mały|Okładka paszportu nieobywatela Łotwy Nieobywatele () – ludzie nieposiadający żadnego obywatelstwa, którzy stale zamieszkują Łotwę, a nie otrzymali żadnego obywatelstwa w wyniku rozpadu ZSRR lub są potomkami takich osób.

Wprowadzenie statusu i jego charakterystyka Władze Łotwy, po odzyskaniu przez ten kraj niepodległości, zdecydowały, że prawo do obywatelstwa kraju będzie przysługiwać jedynie osobom, które posiadały je przed radziecką aneksją Łotwy 16/17 czerwca 1940 oraz ich potomkom. Ustawa „O przywróceniu praw obywateli Republiki Łotwy i podstawowych zasadach naturalizacji”, przyjęta 22 czerwca 1994 r. na podstawie wcześniejszego postanowienia parlamentu o zasadach naturalizacji i obywatelstwie, dzieliła osoby stale przebywające na Łotwie na obywateli, nieobywateli, obywateli innych państw oraz bezpaństwowców. Status nieobywatela w 1993 r. przysługiwał 876 tys. ludzi, w zdecydowanej większości Rosjanom – osobom, które posiadały obywatelstwo radzieckie, a po 1991 r. nie uzyskały żadnego innego obywatelstwa. Rządzący Łotwą uznawali bowiem ludność rosyjskojęzyczną za bezpośrednie zagrożenie dla etnicznych Łotyszy, potencjalny instrument wrogiej polityki rosyjskiej wobec RygiJ. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 27–28..

Nieobywatele nie mają biernego ani czynnego prawa głosowania w wyborach na żadnym poziomie, nie mogą wstępować do służby cywilnej ani pracować na stanowiskach związanych z bezpieczeństwem narodowym Łotwy, nie mają prawa nabywania ziemi. Posiadają natomiast prawo stałego pobytu, poza granicami kraju korzystają z opieki konsularnej Łotwy, od wstąpienia Łotwy do Unii Europejskiej mogą podróżować po jej terytorium bez wiz. Nie są jednak uprawnieni do pracy bez specjalnych pozwoleń na to oraz długotrwałego pobytu w innych krajach strefy Schengen lub Unii Europejskiej.

Ustawa o obywatelstwie stanowi, że nieobywatele mogą uzyskać obywatelstwo, jeśli żyją na Łotwie dłużej niż pięć lat (licząc od 4 maja 1990), posiadają legalne zatrudnienie, znają język łotewski, łotewską konstytucję i zobowiązują się do lojalności wobec państwaJ. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 31.. Prawo do ubiegania się o obywatelstwo nie przysługiwało przy tym byłym pracownikom radzieckich służb specjalnych, emerytowanym oficerom Armii Radzieckiej, wszystkim, którzy sprzeciwiali się niepodległości Łotwy, oraz propagatorom ustroju totalitarnego i idei komunistycznych.

Krytyka łotewskich rozwiązań prawnych i ich modyfikacje Brzmienie ustawy o obywatelstwie spotkało się z krytyką Unii Europejskiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Rady Europy oraz Rosji. Organizacje międzynarodowe zarzucały Łotwie dążenie do budowy etnicznego państwa narodowego. Rosja domagała się zgody na naturalizację wszystkich łotewskich Rosjan, grożąc Rydze sankcjami gospodarczymi. Pod międzynarodową presją rząd łotewski dokonał pewnych korekt w polityce naturalizacyjnej, w 1998 r. znosząc limit osób, które w ciągu jednego roku mogły przejść z kategorii nieobywateli do obywateli, jak również wycofując niektóre ograniczenia dotyczące dostępu nieobywateli do zawodów, w których wymagana jest bardzo dobra znajomość języka łotewskiego.

W 2004 r. wprowadzono również możliwość nadania obywatelstwa łotewskiego dzieciom nieobywateli urodzonym na Łotwie po 1991 r., na wniosek rodziców. Przyczyną, dla której skorygowano dotychczasową politykę w tej kwestii, był również fakt, że łotewskie elity polityczne zrozumiały, że pewne założenia działań z pierwszych lat niepodległości okazały się nietrafne. Nie doprowadzono do emigracji Rosjan ani też nie zmotywowano ich do masowego asymilowania się z ŁotyszamiJ. Kozakiewicz, Polityka bezpieczeństwa państw bałtyckich, s. 33.. Największe zainteresowanie uzyskaniem obywatelstwa przypadło na lata 90. XX wieku oraz na okres, gdy Łotwa wstępowała do Unii Europejskiej.

Od 2020 r. wszystkie dzieci, w tym dzieci nieobywateli, rodzące się na Łotwie automatycznie otrzymują obywatelstwo łotewskie, chyba że na mocy urodzenia mają prawo do innego obywatelstwa, a oboje rodzice wyrażają zgodę na jego nadanie. Jeżeli dziecko nieobywateli rodzi się poza granicami Łotwy, rodzice muszą złożyć wniosek i zaświadczyć, iż dziecko nie jest i nie było obywatelem innego kraju, aby mogło zostać uznane za obywatela łotewskiego.

Statystyka W 2011 r. liczba nieobywateli wynosiła osób, co stanowiło 14,3% całej populacji Łotwy. Odsetek ten powoli spada. W 2016 nieobywateli było , tj. 11,8%. Spośród nich osób stanowili Rosjanie, – Białorusini, – Ukraińcy, a 8843 – Polacy. Według danych na 1 stycznia 2022 r. na Łotwie żyło 195 159 nieobywateli.

Według danych z 2025 r. status nieobywatela Łotwy miało 165 871 osób. 109 232 z nich miało narodowość rosyjską, 23 410 – białoruską, a 16 515 – ukraińską.

Zobacz też

Nieobywatele (Estonia)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Polityka Łotwy Kategoria:Obywatelstwo