Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba – najstarszy zachowany tekst Ewangelii Mateusza w języku hebrajskim. Powstał najpóźniej w drugiej połowie XIV wieku, a został zawarty w dziele ’Ewen Bōḥan (Kamień Wypróbowany). Autorem tego dzieła był hiszpański rabin żydowski, Szem Tob (Tow). Cechą charakterystyczną tej hebrajskiej Ewangelii jest występowanie w 20 miejscach nietypowego substytutu tetragramu imienia Bożego w postaci skrótu słowa ha-Šēm (Imię).

Autor Autorem tego antychrześcijańskiego polemicznego traktatu religijnego ’Ewen Bōḥan był Szem Tob ben Izaak ben Shaprut (ibn Shaprut), hiszpański Żyd żyjący w XIV wieku. Był on równocześnie lekarzem i filozofem, a także polemistą, co znalazło odbicie w jego traktacie religijnym. W swoim dziele często odwołując się do logiki Szem Tob podważa tezę, że Jezus jest Bogiem. Wysuwa również argumenty przeciw mesjańskiej roli Jezusa.

Jednakże Szem Tob nie tłumaczył tej wersji Ewangelii Mateusza na język hebrajski, lecz jedynie przepisał ją do swojego dzieła. Profesor George E. Howard, wykładowca religioznawstwa i języka hebrajskiego na University of Georgia w Athens (Stany Zjednoczone) na podstawie porównania zbieżnych wariantów tekstowych Ewangelii Mateusza od Szem Toba z rękopisami starosyryjskimi zauważa ich wzajemny związek. Dostrzegł on też liczne zbieżności tekstowe z innymi tekstami z IV wieku i wcześniejszymi. Z tego względu sugeruje, że oryginał hebrajskiej Ewangelia Mateusza (choć nie ta wersja, którą przepisał Szem Tob) sięga swoimi korzeniami pierwszych wieków chrześcijaństwa.

Historia dzieła Traktat ’Ewen Bōḥan został ukończony w 1380 roku oraz poprawiony w latach 1385 i 1400. Z tego względu pochodzący z tego dzieła polemicznego przekład Ewangelii Mateusza jest uważany za najstarszy zachowany przekład ksiąg Nowego Testamentu na język hebrajski. Stanowi ona XII księgę traktatu ’Ewen Bōḥan. Do roku 1987 uważano, że dzieło to powstało pierwotnie w języku greckim lub być może po łacinie, a dopiero później zostało przetłumaczone na hebrajski. Jednak w roku 1987 prof. George E. Howard udowodnił, że pierwotnym językiem dzieła był hebrajski.

Ewangelia Mateusza z dzieła Szem Toba doczekała się kilku tłumaczeń na język angielski, a także inne języki europejskie. Pierwszym tłumaczeniem na język angielski była Hebrew Gospel of Matthew prof. George’a E. Howarda wydana w roku 1987. W roku 2017 nakładem Wydawnictwa PETRUS ukazał się przekład Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku w tłumaczeniu Eliezera Wolskiego (Eliyazara Ben Miqry), żydowskiego teologa i biblisty, sympatyka chasydyzmu. W tekście hebrajskim tłumacz wprowadził czcionkę, która stylizuje pismo hebrajskie używane w I wieku n.e. Innym przekładem tego dzieła na język polski będzie Ewangelia według Mateusza z dzieła Szem-Toba ’Ewen Bōḥan (Kamień Wypróbowany) w tłumaczeniu Grzegorza Kaszyńskiego. Przekładu tego dokonano z języka hebrajskiego z uwzględnieniem angielskiego przekładu prof. George’a E. Howarda (wyd. 1, 1987 & wyd. 2, 1995) oraz 22 innych przekładów ’Ewen Bōḥan bez bazowania na nich.

