Władysław Nawrocki h. Lubicz (ur. 8 maja 1891 w Krotoszynie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Virtuti Militari, członek „Sokoła”, ofiara zbrodni katyńskiej.

Był wiceprzewodniczącym krotoszyńskiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Brał aktywny udział w powstaniu wielkopolskim oraz w wojnie z bolszewikami. Absolwent kursu dla oficerów młodszych w Warszawie (1922) w ramach Wyższej Szkoły Wojennej. Ukończył wojskowy kurs z wyróżnieniem.

W okresie międzywojennym pełnił służbę w 56 pułku piechoty (1936). Od 1922 do 1929 roku służył w 74 Górnośląskim pułku piechoty w Lublińcu. W latach 1929–1933 był wykładowcą w Korpusie Kadetów Nr 3 w Rawiczu.

W 1933 roku został przeniesiony do 55 Poznańskiego pułku piechoty stacjonującego w Lesznie Wielkopolskim i Rawiczu (III batalion)W. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2016, s. 75–76.. Później był komendantem Przysposobienia Wojskowego w Gostyńiu (1936–1939).

Został zamordowany przez NKWD 23 kwietnia 1940 w lesie katyńskim na terenie ZSRR.

Życiorys Pochodzenie i rodzina Urodził się 8 maja 1891 w Krotoszynie w rodzinie krawca Jana Kantego Nawrockiego i Michaliny z Poplewskich.

Władysław Nawrocki mieszkał kolejno w: Krotoszynie (do 1920 z przerwami), Lublińcu (1922–1929) i Rawiczu (1929–1936). W latach 1931–1936 często odwiedzał Sobiałkowo k. Rawicza (brał tam ślub) i Krotoszyn. Następnie zamieszkał w Gostyniu w latach 1936–1939.

Działalność w Sokole Po ukończeniu dokształcającej Szkoły Zawodowej w Krotoszynie, Nawrocki wstąpił do Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Od 1906 roku był aktywnym członkiem krotoszyńskiego gniazda „Sokoła”, a po dwóch latach sekretarzem, następnie zaś wiceprzewodniczącym „Sokoła”. Pomagał w organizacji amatorskiego teatru „Bazar Krotoszyński”, w którym występował między innymi jego brat, StanisławZob. „Stanisław poszedł do marynarki”, Łukasz Cichy, Nasza Historia/Życie Krotoszyna nr 8, Krotoszyn 2016.. Nawrocki zajmował się jednak głównie wyszkoleniem fizycznym i ogólnowojskowym młodzieży krotoszyńskiej. Organizował też dla niej zawody sportowe oraz spotkania patriotyczne, które często osobiście prowadził.

W 1910 roku jako sztandarowy i delegat, skierowany został przez Zarząd krotoszyńskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, na Zjazd Sokolników w Krakowie. Był to wielki Zlot Grunwaldzki Polaków z trzech zaborów. W 1912 roku wcielony został do Armii Cesarstwa Niemieckiego, a od 1914 roku walczył w jej szeregach w I wojnie światowej. Po zakończeniu I wojny światowej, od 1919 roku Władysław Nawrocki współpracował także z TG „Sokół” w Gostyniu.

Służba w armii niemieckiej W 1912 roku jako rekrut siłą został wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego. Służył w 155 pułku piechoty w Ostrowie Wielkopolskim (7. Westpreußisches Infanterie-Regiment Nr. 155), w składzie 10 Dywizji Cesarstwa Niemieckiego. Tam przeszedł poszczególne szczeble, sprawnie opanowując wiedzę wojskową, a w tym taktykę niemieckich wojsk, co później przydało się w czasie powstania wielkopolskiego. Przełożeni bardzo szybko dostrzegli jego niezwykłe zdolności wojskowe i organizacyjne.

Cechowała go też duża odpowiedzialność za innych polskich żołnierzy. Był dowódcą drużyny składającej się z Polaków, dbającym o swoich podwładnych. Do tego znał świetnie język niemiecki oraz francuski, co ułatwiało mu porozumiewanie się z przełożonymi.

I wojna światowa Po zakończeniu służby w stopniu kaprala, z racji wybuchu I wojny światowej, musiał pozostać w wojsku. Jego 10 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego, od 2 sierpnia 1914 funkcjonowała pod nazwą 10 Dywizji Piechoty (10. Infanterie-Division Deutsches Kaiserrreich) i wchodziła w skład V Korpusu. 1 marca 1917 roku Władysław Nawrocki został przeniesiony do 5 Batalionu Taborów, a potem do 586 Kolumny Taborów w Poznaniu, z jednoczesnym awansem do stopnia starszego sierżanta. Z tym właśnie oddziałem armii niemieckiej, wyruszył w połowie 1918 roku na front zachodni, gdzie toczyły się zaciekłe walki. Po powrocie do Poznania jego kolumnę taborów przejęła tamtejsza Rada Żołnierska Straży Ludowej.

