Brzezówka – przysiółek wsi Domatków, w Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Kolbuszowa.

Dawniej wieśZiemia Kolbuszowska 21.07.2019 str. 19. i siedziba gminy jednostkowej Brzezówka.

Brzezówka (na przestrzeni wieków zapisywana jako wieś królewska pod nazwami: Wola Smarkulowska, Smarkulów, Brzeziny, Brzozówka, Brzozówka Ropczycka, Brzezówka), miejscowość w dolinie rzeki Nil i nad potokiem Brzezówka.

W latach 1867–1933 była siedzibą gminy jednostkowej – Brzezówka, należącą do województwa lwowskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Brzezówka wchodzi w skład sołectwa Domatków i obrębu geodezyjnego Domatków.

Historia mały|251x251px|Wjazd od strony Domatkowa Historia obecnej Brzezówki sięga nawet XVI wieku, kiedy obszar ten stanowił samorządną osadę / wieś w Puszczy Sandomierskiej. Określano ją i zapisywano wówczas jako Wola Smarkulowska, co w XVII wieku przekształcono i w 1673 roku zapisano jako Smarkulów.

W wieku XVIII (1738 roku) administracyjnie zapisana została jako wieś Brzozówka (wcześniej nieoficjalnie nazywana również jako Brzeziny). .

Brzozówka była wówczas jedną z niewielu wsi o charakterze wsi dworskiej w rejonie Kolbuszowej. Należała wówczas do Potockich, którzy w swym majątku posiadali dwory, pałace i folwarki m.in. w Warszawie, Lwowie, Zbarażu, Krakowie, Krzeszowicach czy Ropczycach.

W Brzozówce zlokalizowany był drewniany dwór Potockich, folwark oraz dwa spichlerze, które w tamtym czasie sprawnie funkcjonowały w powiecie kolbuszowskim. Brzozówka z uwagi, iż była częścią majątku Potockich, którzy wówczas najbliżej urzędowali na ziemiach Ropczyckich, decyzją krzeszowskiego hrabiego Artura Potockiego uzyskała dopisek do nazwy wsi „Ropczycka” i zaczęto określać ją Brzozówką Ropczycką. W tamtym czasie na obszarze wsi Brzezówka rozciągały się również duże folwarczne pola, które należały pod ówczesnych włodarzy ropczyckichHistoria powiatu kolbuszowskiego, str 26..

Zapiski nazwy wsi w XIX wieku (od około 1820 roku) pokazują, że nazwę tej miejscowości zaczęto lekko zmieniać. Zaczęto ją zapisywać również jako Brzezówkę, mimo że administracyjnie stanowiła wciąż Brzozówkę, wieś w Galicji.

Od 1857 roku teren Galicji uzyskał autonomię. Zostały powołane gminy jednostkowe (tzw. jednowioskowe), które stały się samorządne. W tymże roku powołano też gminę jednostkową – Brzezówka, którą zarządzał wójt, rada gminy, zwierzchność oraz sołtys. Zapiski wyjęte z kronik wspominają także o tym, że mieszkał tu także lokalny pisarz.

Brzezówkę opisuje „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” Tom I wydania, napisany w 1880 roku. Brzezówka określana wówczas jako Brzozówka Ropczycka, była wsią dworską należącą do majątku krzeszowskiego hrabiego Artura Potockiego, o łącznej długości 1308 morgów, glebie piaszczystej, z czego 953 morgów stanowiły role orne. W latach 1867–1939 obszary dworskie były istniejącym starym podziałem jeszcze z czasów feudalnych (średniowiecza).

O istnieniu gminy jednostkowej świadczy zapis wyjęty z publikacji w 1892 roku w Krakowie, pt. „Sprawozdanie z czynności Rady Powiatowej Kolbuszowej za okres czasu od 22 Września 1867 roku do 22 Września 1892 roku w Krakowie, Nakładem Rady Powiatowej Kolbuszowej”, gdzie delegatem reprezentującym m.in. gminę jednostkową Brzezówka był Białek Kazimierz.

Najstarsze wzmianki o wsi oraz zmieniającej się nazwie można napotkać w księgach i kronikach należących do parafii Wszystkich Świętych w Kolbuszowej, gdyż wieś Brzezówka przez wieki należała do niej, aż do 1986 roku, kiedy to Domatków wraz z Brzezówką przypisano nowo erygowanej parafii Miłosierdzia Bożego w Domatkowie, należącej wówczas do diecezji tarnowskiej. Znaczna część mieszkańców Brzezówki nie chciała przynależeć do tejże parafii, wyrażając chęć pozostania w parafii Wszystkich Świętych w Kolbuszowej. Świadczą o tym petycje i pisma mieszkańców kierowane do biskupa, zgromadzone w archiwum diecezji tarnowskiej.