Kwestia imienia Bożego Przekład ten w 20 miejscach zawiera skrót słowa ha-Šēm, który funkcjonuje jako substytut tetragramu imienia Bożego יהוה (JHWH) w następujących miejscach: 1:22,24; 2:13,19; 3:3; 4:4,7,10; 5:33; 15:8; 21:9,12,42; 22:31,32,37,44; 27:9; 28:2,9. Termin ha-Šēm pojawia się nie tylko tam, gdzie Mateusz cytuje ze ST, ale również w typowo hebrajskich regularnych, narracyjnych frazach, w których obecność imienia Bożego była czymś naturalnym. Są to następujące miejsca: 1:22, 1:24, 2:13, 2:19, 21:12, 22:31, 28:2, 28:9. Natomiast w 22:32 termin ha-Šēm nie wchodzi w zakres cytatu ze Starego Testament (Księga Wyjścia 3:6), gdyż tekst hebrajski ma tu: Elohim, a nie tetragram.

Odnosząc się do terminu ha-Šēm prof. Howard wskazał, że imię Boże występuje w następujących sytuacjach: w bezpośrednich cytatach z Biblii hebrajskiej zawierających tetragram. we wprowadzeniach cytatów, na przykład: 1:22 „To wszystko, aby się spełniło to, co było napisane przez proroka według JHWH:”; 22:31 „Nie czytaliście odnośnie wskrzeszenia umarłych, co JHWH wam rzekł, mówiąc:”. w tradycyjnych zwrotach jak „anioł JHWH” lub „dom JHWH”: 2:13 „Oni poszli i oto posłaniec JHWH objawił się Josefowi:”; 2:19 „I stało się, że kiedy (król) Horodos umarł, posłaniec JHWH objawił się Josefowi we śnie w Micrajim”; 21:12 „Wstąpił Jeszua do Domu JHWH i znalazł tam kupujących i sprzedających”; 28:2 „Ziemia się zatrzęsła, ponieważ poseł JHWH zstąpił z niebios do grobu, przewrócił kamień i stanął.” (cytaty z przekł. Eliezera Wolskiego)George Howard, Hebrew Gospel of Matthew Mercer University Press, 2005, s. 22.

Angielskojęzyczny międzywierszowy przekład The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (1969) wydany przez Towarzystwo Strażnica, oficynę wydawniczą Świadków Jehowy, powołuje się na hebrajski tekst Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba (oznaczony w tym dziele symbolem J²) jako dodatkowe uzasadnienie decyzji o wprowadzeniu imienia Bożego do tekstu głównego Nowego Testamentu Pisma Świętego w Przekładzie Nowego Świata. Powołano się tam również na 20 innych przekładów NT w języku hebrajskim, które zawierają w tekście głównym tetragram יהוה.

Tłumaczenie terminu ha-Šēm w 22 przekładach Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba thumb|center|600px

Niektóre unikalne warianty tekstowe 1:16 „Józefa ojca Marii” (tylko Ms. Opp. Add. 4° 111, pozostałe manuskrypty i tekst grecki: „Józefa męża Marii”); 23:2,3 „Na tronie Mojżesza zasiedli faryzeusze i uczeni, a teraz wszystko, co On [Mojżesz] wam powie – strzeżcie i czyńcie; ale nie ich nakazy i czyny, ponieważ oni mówią ale nie czynią” (tekst grecki sugeruje, że należy słuchać faryzeuszy lecz nie naśladować ich postępowania); 28:19,20 „Idźcie i uczcie ich przestrzegać wszystkie słowa, które wam nakazałem, po czas niezmierzony.” (podobnie brzmienie zawiera 18 cytatów Euzebiusza sprzed soboru nicejskiego na którym sformułowano dogmat o Trójcy).

