Tadeusz Kensy (ur. 11 listopada 1955 w Sośnicy) – uczestnik przedsierpniowej opozycji demokratycznej w PRL i działacz „pierwszej” „Solidarności”.
Wykształcenie Ukończył Liceum Ogólnokształcące w Ropczycach (1974), administrację na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego (1978) oraz kursy spawania; elektrycznego i gazowego w ZDZ w Rzeszowie (1984).
Działalność opozycyjna w PRL W maju 1977 związał się z powstałym w Krakowie Studenckim Komitetem Solidarności; od 15 września 1977 do października 1978 był członkiem-rzecznikiem tzw. „drugiej dziesiątki” SKS-u; od maja do września 1978 podpisywał za redakcję (razem z Danutą Sotwin), drukował i kolportował pismo „Sygnał”, prowadził biuro interwencji SKS-u.
Sygnatariusz dokumentów, apeli, protestów i deklaracji SKS-u, podpisał też powstałą w kręgu KOR-owskiej opozycji Deklarację Ruchu Demokratycznego z dnia 18 września 1977 r.„Encyklopedia Rzeszowa”, red. Jan Draus, Grzegorz Zamoyski, Rzeszów 2011, wyd. II, ; s. 283; por.: „Droga do niepodległości. Solidarność 1980 - 2005”; Wydawca: VOLUMEN, KK NSZZ SOLIDARNOŚĆ 2005, , Małgorzata Gliwa; NSZZ „Solidarność” Region Rzeszowski w: NSZZ Solidarność 1980 – 1981, t. 5 Polska Środkowo-Wschodnia, IPN, Warszawa 2010 oraz „Encyklopedia Solidarności. Tom 1 Opozycja w PRL 1976–1989”; Wydawca: POKOLENIE 2010, Pomysłodawca i wykonawca kilkudziesięciu plakatów wyszydzających 60. rocznicę rewolucji październikowej i uczestnik akcji ich rozlepiania w Krakowie i Nowej Hucie w dniu 5 listopada 1977 r,; autor projektów i współwykonawca plakatów do akcji przeciw bibliotecznym RES-om. Współpracownik KSS „KOR”, kolporter „Robotnika” i innych wydawnictw bezdebitowych„ Opozycja małopolska w dokumentach 1976 – 1980”; red. Krystyna Bielawska, Marcin Orski, Adam Roliński, Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, Kraków 2003, Jarosław Szarek „Czarne Juwenalia”; Wydawnictwo Znak, Kraków 2007, .
Od marca 1979 współpracownik Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Rzeszowskiej w Łowisku; od maja 1980 do lutego 1983 współredaktor niezależnego pisma chłopskiego „Wieś Rzeszowska”, kolporter „Placówki”.
Od 7 września 1980 organizował na Rzeszowszczyźnie koła „Solidarności Wiejskiej” i jej strukturę wojewódzką.
Od 27 września 1980 przewodniczący komitetu założycielskiego, od 16 listopada komisji zakładowej NSZZ „Solidarność” w PKS. Współorganizator i członek prezydium zarządu regionu MKZ i MKR Rzeszów, odpowiedzialny w tym ostatnim za informację, propagandę i działalność wszechnicy związkowej.
Redaktor „Solidarności Związkowej” (1980) i „WRYJ-a” (1981).
Uczestnik I Krajowego Zjazdu Delegatów, 5 października wybrany głosami 519 delegatów do Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”IPN BU 0236/243 t.1, str. 463 – 493, Andrzej Friszke; „Rewolucja Solidarności 1980 – 1981”, Znak Horyzont, ISP PAN, ECS, Kraków 2014, , 978-83-64091-18-6.
Współpracownik i doradca wspierający zorganizowanie rzeszowskich struktur NZS i Niezależnego Zrzeszenia Uczniów (NZU).
Współpracował ze studentami w organizacji i uczestniczył w zakazanych przez prezydium MKR obchodach 11 listopada 1980 r.Teczka pracy KO „MJ”, nast. TW ps. „Komandor”, IPN Rz 0094/699
W grudniu 1980 współorganizator, a od 5 stycznia do 20 lutego 1981 uczestnik chłopskiego tzw. strajku rzeszowskiego, odpowiedzialny za jego utrzymywanie; potem społeczny sekretarz biura WKZ NSZZ RI „Solidarność” w Rzeszowie aż do zakończenia procesu jego organizacji w lipcu 1981.
Od początku 1981 był podejrzewany przez SB o niechętny stosunek do Lecha Wałęsy. Edward Wisz „Szara Eminencja” w: „Nowiny Rzeszowskie” z dnia 12 lutego 1982 r. Nr 30 (10243)/1982 W czasie wyborów przewodniczącego Komisji Krajowej „Solidarności” głosował – jak cała grupa delegatów związanych z KOR-em - na Andrzeja Gwiazdę.
W listopadzie 1981 współorganizator okupacji siedmiu urzędów gminnych w regionie, opiekun, doradca i zwolennik ich kontynuowania pomimo zagrożenia za strony ZOMO oraz ugodowej postawy większości czołowych działaczy obydwu Związków, m.in.: Jana Kułaja, Józefa Ślisza, Antoniego Kopaczewskiego, Stanisława Alota, Zbigniewa SieczkosiaIbidem.