Do 1933 Brzezówka stanowiła odrębną gminę jednostkową; 1 kwietnia 133 gminę zniesiono i włączono ją do gminy Domatków.

W 1934 roku nastąpiło ujednolicenie samorządu w całej II Rzeczypospolitej. Gminy uzyskały samorząd podobny do współczesnego i stały się gminami zbiorowymi. Domatków (z Brzezówką, Bukowcem i Wolą Domatkowską), Kłapówką, Kolbuszową Dolną, Kolbuszową Górną, Kupnem, Nową Wsią, Porębami Kupieńskimi, Przedborzem, Werynią i Widełką włączono do gminy zbiorowej, a jej siedzibę stanowiła wówczas Kolbuszowa Górna. Gmina początkowo funkcjonowała w województwie lwowskim, później w województwie rzeszowskim.

21 lipca 1934 roku w związku z rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych zmieniono obowiązujący wówczas podział administracyjny w powiecie kolbuszowskim. Zniesiono gminy jednostkowe celem utworzenia gromad. Reforma w swym celu zakładała poprawę, lecz w niektórych przypadkach pogorszyła sytuację samorządową. Tak też się stało w przypadku Brzezówkihttp://bazhum.muzhp.pl/media//files/Rocznik_Kolbuszowski/Rocznik_Kolbuszowski-r2010-t10/Rocznik_Kolbuszowski-r2010-t10-s101-121/Rocznik_Kolbuszowski-r2010-t10-s101-121.pdf.

Ostatecznie proces zakończono w 1967 roku, Brzezówkę przemianowano jedynie do miana przysiółka wsi, a jej obszar włączono w obręb gromady Domatków.

Na przestrzeni lat 1997–1998 Gmina Kolbuszowa zmieniła adresację w Brzezówce. Dotychczas obszar wsi Brzezówka posiadał własną adresację oraz wyznaczony własny obręb ewidencyjny miejscowości BrzezówkaK. P. Kolce str.9.. Po połączeniu obrębów geodezyjnych w jeden tj. obręb geodezyjny miejscowości Domatków oraz nadaniu nowej numeracji zmieniono formy: meldunkowe, adresacji, korespondencyjne (...) z Brzezówka na Domatków, a numery ujednolicono, gdyż dotychczasowe pokrywały się (np. współistniały dwa adresy Domatków 1 oraz Brzezówka 1).

W 2012 roku Minister Administracji ustanowił poprawna formę adresacji m.in. dla miejscowości Brzezówka, jaką ma być np. „Brzezówka 1E, 36-100 Domatków”Gov.pl – protokoły..

Od 1935 roku do dziś Brzezówka stanowi największy przysiółek we wsi Domatków pod względem liczby ludności, jak i terytorialnym. Dzięki dołączonej Brzezówce, Domatków posiada nie tylko większy teren wsi, obszar sołecki i liczbę ludności, ale również Muzeum Kultury Ludowej (jedną z głównych atrakcji turystycznych w Kolbuszowej), dostęp do rzeki Nil, oraz bezpośrednio graniczy z miastem Kolbuszową.

Niekorzystny dla Brzezówki podział administracyjny z lat 1935–1967 widać po dziś dzień. Przysiółek stanowi część wsi, lecz nie jest integralny z wsią administracyjną.

5 grudnia 2018 roku do Rady Miasta i Gminy Kolbuszowej trafiła petycja od mieszkańców Brzezówki, w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych w sprawie wyodrębnienia i przywrócenia wsi Brzezówka. W petycji wymieniono m.in. problemy z poprawnym ustaleniem adresu i nieuregulowanymi zaszłościami. W petycji jako miejsce konsultacji zdecydowanie mieszkańcy zaproponowali Brzezówkę, wyrażając przy tym niechęć do organizacji konsultacji w Domatkowie.

27 maja 2019 roku w miejscowości Domatków odbyło się zebranie wiejskie, które wyjątkowo zgromadziło wielu mieszkańców wsi Domatków. Na tymże zebraniu większość mieszkańców Domatkowa zdecydowała, iż nie chce konsultacji społecznych w sprawie odłączenia Brzezówki od Domatkowa. Mieszkańcy Brzezówki stanowili mniejszość na owym zebraniu, gdyż nie utożsamiając się z wsią Domatków, na zebranie wiejskie w Domatkowie przybyli nieliczni wyrażając w ten sposób swój sprzeciw w sprawie miejsca konsultacji.

