiem. W 1890 roku rodzina osiedliła się w Braniewie, gdy ojciec otrzymał posadę w królewskim gimnazjum w Braniewie (pracował jako nauczyciel matematyki i fizyki w gimnazjum, później też jako lektor języka polskiego w Liceum Hosianum). Z rodzicami przyjechały do Braniewa ich dzieci – Władysław i o jedenaście lat młodsza siostra HelenaBraunsberg / Ostpreußen, Unsere Schulen, Heft 64, Weihnachten 1996.

Władysław Świtalski po uzyskaniu matury w braniewskim gimnazjum w 1893 roku rozpoczął studia teologiczne w Seminarium Duchownym (Liceum Hosianum) w Braniewie. Następnie w latach 1897–1899 studiował filozofię na Uniwersytecie w Monachium. Święcenia kapłańskie otrzymał 10 września 1899. Przez pewien czas posługiwał jako wikariusz w parafii św. Jakuba w Olsztynie, od 29 stycznia 1900 uczył tam lekcji religii w szkole katolickiej dla chłopców. W lutym 1900 założył przy parafii św. Jakuba Związek Katolickiego Stowarzyszenia Robotniczego (Katholischer Arbeiterverein St. Jakobus für das Kirchspiel Allenstein), był jego przewodniczącym do roku 1902. Sprawując msze święte w Olsztynie kazania wygłaszał w języku polskim. 3 stycznia 1900 roku uzyskał tytuł doktora filozofii z predykatem „summa cum lauda” na podstawie dysertacji o ChalcydiuszuPraca : tygodnik illustrowany, ekonomiczno-społeczny i belletrystyczny. R. 4, 1900, nr 3, s. 83 Z Warmii . W latach 1902–1903 kontynuował studia na Uniwersytecie we Wrocławiu. W 1903 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w grudniu 1907 roku zwyczajnym na wydziale filozofii „Liceum Hosianum” w Braniewie, w którym pracował również jego ojciec. Władysław Świtalski wykładał filozofię i pedagogikę. Dwukrotnie pełnił funkcję rektora Państwowej Akademii w Braniewie (w latach 1914–1917 i 1926–1927). W roku akademickim 1922/23 zorganizował w Bonn Akademię św. Alberta Wielkiego, czyli Katolicki Instytut Filozoficzny. Był członkiem kilku towarzystw naukowych, należał m.in. do Kant-GesellschaftZdzisław Kieliszek Filozoficzna spuścizna księdza Władysława Świtalskiego Studia Warmińskie 46, 89-100, 2009 oraz Warmińskiego Towarzystwa HistorycznegoZeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands (ZGAE), Band 18, Heft 1–3, Der ganzen Folge Heft 52–54, Braniewo 1913 Verzeichnis der Mitglieder des Vereins für das Jahr 1912, s. 873.

W 1923 otrzymał tytuł doktora honoris causa Wydziału Teologicznego Uniwersytetu w Bonn. W 1927 otrzymał profesurę Akademii Państwowej w Braniewie (taką nazwę nosiło wówczas Hosianum).

W 1932 roku został mianowany kanonikiem kapituły we Fromborku. Otrzymał kanonię św. Stanisława, do której przeprowadził się z Braniewa w 1933. Wraz z nim zamieszkała w kanonii jego siostra Helena, doktor matematyki, wykładowca w braniewskich szkołach. Ich mieszkanie i ogród służą często jako miejsce opieki dla starych i schorowanych profesorów nauczycieli braniewskich szkół, m.in. historyk Hermann Hefele przebywał w ich kanonii do swojej śmierci. Ksiądz Świtalski pełnił funkcję kaznodziei katedralnego i ekonoma kapitulnego. W kurii biskupiej zajmował się sprawami katechetycznymi i żeńskimi klasztorami, był m.in. komisarzem do spraw zgromadzenia sióstr katarzynek w Braniewie.

Władysław Świtalski, choć publikował w języku niemieckim, deklarował się jako Polak, był związany z polskim Towarzystwem Robotników w Olsztynie oraz miejscowym ruchem ludowym, ze swoją siostrą Heleną prowadził rozmowy wyłącznie w języku polskimJohannes Parschau Das schreckliche Abenteuer. Die Verschleppung des Generalvikars Dr. Marquardt und des Domvikars Parschau nach Rußland 1945 bis 1948 [w:] Ermlandbuch 1981, s. 95. Nie angażował się jednak w polskim ruchu narodowym. Jedynie wbrew wydanym zakazom władz udzielał Polakom spowiedzi w języku polskimTadeusz Oracki Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku (do 1945 roku), Warszawa 1983, s. 312–313. Podczas II wojny światowej opiekował się przebywającymi we Fromborku polskimi jeńcami wojennymi. Odprawiał dla nich po polsku nabożeństwa w katedrze w kaplicy św. Jerzego (tzw. kaplicy polskiej)Edmund Kurowski Dzieje Fromborka. Dzieje miasta do 1998 r., Frombork 2000, s. 81–83.

8 lutego 1945 Frombork zajęła Armia Czerwona. W dzień po rozpoczęciu okupacji rosyjskiej, 9 lutego 1945, został zamordowany – zastrzelony przez młodocianego rosyjskiego żołnierza w pobliżu budynku kanonii pw. św. Stanisława we Fromborku. Na chwilę przed śmiercią ks. Świtalski wziął do ręki różaniec i modlił się.

