mały Socjalistyczny system prawa – system prawa, który obowiązywał na terenie ZSRR oraz państw tzw. demokracji ludowej od 1917 r.
Systemy prawa socjalistycznego były systemami prawa funkcjonującymi w państwach socjalistycznych. Ich podstawę stanowiła marksistowska teoria prawa oraz silna centralizacja i stopienie systemu prawnego z aparatem politycznym. Po zdobyciu władzy w danym kraju przez komunistów dotychczasowy system prawny był przekształcany w system socjalistyczny. Po rozpadzie bloku wschodniego systemy socjalistyczne powróciły do rodziny systemów prawa stanowionego.
Podstawy filozofii socjalizmu Socjalizm [łac. ‘społeczny’] jest to zbiór ideologii oraz ruchy społeczne powstałe w XIX w., dążące do stworzenia ładu społecznego, który u swej podstawy ugruntowane były zasady wspólnoty, równości i racjonalnego zarządzania gospodarką; w myśli marksistowskiej faza rozwoju społecznego, następująca po kapitalizmie (termin używany zamiennie z terminem „komunizm”); określenie stosowane w charakterystyce ustroju społecznego tych krajów wysoko rozwiniętych (zwłaszcza europejskich), w których gospodarce rynkowej towarzyszy daleko posunięta redystrybucja dochodu narodowego i realizacja koncepcji państwa dobrobytu.
Powstanie systemu prawnego byłego ZSRR Rewolucja październikowa (1917) zapoczątkowała proces obalenia porządku prawnego i kulturowego panującego na terytorium Cesarstwa Rosyjskiego. Rewolucja miała na celu obalenia dotychczasowego porządku prawnego i stworzenia nowego, który miał powstać (potocznie : z niczego). Pierwszymi aktami prawnymi regulującymi podstawowe zasady powstałego systemu prawnego były trzy dekrety o sądzie Rady Komisarzy Ludowych (Zostały one zainicjowane przez W.I. Lenina). Pierwszy z nich – Dekret o sądzie nr 1 – został wydany w grudniu 1917 r. – który pozbawiał mocy prawnej prawa przedrewolucyjnego, ale dopuszczał możliwość stosowania niektórych przepisów (dopuszczalność została zawarta w art. 5), jeżeli nie zostały uchylone przez rewolucję oraz nie sprzeciwiały się rewolucyjnemu sumieniu i rewolucyjnej świadomości prawnej. Natomiast Dekret o sądzie nr 3 z 3 lipca 1918 r. całkowicie zakazał stosowania prawa obalonej władzy.
Kadra sądownicza została zmieniona – nacisk partii robotniczej sprawił, że palestra istniejąca przed rewolucją została wyeliminowana z funkcji jaką wcześniej pełniła – na rzecz nowej kadry, która miała poglądy socjalistyczne.
Powstanie prawa krajów tzw. demokracji ludowej Państwa powstałe po drugiej wojnie światowej w Europie, które zostały włączone do socjalistycznego systemu prawnego, nie weszły jednocześnie i w ten sam sposób w system prawny panujący na ówczesnym terytorium ZSRR. Ze względu na stan legislacji, kultury i aspekty socjologiczne danego państwa ZSRR wybrała inne drogi wprowadzenia prawa socjalistycznego w danym państwie. Główne dwa sposoby transformacji ustrojowo-prawnej w tym systemie to :
Stopniowe wdrażanie treści socjalistycznych do aktów już istniejących w państwie – takie działanie możliwe było w Państwach, których systemy prawne były rozbudowane, a istniała możliwość wprowadzenia niewielkich zmian przyczyniających się do przemiany istniejących aktów prawnych w danym państwie w akty prawne spełniające wymogi idei socjalistycznych Stworzenie prawa nowego, które spełnia wymogi prawa socjalistycznego (np. Albania, Bułgaria, Jugosławia)
Ekonomia polityczna systemu
Okres przejściowy od kapitalizmu do socjalizmu Punktem wyjścia i podstawowym warunkiem przekształcenia przedrewolucyjnych kapitalistycznych stosunków produkcji w socjalistyczne, zbudowanie socjalistycznej gospodarki, była zmiana charakteru państwa, przejęcie władzy przez robotników oraz sprzymierzone z nimi chłopstwo, stworzenie państwa socjalistycznego. Zwycięstwo rewolucji zależało od stopnia uświadomienia i organizacji klasy robotniczej, od istnienia partii, która kierowała się marksistowsko-leninowską ideologią – podkreśla to klasowy charakter walki o dokonanie przemian socjalistycznych.
Początkowo najważniejszym zadaniem partii było przejęcie władzy w państwie dobrze rozwiniętym (którym było ówczesne cesarstwo rosyjskie), a następnie w kilkuletnich odstępach czasów w krajach słabiej rozwiniętych gospodarczo.
Okres, w którym nowa władza ludowa przekształca kapitalistyczny system ekonomiczny państwa w socjalistyczny, nazywamy okresem przejściowym. Jest to okres głębokich przemian ekonomicznych, społecznych i politycznych państwa oraz stopniowej likwidacji i przekształcania kapitalistycznych stosunków produkcji oraz budowy gospodarki socjalistycznej.
Ogólne cechy gospodarki socjalistycznej wszystkie przedsiębiorstwa należą do państwa (mały odsetek w rękach prywatnych, najczęściej są to małe przedsiębiorstwa)
Gospodarka centralnie planowana
przymusowe upaństwowienie zakładów przemysłowych
likwidacja wolnego rynku
stawiano większy nacisk na rozwój przemysłu ciężkiego, przez co występowały braki w zaopatrzeniu sklepów
nakładanie wymogów dostarczenia minimalnych dostaw przez przedsiębiorstwa prywatne
brak konkurencji (przyczyna likwidacji wolnego rynku oraz monopolizacja dziedzin handlu i usług)
Przypisy
Bibliografia René David, Brierley John E.: . London: Stevens & Sons, 1968. Katarzyna Sójka - Zielińska : Historia Prawa . Warszawa, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2001. Stanisław Szefler, Stefan Marciniak : Ekonomia Polityczna dla Wyższych Szkół Technicznych i Rolniczych, Warszawa, Wydawnictwo PWN, 1976.
Kategoria:Systemy prawne państw świata Kategoria:Socjalizm w Polsce Kategoria:Układ Warszawski Kategoria:Socjalizm według państw