Ważniejsze rękopisy Do czasów współczesnych zachowało się 28 rękopisów zawierających Ewangelię Mateusza od Szem Toba. Rękopisy te są datowane jako powstałe pomiędzy XV a XVII wiekiem. Do ważniejszych rękopisów należą: Ms. British Museum Library Add. No. 26964, Londyn Ms. Heb. 28, Rijksuniveriteit Library, Lejda, Holandia Ms. Mich. 119. Bodleian Library, Oksford Ms. Oppenheim Add. 4° 72, Bodeleian Library, Oksford Ms. Oppenheim Add. 4° 111, Bodleian Library, Oksford Ms. 2209 (Marx 19), Library of the Jewish Theological Seminary of America, Nowy Jork Ms. 2234 (Marx 15), Library of the Jewish Theological Seminary of America, Nowy Jork Ms. 2279 (Marx 18), Library of the Jewish Theological Seminary of America, Nowy Jork Ms. 2426 (Marx 16), Library of the Jewish Theological Seminary of America, Nowy Jork Ms Vat.ebr.101, Biblioteca Apostolica Vaticana, Watykan

Tłumaczenia Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba Ukazały się przekłady Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba na kilka języków europejskich. Są to: angielskie: Hebrew Gospel of Matthew, George E. Howard, 1985 Messianic Natzratim Study Bible, Bill Carlson, 1993 The Book of God: Matthew, Tov Rose, 2013 Hebrew Matthew Shem Tov (PDF), ? Newton (adatmoadim.com), 2013 Shem Tov’s Hebrew Matthew: Sacred Name Version, Daniel W. Merrick, 2015 Hebrew Matthew, vol. One (Chapters 1–12), Jason S. Lorent, 2017 fiński: Evankeliumi Matteuksen mukaan – Shem Tob, Tuomas Levänen, 2015 francuski: Livre de Mattityahou d'apres le texte Hébreu Shem Tov, Ruth ...?... 2012 Livre de Mattityahou Témoignage de Yéshoua, Jean Yves Hamon 2015 hiszpańskie: Toldot Iehoshua. La Historia de nuestro Rav el Mashiaj Iehoshua Ben Iosef de Natzrat por: Matityah HaLevi, Avdiel Ben Oved, 2004 [Toldot Jeshua al-pi Matitjah] / Historia de Yeshúa Según Matityah, José Antonio Álvarez Rivera, 2009–2010 Toldot Yah'shúa – Mateo hebreo de Shem Tov (obejmuje Mt 1:1–5:23), 2010? holenderski: Hebreeuws Mattheüs (wersja online, rozdziały 1–9), 2014Hebreeuws Mattheüs Het Evangelie van Mattheüs vanuit het Hebreeuws, Jim W. M. Sabelis, 2017 polskie: Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku, Eliezer Wolski, 2017 w przygotowaniu: Ewangelia według Mateusza z dzieła Szem-Toba ’Ewen Bōḥan (Kamień Wypróbowany) – wydanie z tekstem hebrajskim, przypisami, Dodatkiem Analitycznym oraz uwypukleniem różnic wobec kanonicznego tekstu, Grzegorz Kaszyński Hebrajska Ewangelia według św. Mateusza (Shem Tob), Piotr Goniszewski portugalskie: Evangelho segundo Matityah Shem Tov: História de Yeshu Segundo Matityah de Shem Tov Ben Isaac, Maurício Carijo, 2012Evangelho segundo Matityah_Shem Tov Torat Yehoshua Segundo o Evangelho Hebraico de Mateus (wraz z tekstem hebrajskim), Bruno Summa, 2019 rosyjskie: Евангелие от Матфея на иврите в издании Шем-Това ибн-Шапрута (с параллельным русским переводом), A.С. Manykian (Манукян), Dniepropietrowsk 2015Евангелие от Матфея scribd.com, [data dostępu: 2020-09-16] Еврейское Евангелие от Матфея переданное Шем-Товом (obejmuje Mt 1–3), Eliseus?, 2016 rumuński: Shem Tov Evanghelia Mathyahu ebraic-română-text online, Obedeya Dorin David Aurel Ben Aharon Cohen (rozdziały 1–12), 2013 serbski: Jevanđelje po Mateju: preveo sa hebrejskog pdf, Željko Stanojević, 2010

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Przekłady Biblii