Rada Miasta i Gminy Kolbuszowa kierując się ogólnym głosem mieszkańców wsi Domatków odrzuciła propozycję mieszkańców Brzezówki w sprawie przywrócenia wsi Brzezówka w gminie Kolbuszowa.

Turystyka Turystyka muzealna Muzeum Kultury Ludowej (Park Etnograficzny) powstało na terenie trzech sąsiadujących ze sobą miejscowości: Brzezówki, Kolbuszowej oraz Kolbuszowej Górnej. Skansen powstawał na tzw. Brzozowskich polach, czyli łąkach, pastwiskach przylegających, które znajdują się w Brzezówce. Na terenie Brzezówki znajduje się 11,8 hektarów tegoż skansenu, co stanowi 41% całej jego powierzchni.

Zgromadzono w nim ponad 80 mniejszych i większych obiektów architektury drewnianejStrona muzeum. Kilka słów o skansenie http://muzeumkolbuszowa.pl/skansen/kilka-s%C5%82%C3%B3w-o-skansenie.. mały|lewo|223x223px|Park Etnograficzny w Brzezówce

Przez park przepływa potok Brzezówka, który jest dopływem rzeki Nil.

Do ciekawych obiektów należą m.in.: zespół wiatraków, młyn wodny, olejarnia, remiza strażacka z wystawą dawnego sprzętu pożarniczego, budynek szkoły i karczmy wiejskiej. Kulturę materialną i duchową Lasowiaków i Rzeszowiaków obrazują także urządzone w niektórych wnętrzach wystawy: wyrobów rękodzielniczych, o pracach gospodarskich, o zwyczajach i obrzędach.

Kompleksy turystyczne w miejscowości otwarto dla turystów prywatny kompleks turystyczny „Brzezóvka”. Jego powierzchnia wynosi 5500 m². Obiekt obejmuje trzy parki: historyczny, wodny oraz plac zabaw. Posiada własne zaplecze gastronomiczne oraz bezpośrednio sąsiaduje z Muzeum Kultury Ludowej.

Turystyka rowerowa Przez Brzezówkę przebiegają dwa szlaki rowerowe, w tym jeden zaczynający się w niej: „czerwony” – o łącznej długości 3,5 km. Przebieg trasy: Brzezówka – Nowa Wieś. „niebieski” – o łącznej długości 32,2 km. Przebieg trasy: Kolbuszowa – Brzezówka – Domatków – Przedbórz – Huta Przedborska – Poręby Kupieńskie – Kupno – Bukowiec – Kolbuszowa.

Religia Kościół rzymskokatolicki mały|lewo|Kaplica pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Brzezówce Wierni Kościoła rzymskokatolickiego z Brzezówki należą do parafii Miłosierdzia Bożego w Domatkowie, która należy do dekanatu Kolbuszowa Zachód, diecezji rzeszowskiej.

mały|Kościół pw. św Marka w Muzeum Kultury Ludowej w Brzezówce Na terenie Brzezówki znajduje się murowana kaplica pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy wzniesiona w latach 2001–2002, poświęcona 23 czerwca 2003 r. przez biskupa Edwarda Białogłowskiego. Głównym fundatorem jest urodzony w Brzezówce, ksiądz Władysław Jemioło.

Na terenie Brzezówki w Muzeum Kultury Ludowej znajduje się także zabytkowy (pochodzący z Rzochowa, obecnie dzielnicy Mielca) kościół pw. Świętego Marka Ewangelisty złożony w 2008 roku. Jest on kościołem filiarnym parafii Wszystkich Świętych w Kolbuszowej.

Gospodarka w miejscowości Na obszarze miejscowości Brzezówka zlokalizowanych jest 9 firm w tym 8 zarejestrowanych w tejże wsi. Wśród nich możemy rozróżnić m.inZiemia Kolbuszowska, zestawienie firm 2019 w mieście i gminie Kolbuszowa.:

Automation-Systems – automatyka przemysłowa, elektronika, elektryka Miro-Bud – usługi budowlane Tip Top – usługi sprzątające Martins – Kompleks Turystyczny Brzezóvka, obsługa imprez Skup Zwierząt Hodowlanych Climtech – usługi wodno-kanalizacyjne, elektronika, usługi remontowo-wykończeniowe

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Linki zewnętrzne

Kategoria:Domatków