Członek Regionalnego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania oraz Społecznego Komitetu Funduszu Oświaty Narodowej, w listopadzie 1981 organizator rzeszowskiego Klubu Samorządnej Rzeczypospolitej. Był autorem statutu i organizatorem utworzenia latem 1981 r. w PKS samorządu pracowniczego przedsiębiorstwa społecznego, który, legalnie wybrany, funkcjonował do wprowadzenia stanu wojennego. Zwolennik samorządności zakładowej i terytorialnej, upowszechniał idee samorządności w regionie. Dążył do wspólnego, „federacyjnego” i lojalnego wobec siebie działania związków: pracowniczego i rolniczego. Propagował tezy Uchwały Programowej NSZZ „Solidarność” i czynił starania na rzecz jej wszechstronnego przestrzegania i wykonywaniaW czasie wyborów przewodniczącego Komisji Krajowej „Solidarności” głosował – jak cała grupa delegatów związanych z KOR-em - na Andrzeja Gwiazdę..
Po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia 1981) internowany w Ostródzie, następnie więziony w Iławie, Załężu, Piaskach i Nowym Łupkowie do 9 grudnia 1982 rokuAndrzej W. Kaczorowski; Internowania uczestników ruchu solidarnościowego na wsi w: Opozycja i opór społeczny w Polsce po 1956 roku, IPN, Warszawa 2016.
Pomiędzy wrześniem 1977 a majem 1989 inwigilowany, podsłuchiwany, rewidowany i kilkanaście razy zatrzymywany przez SB, poddawany szykanom i prowokacjom. Figurant kilku spraw operacyjnego rozpracowania, w tym m.in. prowadzonych przeciw niemu o kryptonimach: „Prawnik II”, „Gablota” i „Idol”.IPN Rz 052/986 (7974/III) -7„Alfa”IPN KR 010/12075 (15227/II), „Beta” IPN KR 010/12064 (15475/II), „Ziemia” IPN Rz 043/1076 (16836/II t. 1-2,4), „Robotnik” IPN Rz 044/274 (17440/II), „Wódz” (IPN Rz 043/1164 (17048/II), „Solidarność Wiejska” IPN Rz 053/59 (250/IV), „Azymut” IPN Rz 053/65 (244/IV), „Wiec” IPN Rz 043/1053 (16771/II), „Nonparel” IPN Rz 053/42 (278/IV), „Prowokator” IPN Rz 043/1055 (16780/II), „Klan”/„Związek” IPN Gd 003/166 , „Renesans”/„Mrowisko” IPN Gd 003/176, „Debata” IPN BU 0236/243, „Krzyż” Rz 17092 , „Konspiratorzy” IPN Rz 044/412 (17601/II), „Opór” IPN Rz 00163/13 (18344/II), „Pięść” IPN Rz 044/1107 (18352/II), „Pieczęć” IPN Rz 044/203 „Mogiła” Rz 19346 , „Relikt” IPN Rz 062/10 (268/IV), „Kora” IPN Rz 044/793 (18027/II), „Kokos” IPN Rz 044/921, „Azymut II” , Karta zagadnieniowa – KE „Jodła”, akta internowanego: IPN Rz 00147, IPN Rz 00112, IPN Rz 052/746 (7689/III), IPN Rz 56/255, karta EO-13-A, E-14 Trzykrotnie karany przez kolegia ds. wykroczeń karami grzywny.
Nie rozmawiał z funkcjonariuszami SB, nie odpowiadał na pytania, odmawiał wychodzenia na „rozmowy” w trakcie internowaniaKE „Prawnik II” Rz 18102, IPN Rz-00218.
Nie uczestniczył w strukturach rzeszowskiego solidarnościowego „podziemia”Dariusz Iwaneczko; Opór społeczny a władza w Polsce południowo-wschodniej 1980 – 1989; IPN, Warszawa 2005. W kwietniu 1983 został wyrzucony z pracy w PKS, w styczniu 1984 z zajmowanego mieszkania.Akta Terenowej Komisji Odwoławczej ds. Pracy w Rzeszowie nr Sprawy ZS00730/53/83 oraz Okręgowego Sądu Pracy i Ubezp. Społecznych w Rzeszowie, Nr akt P.537/83 Przez ponad rok bezrobotny. Zdobył „robotnicze” kwalifikacje i do roku 1990 pracował w prywatnych zakładach.
W 1985 zorganizował i prowadził „Duszpasterstwo Młodych” przy klasztorze o.o. Bernardynów w RzeszowieTeczka pracy TW ps.„Jaśmin” „Supon”, Rz 16810, 24111, IPN Rz-00102/1383 (16790/I) t. 2-3..