Powstanie wielkopolskie 24 grudnia 1918 roku starszy sierż. Władysław Nawrocki powrócił z Poznania do Krotoszyna. Od razu aktywnie włączył się w organizację powstania wielkopolskiego, w rejonie frontu południowo-zachodniego, gdzie okazał się energicznym dowódcą. Wszedł w skład Rady Wykonawczej Powiatowej Rady Ludowej w Krotoszynie.

Od 24 do 31 grudnia 1918 roku Władysław Nawrocki zorganizował oddziały Straży Ludowej w okolicznych miasteczkach i wsiach. Wspierał działania powstańców w Krotoszynie, wziął też bezpośredni udział w jego wyzwoleniu (1 stycznia 1919) oraz w oswobodzeniu Zdun (3 stycznia) i Kobylina (6 stycznia). Jako jeden z dowódców drużyn bojowych Straży Ludowej, brał udział w bardzo ciężkich walkach pod Borownicą i Chachalnią (29–30 stycznia i od 5–9 lutego 1919)W. Śmigielski, Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich, Gostyń 2015, s. 75–76..

16 lutego 1919 roku, wraz z Ludwikiem Zielezińskim (który kierował akcją) oraz Stanisławem Sękowskim zniszczył tory kolejowe, uniemożliwiając przejazd niemieckiemu pociągowi pancernemu, który miał zaatakować i zniszczyć KrotoszynMuzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, „Wspomnienia powstańcze i wojenne Ludwika Zielezińskiego”, s. 2, przekazane przez mjr. K. F. Nawrockiego po wyrażeniu zgody wnuczki Ludwika Zielezińskiego, Barbary Nowarskiej z Krakowa.. W czasie Powstania Wielkopolskiego ściśle współpracował z naczelnikiem dr Władysławem Bolewskim, podnaczelnikiem Janem Domagalskim, Janem Lejda, Ludwikiem Zielezińskim, Stanisławem Sękowskim, Mieczysławem Kończakiem oraz Janem Kukiełczyńskim. Potem był krótko w 12 pułku piechoty.

Od 1 marca 1919 roku Władysław Nawrocki był szefem sztabu Straży Ludowej w Krotoszynie. Zorganizował struktury Straży Ludowej w powiecie krotoszyńskim, a następnie tworzył zalążki przyszłej obrony terytorialnej. Straż Ludowa w Wielkopolsce była początkiem tworzenia kolejnych regularnych oddziałów wojskowych – w tym właśnie obrony terytorialnej, niezbędnych dla wsparcia odradzającej się niepodległej Rzeczypospolitej.

Władysław Nawrocki walczył w powstaniu aż do ostatniego dnia, działając na dwóch frontach: południowo-zachodnim oraz północnym – w rejonie Czarnkowa, gdzie początkowo był szefem sztabu, a potem adiutantem dowódcy, w ramach tworzonego przez siebie w Poznaniu 3 Batalionu Obrony Krajowej (potem wielkopolskich pułków piechoty: 2. i 159.).

Organizacja 3 Batalionu Obrony Krajowej w Poznaniu 1 maja 1919 roku Nawrocki został przeniesiony do Poznania z trudnym zadaniem zorganizowania 3 Batalionu Obrony Krajowej (Baon Obrony Krajowej), przemianowanym później na 2 pułk piechoty rezerwowej, z którym to walczył potem na froncie północnym koło Czarnkowa, gdzie pełnił także rolę adiutanta dowódcy tego batalionu. Od 9 maja 1919 roku upoważniony został do noszenia odznak podporucznika.

Prawdopodobnie w trakcie tworzenia tego batalionu Nawrocki poznał mjr. Antoniego Biskupskiego. 4 lipca 1919 roku za wybitne zasługi w czasie powstania wielkopolskiego, oraz w wyniku znaczącego udziału w tworzeniu struktur poznańskiego 3 Batalionu Obrony Krajowej (potem 2 pułku piechoty rezerwy), Nawrocki został awansowany do stopnia podporucznika Wojska Polskiego. Jego batalion wszedł w skład 159 pułku piechoty wielkopolskiej (VII Brygada Rezerwowa).

Wojna polsko-bolszewicka 1920 roku 12 kwietnia 1920 roku ppor. Nawrocki został skierowany wraz ze 159 pułkiem piechoty wielkopolskiej na Front Litewsko-Białoruski. Od 20 maja 1920 roku jego pułk został w pełni rozwinięty. Wszedł w skład VII Brygady Rezerwowej, w pełnej gotowości do walk, po wcześniejszym przegrupowaniu się wojsk. Nawrocki został dowódcą specjalnej kompanii rozpoznawczej. Po wyładowaniu całej brygady na stacji Nowe Święciany zluzowano 3 Dywizję Piechoty. Następnie brał udział w boju o Redutę Żabki, gdzie jego pododdział wykazał się wybitnym męstwem.

