Marian Anastazy Szajna (ur. 17 sierpnia 1873 w Monastercu, zm. 8 stycznia 1936 w Sanoku) – polski nauczyciel, działacz sokoli i społeczny.

thumb|240px|Tablica upamiętniająca na gmachu sanockiego „Sokoła” thumb|240px|Grobowiec rodzin Piech i Szajna

Życiorys Marian Anastazy Szajna urodził się 17 sierpnia 1873 w MonastercuInspektorat szkolny w Sanoku. Tabele kwalifikacyjne nauczycieli 1913-1927. Marian Szajna.. Był synem Michała i Marii z domu Zawadzkiej.

Kształcił się w niższym gimnazjum. Wykształcenie zawodowe uzyskał po ukończeniu C. K. Seminarium Nauczycielskiego w Rzeszowie, gdzie zdał maturę 19 sierpnia 1891. 31 sierpnia 1899 zdał egzamin na nauczyciela gimnastyki w szkołach średnich, a 23 lutego 1900 otrzymał patent nauczycielski. Jako tymczasowy nauczyciel pracował kolejno od 31 sierpnia 1891 w 4-klasowej szkole w Dobromilu – następnie nieopodal swojej rodzinnej wsi – od 16 sierpnia 1892 w 1-klasowej szkole w Siemuszowej, od 29 lipca 1894 w 1-klasowej szkole w Rakowej (ponadto także w Lesku). Później został przeniesiony do Sanoka, gdzie od 12 października 1896 pracował jako tymczasowy nauczyciel gimnastyki w sześcioklasowej powszechnej szkole ludowej•••, po przekształceniu od około 1901 uczył trzyklasowej szkoły wydziałowej męskiej w Sanoku połączonej z czteroklasową szkołą pospolitą•••••••••, od około 1913 imieniem Cesarza Franciszka Józefa. 19 lipca 1901 mianowany stałym nauczycielem w szkole ludowej w Sanoku, potem połączonej ze szkołą wydziałową. Od roku szkolnego 1903/1904 uczył gimnastyki jako przedmiotu nadobowiązkowego w C. K. Gimnazjum w Sanoku (w tej szkole gimnastyki uczył także Roman Vetulani, zmarły w 1906)•••••••••, także podczas I wojny światowej do roku szkolnego 1917/1918 (z wyjątkiem roku szkolnego 1916/1917, gdy nie widniał w składzie grona nauczycielskiego)•, później po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 20. II Rzeczypospolitej w przemianowanym Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii jako nauczyciel przydzielony ze Szkoły Męskiej nr 2 im. Króla Władysława Jagiełły w Sanoku od 1 stycznia 1923 uczył nadal gimnastyki, gier i zabaw ruchowych••••. Wśród uczniów sanockiego gimnazjum zyskał przydomki „Stary Pit” lub „Pitach”. Prowadził też zajęcia gimnastyki dla dzieci w ramach sanockiego koła Towarzystwa Szkoły Ludowej. Uczył również ćwiczeń cielesnych Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w SanokuEdward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Miejskie Prywatne Seminarium Nauczycielskie Żeńskie w Sanoku, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 575.• (szkoła działała w budynku późniejszego II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku). Ponadto w godzinach pozaszkolnych (popołudniowych) pracował jako sklepowy w sklepie „Konsum” (zaopatrującego nauczycieli w towary żywnościowe po niższych cenach), powołanym przez prezesa sanockiego „Ogniska” Związku Nauczycielstwa Polskiego, Michała ŚliwińskiegoEdward Zając, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939. Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Szkolnictwo podstawowe i średnie. Nauczycielski ruch związkowy. Związek Nauczycielstwa Polskiego w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 581.. W zawodzie nauczycielskim pracował niespełna 40 lat. Rozporządzeniem Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego z 29 września 1929 jako nauczyciel gimnazjalny otrzymał urlop płatny całoroczny dla poratowania zdrowia. Dekretem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z listopada 1930 ze stanowiska nauczyciela gimnazjum w Sanoku został przeniesiony w stan spoczynkuDosłownie podano datę „31 listopada 1930”. Por. •.

Był wieloletnim członkiem i działaczem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” od końca XIX wieku•••••; członek komisji pływalnianej; prowadził zajęcia z ćwiczeń w sanockim gnieździe zarówno w okresie zaboru (prócz niego także Władysław Sygnarski), jak i w latach 20. niepodległej Polski (wówczas także m.in. Franciszek Moszoro), członek zarządu (wybrany 15 marca 1902), członek wydziału (do 1904, wybrany 20 marca 1907), długoletni naczelnik i gospodarz gniazda (od 1904, wybierany 1 kwietnia 1909, 24 marca 1911, 7 kwietnia 1913, 1914, 6 lutego 1920), delegat gniazda do Związku i okręgu (wybierany 1909, 1911, 1913, 1920), wiceprezes gniazda (1927; wzgl. zastępca przewodniczącego zarządu 1932), przewodniczący Wydziału Wychowania Fizycznego, Wydziału Gospodarczego, Wydziału Przedsiębiorstw (lata 30.)•, naczelnik powołanego w 1921 okręgu II sanockiego Dzielnicy Małopolskiej TG „Sokół”. Działał przy budowie siedziby sanockiego gniazda. W tym gmachu prowadził zajęcia gimnastyczne dla sanockich członków „Sokoła”. Odbył wiele kursów w zakresie wiedzy gimnastycznej, m.in. w Czechach. 30 października 1904 był jednym z dwóch reprezentantów Sanoka na uroczystości odsłonięcia Kolumny Adama Mickiewicza we Lwowie. Łącznie przepracował 43 lata w działalności sokolej.