Został pochowany dopiero po kilku dniach. Kanonik Anton Krause pochował go w swoim ogrodzie, w pobliżu miejsca śmierci, gdyż byli sąsiadami. Miejsce pochówku było potem przez wielu poszukiwane, zarówno przez księży, jak i mieszkańców, gdyż kanonik Krause wkrótce zmarł – 2 miesiące po ks. Świtalskim. Na początku lat 50. dwóm mieszkankom udało się odnaleźć miejsce pochówku i zwłoki księdza Świtalskiego. Zwłoki rozpoznano m.in. po charakterystycznym zimowym kożuchu kapłanaBruno Schwark Ihr Name lebt: Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod, 1958, s. 225–226. 9 maja 1955 z inicjatywy ojca Mariana Kubrychta, ówczesnego proboszcza katedry we Fromborku, ks. Augustyn Szarnowski wraz z ks. Józefem Łapotem i kanclerzem kurii ks. Franciszkiem Bryxem dokonali ekshumacji pospiesznie przy kanonii pochowanego księdza Świtalskiego, a następnie jego szczątki przeniesiono na cmentarz kapitulny we Fromborku (rząd IV, mogiła 22)Słownik biograficzny Kapituły Warmińskiej, Olsztyn 1996, s. 243..

Proces beatyfikacyjny 15 września 2007 arcybiskup Wojciech Ziemba, metropolita warmiński, otworzył proces beatyfikacyjny dotyczący męczenników drugiej wojny światowej – ofiar hitleryzmu i komunizmu. Władysław Świtalski jest jednym z 46 męczenników warmińskich II wojny światowej. 5 listopada 2011 zakończył się diecezjalny etap procesu beatyfikacyjnego.

9 listopada 2012 na ścianie obiektów dawnej Akademii Braniewskiej, a obecnie Zespołu Szkół Zawodowych im. Jana Liszewskiego, odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą polskiemu profesorowi tej uczelni, kanonikowi warmińskiemu, polskiemu przedwojennemu wykładowcy i autorowi licznych rozpraw naukowych50 urodziny Zespołu Szkół Zawodowych. Były gratulacje, życzenia i podziękowania [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 16 listopada 2012, s. 450 urodziny Zespołu Szkół Zawodowych. Z kart historii [w:] IKAT. Gazeta Braniewska, 9 listopada 2012, s. 4.

Publikacje Des Chalcidius Kommentar Zu Plato's Timaeus. Eine Historisch-Kritische Untersuchung, Münster 1902 (wyd. wznowione 2013) Die erkenntnistheoretische Bedeutung des Citats. Ein Beitrag zur Theorie des Autoritätsbeweises, Braunsberg wydawnictwo G. Riebensahm 1905 Das deutsche Volkstum und die Vaterlandsliebe nach Fichtes Reden an die deutsche Nation: Rede zur Feier des Geburtstages Seiner Majestät des Kaisers und Königs Wilhelms II. am 27. Januar 1906 in der Aula des Königlichen Lyceums Hosianum zu Braunsberg gehalten, Braunsberg 1906. Das Leben der Seele : Eine Einführung in die Psychologie Bender, Braunsberg, 1907 Der Wahrheitsbegriff des Pragmatismus nach William James; eine erkenntniskritische Studie,: Ostpr. Heyne, Braunsberg, 1910 Vom Denken u. Erkennen Eine Einführung in das Studium der Philosophie, Kösel, Kempten, 1914, München 1924 Zur Analyse des Subjektsbegriffs Eine logisch-psycholog. Studie Braunsberg (Ostpr.) 1914, Heynes Buchdruckerei Verzeichnis der Vorlesungen am Kgl. Lyceum Hosianum zu Braunsberg. 1914 Verzeichnis der Vorlesungen an der Königlichen Akademie zu Braunsberg im Sommer-Semester 1915 Verzeichnis der Vorlesungen an der Königlichen Akademie zu Braunsberg im WinterSemester 1915 Der Wahrheitssinn: Ein Beitrag zur Psychologie des Erkennens, 1917 Verzeichnis der Vorlesungen am Königl. Lyceum Hoseanum zu Braunsberg. 1917 Die Idee als Gebilde und Gestaltungsprinzip des geistigen Lebens 1918 Probleme der Erkenntnis : gesammelte Vorträge und Abhandlungen. 1-2, Münster 1923 Kant und der Katholizismus : Vortrag, gehalten auf der Heidelberger Tagung der Görres-Gesellschaft am 29. September 1924, Aschendorffsche Verlagsbuchh., Münster in Westfalen, 1925 Der neudeutsche Idealismus und die deutsche Bildung, 1926 Die Philosophie, ihr Sinn und ihre Bedingheit, 1927 Deuten und Erkennen : Ein Beitrag zur Wissenschaftslehre, Braunsberg 1928 Geist und Gesinnung. 3 akademische Reden, Braunsberg 1928 Verzeichnis der Vorlesungen an der Staatl. Akademie zu Braunsberg im Sommersemester 1932, Königsberg 1932 Verzeichnis der Vorlesungen an der Staatl. Akademie zu Braunsberg im Sommersemester 1933, Braunsberg 1933

Zobacz też Marcin Świtalski Helena Świtalska

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Członkowie Warmińskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Ludzie urodzeni w Kąkolewie (wieś w powiecie leszczyńskim) Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Braniewie Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – ofiary represji komunistycznych Kategoria:Polscy Słudzy Boży w grupie 46 męczenników ofiar hitleryzmu i komunizmu Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Braniewie Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Kanoników we Fromborku