Od 1986 był zwolennikiem czasowego połączenia „solidarnościowych” związków i jak najszybszego powrotu do jawnej działalności oraz podejmowania rozmów z władzami z całkowitym wykluczeniem „pośrednictwa” SB, co jednak nie uzyskało poparcia większości byłych funkcyjnych działaczy w regionie rzeszowskim, z których wielu pozostawało pod wpływem funkcjonariuszy SB oraz jej agentów, w tym z kręgów duszpasterskichTeczka pracy TW ps. „Ludwik”, Rz 17122, IPN Rz 001102/1347 (16740/I) t. IIDariusz Iwaneczko; Rzeszowska parafia pod specjalnym nadzorem SB w; „Aparat represji w Polsce Ludowej 1944 – 1989”, IPN, Rzeszów 2013Relacja Tadeusza Kensy z roku 2009; maszynopis w zasobach archiwum IPN, Oddziału w Rzeszowie.
Będąc zwolennikiem kontynuacji działalności legalnie, demokratycznie wybranych w roku 1981 władz Związku - nie uczestniczył w Komitetach Obywatelskich. Był przeciwny formule „okrągłego stołu”, nie głosował w wyborach 4 czerwca 1989 r.
W maju 1989 podjął, już bezskutecznie, spóźnioną próbę wyemigrowania do Szwecji.
Działalność publiczna po roku 1989 W latach 1989–1991 był „eksternistycznym” wiceprzewodniczącym komisji zakładowej w PKS, gdzie nie pracował oraz doradcą WKZ NSZZ RI „Solidarność” w Rzeszowie. Od początku 1990 organizował różne formy pomocy i rozwoju dla wsi i rolnictwa, zajmował się uzyskiwaniem finansowania lokalnych przedsięwzięć gospodarczych i infrastrukturalnych ze środków finansowych zagranicznych. W roku 1991 przystąpił do Polskiego Komitetu Współpracy z COPA-COGECA. Współpracował z amerykańską US AID i pierwszymi programami pomocowymi Unii Europejskiej w ramach PHARE. Blisko współpracował z Fundacją Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA, współtworzył statut, inicjował w roku 1992 powstanie jej ośrodka w Rzeszowie. Angażował się w tworzenie warunków rozwoju niezależnej telefonii spółdzielczej, do roku 2000 uczestniczył w pracach rad nadzorczych kilku lokalnych, jeszcze niezależnych spółek telekomunikacyjnych: PTW (TELER) S.A. w Mielcu, Telefony Brzeskie S.A., Telekomunikacja Dębicka S.A.. Był autorem używanego do dziś statutu Okręgowej Spółdzielni Telefonicznej w Tyczynie z siedzibą w Chmielniku (teraz: OST w Tyczynie) oraz wielu innych spółdzielni różnych branż, w tym czołowych polskich spółdzielni mleczarskich, a także autorem poradnika pt. „Piszemy statut. Vedemecum spółdzielcy” (). Redagował regionalny „Biuletyn Spółdzielczy” (1992-1995). W roku 1997 przeprowadził skutecznie, jako negocjator, postępowanie w sporze zbiorowym w Cukrowni „Ropczyce”. Od roku 1998 był członkiem organów zarządzających komercyjnych podmiotów gospodarczych. Wspierał organizacyjnie powstawanie Podkarpackiej Izby Rolniczej.
Przynależność do organizacji i partii Należał do Socjalistycznego Związku Studentów Polskich (1975–1977), Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie (1977–1978), Związku Zawodowego Transportowców i Drogowców (od 1979 do sierpnia 1980), „Solidarności” (od września 1980 do 1991) i Klubu Samorządnej Rzeczpospolitej (1981). W 1990 tworzył w województwie rzeszowskim PSL „Solidarność”, był jego członkiem i sekretarzem struktury wojewódzkiej do roku 1991 tj. do przekształcenia się partii w SL-Ch. W roku 2006 organizował i prowadził kampanię wyborczą kandydata PiS na prezydenta Rzeszowa. W listopadzie 2007 został przyjęty do PiS.
Przebieg pracy zawodowej Pracował jako: urzędnik w PKS Rzeszów (1978-1983), działacz związkowy „Solidarności” (1981), malarz pokojowy (1983), ślusarz-spawacz w zakładzie rzemieślniczym (1984-1987), robotnik/ brygadzista/ majster (P.Z.„Comindex”; 1987-1990), działacz gospodarczy: Zakład Działalności Gospodarczej przy RW NSZZ RI „Solidarność” w Rzeszowie (1990-1991), Fundacja RRSG (1990-1994) i spółdzielczy: FSW – ROUS; (1991-1998), menadżer: CITO sp. z o.o, Yaruba Capital Investments S.A., MSB sp. z o.o., „Chmielnik-Zdrój” S.A., RARR S.A. (1998-2009).
Odznaczenie i nagrody W 1991 był wyróżniony symboliczną nagrodą amerykańskiej organizacji VOCA za działania na rzecz polskiego rolnictwa, w 1995 - złotą odznaką honorową ZMW „Wici”. W 1996 otrzymał resortową odznakę „Za zasługi dla oświaty”, oraz odznakę „Zasłużonego działacza ruchu spółdzielczego”. W 2006 odbierał w imieniu zarządzanej przez siebie spółki „Chmielnik-Zdrój” statuetkę „Dobroczyńcy roku” przyznawaną przez Polską Akademię Filantropii.