W 1912 został organizatorem i komendantem Stałej Drużyny Sokolej (SDS). Po wybuchu I wojny światowej został powołany do szeregów c. i k. armii w pierwszych dniach mobilizacji•. U kresu wojny, wraz z kpt. Franciszkiem Stokiem był organizatorem polskiej siły zbrojnej, a dowodzone przez nich pierwsze patrole polskie rankiem 1 listopada 1918 wyruszyły z gmachu sanockiego „Sokoła” na ulice miasta•. Tego samego dnia, wraz kpt. Stokiem, kpt. Antonim Kurką, prezesem sanockiego „Sokoła” Adamem Pytlem i burmistrzem Pawłem Biedką podjął rozmowy z komendantem wojskowej załogi c. i k. w Sanoku płk. Iwanem Maksymowiczem i mimo jego oporu dokonano rozbrojenia stacjonującego wówczas w miejscowych koszarach – pochodzącego z ziemi czeskiej – 54 Pułku Piechoty, po czym ok. 1000 żołnierzy jednostki (ok. 600 narodowości czeskiej i 300 narodowości niemieckiej) opuściło miasto•••Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 596..

Działał aktywnie społecznieEdward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne – Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 609.. Organizował ochotniczą straż pożarną w Sanoku i przez kilka lat był jej prezesem. Organizował harcerstwo w Sanoku; był opiekunem sanockiego hufca, podczas gdy komendantem był Ludwik Bar od 1924•. Jako delegat sanockiego „Sokoła” został członkiem wydziału (zarządu) zawiązanego 22 maja 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku•. W 1910 został wybrany członkiem rady nadzorczej Towarzystwa Kredytowego Urzędników i Sług Państwowych w Sanoku. Był wieloletnim myśliwym, traktując łowiectwo w sensie sportowym i znaczeniu racjonalnym, powołał do życia Towarzystwo Łowieckie w powiecie sanockim i był jego prezesem. W okresie II Rzeczypospolitej pełnił funkcję zastępcy komendanta Komendy Małopolskiej Straży Obywatelskiej (komendantem był inż. Władysław Piotrowski)Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne – Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 608.. W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W 1930 został członkiem dyrekcji Kasy Zaliczkowej w Sanoku. Był członkiem wspierającym Katolicki Związek Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku.

Otrzymał Medal Pamiątkowy Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce „W dziesiątą rocznicę”, uzyskał Państwową Odznakę SportowąOdznaczenia Mariana Szajny..

Od 6 lipca 1907 jego żoną była Aleksandra (ur. 1884, nauczycielka szkolna w Sanoku, córka sanockiego rzemieślnika Aleksandra Piecha, siostra Kazimierza i Tadeusza, także należąca do sanockiego „Sokoła”), a świadkami na ich ślubie byli Antoni Stupnicki i Władysław Prus Ossowski. Mieli synów Zbigniewa Stanisława (ur. 1908-1944, urzędnik skarbowy) i Adama Mariana (ur. 1910, profesor gimnazjalny)Obaj synowie Maria Szajny zostali absolwentami Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, Zbigniew w 1926, a Adam w 1929. Por. . Wraz z rodziną zamieszkiwał w Sanoku przy ulicy Grunwaldzkiej pod numerem konskrypcyjnym 235a.

thumb|240px|Tablica upamiętniająca działaczy sokolich w Sanoku Marian Szajna zmarł 8 stycznia 1936. Po uroczystym pogrzebie został pochowany w grobowcu rodzinnym Piechów na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku.

Upamiętnienie Osoba Mariana Szajny, jeszcze za jego życia, została upamiętniona na tablicy ustanowionej przez Komitet Obywatelski i odsłoniętej 1 listopada 1928 na frontowej elewacji gmachu „Sokoła” w Sanoku, dla upamiętnienia 10. rocznicy odzyskania niepodległości i wymarszu pierwszych polskich patroli z sanockiego Sokoła w dniu 1 listopada 1918. W czasie II wojny światowej została zdjęta, ukryta i przechowywana przez majstra budowlanego Emila Rudaka, po 1944 przekazana Muzeum Historycznemu w Sanoku•Historyk Andrzej Brygidyn podał, że została zniszczona, zob. . Ponownie odsłonięta 10 listopada 1988 roku w 70. rocznicę odzyskania niepodległości i ówczesnych wydarzeń w Sanoku•Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 200.•Franciszek Oberc: Kalendarium sanockie 1974-1994, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 959.. Inskrypcja brzmi: „W dniu 1-XI. 1918 r. garstka młodzieży owiana radosnym zapałem polskiego czynu utworzyła w Sokole pod wodzą kpt. Fr. Stoka i naczelnika Sokoła M. Szajny pierwszą w Sanoku siłę zbrojną dla obrony wskrzeszonej Ojczyzny. Ku pamięci potomnych w dziesiątą rocznicę wyzwolenia Polski”.

Podczas uroczystości 130-lecia gniazda TG „Sokół” w Sanoku 29 czerwca 2019 na gmachu tegoż została odsłonięta tablica upamiętniająca 10 działaczy zasłużonych dla organizacji sokolej i Sanoka, w tym Mariana Szajnę•.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie ochotniczej straży pożarnej (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Stałych Drużyn Sokolich Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (II Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Działacze Towarzystwa Tatrzańskiego – Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Kategoria:Działacze społeczni II Rzeczypospolitej Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Harcerze związani z Sanokiem Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele związani z Sanokiem Kategoria:Odznaczeni Państwową Odznaką Sportową Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy myśliwi Kategoria:Polscy nauczyciele wychowania fizycznego Kategoria:Urodzeni w 1873 Kategoria:Zmarli w 1936