Jan Czernecki (ur. 24 listopada 1871 w Stroniatynie, zm. 10 marca 1955 w Krakowie) – wydawca, księgarz, historyk, pisarz, fotograf.
Życiorys Urodził się w 1871 r. w Stroniatynie, w rodzinie duchownego greckokatolickiego Wasyla i Olimpii z Kruszyńskich. Młodość spędził w Stroniatynie i Sielcu bełzkim k. Krystynopola, gdzie jego ojciec objął w 1884 r. parafię. Do szkół uczęszczał w Sokalu i we Lwowie, studiował w Wiedniu. Pracę zawodową rozpoczął na stanowiskach urzędniczych w różnych miastach Galicji, by ok. 1898 r. trafić do Wieliczki. Tu zrezygnował z kariery urzędniczej, rozpoczął pracę jako fotograf, a w 1905 r. założył wydawnictwo pod nazwą Wydawnictwo Kart Pocztowych i Artystycznych.
W 1902 r., uzyskał od c. k. Krajowej Dyrekcji Skarbu we Lwowie zlecenie na wykonanie, a następnie opublikowanie fotografii wnętrz Kopalni Soli w Wieliczce. Jan Czernecki wykonał dokumentację fotograficzną zabytkowych komór i kaplic, wyposażenia technicznego i urządzeń transportowych oraz górników podczas pracy w kopalni. Ponadto w latach 1908–1910 na zlecenie władz salinarnych wykonał ponad 40 fotografii dokumentujących majątek nieruchomy Saliny Wielickiej. Udało mu się utrwalić m.in. widoki budynków mieszkalnych urzędników salinarnych, nadszybi, magazynów, szpitala, szkoły i Muzeum Salinarnego oraz Zamku Żupnego – siedziby ówczesnego Zarządu Salinarnego w Wieliczce.
Wykonane wtedy zdjęcia stały się ilustracjami do wydanych w 1903 r. przewodników Feliksa Piestraka: W podziemiach wielickich oraz Kilka słów o Wieliczce i jej kopalniach. Ukazały się również cykle pocztówkowe z widokami zabytków kopalni, oraz miasta Wieliczki.
Jan Czernecki staje się mecenasem wielu młodopolskich artystów, najbliższa przyjaźń łączyła go z Włodzimierzem Tetmajerem. Malarstwo rozpowszechnia w formie kolorowych pocztówek i albumów, ukazuje się około 400 wzorów pocztówek - reprodukcji dzieł ponad 49 najlepszych, polskich malarzy.
Początkowo niewielkie wydawnictwo Czerneckiego drukowało pocztówki, książki i albumy, korzystając z drukarni Wacława Anczyca i Czasu. W roku 1911 otrzymało koncesję na własną drukarnię, powiększyło się również o księgarnię. W 1915 r. wobec zawirowań I wojny światowej Jan Czernecki zdecydował się przenieść działalność księgarsko - wydawniczą do Krakowa, gdzie osiadł na stałe. W Krakowie Czernecki kontynuuje działalność wydawniczą, angażując się również w przedsięwzięcia społeczne i filantropijne. 3 maja 1928 r. został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia PolskiM.P. z 1928 r. nr 111, poz. 177 „za zasługi polu pracy narodowo-społecznej”..
Wybuch II wojny światowej uniemożliwił dalsze prowadzenie wydawnictwa. Jan Czernecki podejmuje pracę nad monografią poświęconą rodowi Radziwiłłów, książka nie doczeka się wydania drukiem. Po wojnie, w 1951 roku wydawnictwo zostaje przejęte przez państwo i wcielone w struktury Domu Książki.
Jan Czernecki zmarł w 1955 r. w Krakowie, spoczął na cmentarzu Rakowickim (kwatera XXXVIII-13-8).
Dzieła Mały Król na Rusi i jego stolica Krystynopol z Pamiętnika klasztornego 1766–1787 i z innych źródeł zebr. i zestawił Jan Czernecki, wyd. Księgarnia Jana Czerneckiego, 1939 r. Radziwiłłowie Szkice sylwetek poszczególnych członków rodu. 1944–45 r. (maszynopis). Kasztelanowa Katarzyna z Potockich Kossakowska i jej anegdoty z pamiętników i innych źródeł zebrane. Wstęp H. Mościckiego. Egz. korekty szczotkowej, 1939 r. Włodzimierz Tetmajer, seria: Współczesne malarstwo polskie, z. II, Kraków Nakładem J. Czerneckiego w Wieliczce, Druk: W. L. Anczyca i Spółki, 1911 r. Historie i anegdoty kasztelanowej Katarzyny z Potockich Kossakowskiej. Wydawca: Fundacja Ars Restituta. Kraków 2019. ISBN 978-83-948-5292-4. Wspomnienia. Włodzimierz Tetmajer. Józef Mehoffer. Wiktor Poraj-Chlebowski. Wincenty Kasprzycki. Wydawca: Fundacja Wydawnictwo im. Jana Czerneckiego. Kraków 2021. ISBN 978-83-961577-1-3. Hieronim Florian ks. Radziwiłł. Wydawca: Fundacja Wydawnictwo im. Jana Czerneckiego. Kraków 2023. ISBN 978-83-961577-3-7. Włodzimierz Tetmajer, przyjaciel Jana Czerneckiego. Wydawnictwo im. Jana Czerneckiego. Kraków 2023. ISBN 978-83-8111-313-7.
Bibliografia Antoni Waśkowski, Znajomi z tamtych lat, Kraków 1971. Janina Bogucka-Ordyńcowa, Cyganeria i polityka, Czytelnik 1964. praca zbiorowa Kopiec wspomnień, Wydawnictwo Literackie 1964. https://web.archive.org/web/20170421004236/http://muzeum.wieliczka.pl/czernecki-jan/. https://www.swiatobrazu.pl/zdjecia-sprzed-wieku-w-muzeum-zup-krakowskich-wieliczka-19797.html. http://kwadryga.blox.pl/2014/07/Koniec-epopei-Zelenscy-i-witraze.html. http://www.national-geographic.pl/blogi/archiwum/historia-pocztowek-cz-2. https://muzeum.wieliczka.pl/aktualnosci/kolekcja-zdjec-z-wieliczki-jana-czerneckiego
Przypisy
Kategoria:Ludzie związani z Wieliczką Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Urodzeni w 1871 Kategoria:Zmarli w 1955