1 czerwca 1920 roku jego pułk, przynależący już do VII Brygady Rezerwowej, uderzył dwoma batalionami na miejscowość Postawy, zajętą przez oddziały bolszewickie. Nieprzyjaciel z trudem powstrzymał atak IV batalionu. Powodzenie uzyskał III batalion, który o godzinie ósmej zajął Postawy. Był to batalion Nawrockiego. W trakcie walki zdobyto dwa działa, karabiny maszynowe i wielu jeńców (w samej miejscowości odsłonięto później pomnik poświęcony III batalionowi). Dalej Nawrocki walczył o Juszniewice, koło Głębokiego (3 czerwca) oraz Gancarze (10 czerwca). Jego oddziały zdobywały też Duniłowicze, Osinogródek i Hańczary.

W dniach 4–6 lipca 1920 roku Władysław Nawrocki walczył nad rzeką AutąW. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2016, s. 74–75..

W czasie walk odwrotowych Frontu Litewsko-Białoruskiego, Nawrocki zachorował, ale stanowczo odmówił transportu do szpitala polowego. Przełożeni wyrazili zgodę, aby dalej pozostał na służbie, ponieważ brakowało kadry dowódczej. Na swoją osobistą prośbę objął dowodzenie 11 kompanią, po nagłej śmierci jej dowódcy, na mocno zagrożonym odcinku. Zebrał i zorganizował rozbitków zdezorganizowanej kompanii oraz innych oddziałów. Wraz z nimi stawił heroiczny opór kawalerii bolszewickiej i piechocie, zaciekle atakujących pozycje polskie w celu ich obejścia i okrążenia. Oddziały polskie rozpoczęły odwrót, a kompania Nawrockiego dalej stawiała opór przeciwnikowi. Uporczywa obrona pozycji uratowała od śmierci tysiące polskich żołnierzy. W wyniku niezwykle ostrych walk, Nawrocki znalazł się z częścią swoich podwładnych na tyłach frontu. Przez dwa dni starał się przedzierać z nimi przez linie nieprzyjaciela, aby dotrzeć do własnych oddziałów. Nie pozostawił własnych żołnierzy na polu walki. Do końca pozostał z rannymi. Za te czyny został odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari.

W niewoli 6 lipca 1920 roku, Władysław Nawrocki dostał się wraz ze swoimi żołnierzami do niewoli bolszewickiejOpór, naprędce uzupełnionej, dzięki działaniom Nawrockiego, 11 kompanii miał ogromny wpływ na powstrzymanie w tej fazie marszu sowieckiej kawalerii i piechoty oraz jego tempo posuwania się w kierunku Warszawy. Broniony z zaciekłością i determinacją przez kompanię Nawrockiego odcinek rzeki Auty, był stosunkowo płytki i wąski, a zatem łatwy do pokonania przez wroga. W przypadku przeprawienia się atakujących oddziałów armii Michaiła Tuchaczewskiego przez rzekę Autę na tym odcinku spowodowałoby całkowite okrążenie VII brygady rezerwowej oraz innych oddziałów. Taka sytuacja przyczyniłaby się do znacznie szybszego posuwania się sowieckiej armii w kierunku Warszawy.. Został uwięziony w obozie jenieckim w Samarze nad Wołgą, a następnie przeniesiony do obozu w MoskwieW. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2015, s. 75., gdzie był przesłuchiwany. 1 czerwca 1921 roku został uwolniony, po czym powrócił do Polski. Przeszedł przez specjalny obóz odbiorczy w Baranowiczach, a potem przez obóz izolacyjny (przejściowy) w Dęblinie. Tam, wraz z podporucznikiem Kazimierzem Sznukiem z 29 pułku Strzelców Kaniowskich z Kalisza, skierował pismo do Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego z prośbą o zwrócenie większej uwagi na umundurowanie i wyżywienie żołnierzy polskich powracających z niewoli sowieckiej oraz, by przybył do obozu przejściowego w Dęblinie, by podnieść morale żołnierzy, którzy nie poddali się propagandzie bolszewickiej i bardzo potrzebują wsparcia moralnego przez Naczelnego Wodza (pismo tych dwóch oficerów znajduje się w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce)Teczka 701/2/13, por. http://archiwa.pilsudski.org/dokument.php?nonav=1&nrar=701&nrzesp=2&sygn=13&handle=701.180/10940.

Służba w Wojsku Polskim okresu międzywojennego mały|Rawicz – tablica poświęcona Korpusowi Kadetów