alt=Polska cecha probiercza srebra|mały|Polska cecha probiercza srebra Cecha probiercza – znak umieszczany na wyrobie metalowym (zazwyczaj na metalach szlachetnych, czasami na cynie) informujący o ilości metalu szlachetnego w stopie. Większość współcześnie używanych systemów probierczych wyrażona jest w częściach tysięcznych (np. próba srebra 925 informuje o ilości 925/1000) lub zgodności ze standardem czystości (np. Minerwa we Francji czy Sterling silver). Nanoszony przy pomocy cechownika mechanicznie lub laserowo. Zależnie od kraju na producentów wyrobów z metali szlachetnych nakłada się różne obowiązki związane z cechowaniem metali, wyróżnia się trzy systemy prawa probierczego:

obligatoryjny – wszystkie wyroby spełniające kryteria wskazane przez prawo podlegają cechowaniu przez instytucję powołaną do tego celu (urząd probierczy) fakultatywny – producent lub osoba wprowadzająca wyroby do obrotu może samodzielnie nanosić cechę probierczą i ponosić pełną odpowiedzialność za deklarowaną próbę lub zgłosić się do urzędu probierczego, który zajmuje się badaniem i cechowaniem wyrobów deklaracja producenta – producent jest zobowiązany do ocechowania wyrobu we własnym zakresie i ponosi odpowiedzialność za deklarowaną próbę wyrobu

Polski system probierczy alt=Tabela polskich cech probierczych|mały|Tabela polskich cech probierczych Dla wyrobów ze srebra o masie powyżej 5g oraz dla wyrobów ze złota, platyny i palladu o masie powyżej 1g polski system probierczy nakłada obowiązek cechowania wyrobów w Państwowym Urzędzie Probierczym, wyroby o niższej masie mogą na wniosek osoby zgłaszającej zostać ocechowane. Stosuje się próby o przewidzianej czystości i określonym wzorze. Poprzez literę umieszczoną w cesze zakodowano informację dotyczącą urzędu który wykonał usługę cechowania.

Okręgowe urzędy probiercze:

K – Okręgowy Urząd Probierczy w Krakowie W – Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie

Wydziały zamiejscowe podległe OUP w Krakowie:

H – Wydział Zamiejscowy w Chorzowie Z – Wydział Zamiejscowy w Częstochowie P – Wydział Zamiejscowy w Poznaniu V – Wydział Zamiejscowy we Wrocławiu

Wydziały zamiejscowe podległe OUP w Warszawie: mały|alt=Polskie cechy probiercze stosowane w latach 1920–1931|Polskie cechy probiercze stosowane w latach 1920–1931 alt=Polskie cechy probiercze stosowane w latach 1931–1963|mały|Polskie cechy probiercze stosowane w latach 1931–1963 alt=Polskie cechy probiercze z lat 1963–1986|mały|Polskie cechy probiercze z lat 1963–1986 alt=Polskie cechy probiercze z lat 1986–1996|mały|Polskie cechy probiercze z lat 1986–1996 alt=Polskie cechy probiercze w latach 1996–1997|mały|Polskie cechy probiercze w latach 1996–1997 alt=Polskie cechy probiercze w latach 1997–2004|mały|Polskie cechy probiercze w latach 1997–2004 A – Wydział Zamiejscowy w Białymstoku B – Wydział Zamiejscowy w Bydgoszczy G – Wydział Zamiejscowy w Gdańsku Ł – Wydział Zamiejscowy w Łodzi

Polskie cechy probiercze w latach 1920–2012

Lata 1920–1931 Polska po odzyskaniu niepodległości w 1918 mierzyła się z różnicami w różnych częściach kraju, które były schedą po zaborach, podobnie sytuacja dotyczyła złotnictwa. W zaborze rosyjskim system obligatoryjny oparty był na zołotnikach (jeden funt dzielił się na 96 zołotników co odpowiadało próbie 1000), system Austro-Węgierski oparty był na próbach stopniowych (np. pierwsza, druga itp.) i również był systemem obligatoryjnym, system Pruski oparty był na częściach tysięcznych i był systemem opartym na deklaracjach producenta. Młode Państwo potrzebowało spójnego systemu prawnego, stąd w 1920 i 1921 roku okres przejściowy, który dopuszczał do obrotu wyroby ocechowane w systemach Rosyjskim i Austriackim, oraz nieodpłatne opatrzenie znakiem przechodnim polskiego urzędu probierczego. Na podstawie "Ustawy z dnia 16 lipca 1920 r. o upoważnieniu Ministra Przemysłu i Handlu do wydawania zarządzeń w zakresie nadzoru nad przemysłem złotniczym i handlem wyrobami złotniczemi oraz organizacji urzędów probierczych na obszarach b. zaborów austrjackiego i rosyjskiego" Minister Przemysłu i Handlu posiadał uprawnienia do wydawania zarządzeń dotyczących zasad organizacji polskiego probiernictwa. W sierpniu 1920 ustanowiono pierwsze urzędy probiercze, najpierw w Zaborze rosyjskim a następnie austriackim, powołując urzędy probiercze w Warszawie, Krakowie i we Lwowie, w 1922 powołano urząd probierczy w Wilnie. Jednocześnie wprowadzono nakaz rejestracji znaku imiennego wytwórcy i uzyskanie świadectwa złotniczego, który stanowił zarazem dopuszczenie do obrotu lub wytwórstwa w branży złotniczej. Wizerunek cechy probierczej dla złota przedstawiał głowę rycerza skierowaną w prawo oraz cyfrę określającą próbę, natomiast próba srebra przedstawiała głowę kobiety skierowaną w lewo wraz z cyfrą oznaczającą próbę. Ustalono trzy stopnie dla próby złota (960, 750, 583) oraz trzy stopnie dla srebra (940, 875, 800)

Lata 1931–1963 Lata 30. przyniosły zmiany wzorów cech probierczych. Ważną nowością jest cecha wwozowa, jest to głowa kobiety lub rycerza (odpowiednio dla srebra i złota) wraz z literą Z poniżej, znak określał, że wyrób jest przynajmniej najniższej stosowanej w kraju próby metalu, jednak nie stwierdzał ewentualnej wyższej próby. Zmieniono też stopnie prób złota dodając próbę 375 i 333 Cechy zostały też opatrzone literą, która odpowiadała urzędowi probierczemu w którym cechę naniesiono:

W – Warszawski Urząd Probierczy L – Lwowski Urząd Probierczy K – Krakowski Urząd Probierczy V – Wileński Urząd Probierczy

Urząd probierczy w Warszawie działał nieprzerwanie do 1 sierpnia 1944, władze niemieckie Generalnej Guberni respektowały polski system probierczy i zezwalały na jego funkcjonowanie. Po II wojnie światowej, Lwów oraz Wilno znalazły się poza granicami Polski, na ich miejsce powołano urząd probierczy w Gdańsku oraz Poznaniu, które były podległe Urzędowi Probierczemu w Warszawie.

Lata 1963–1986 Ustawa z dnia 29 czerwca 1962 r. – Prawo probiercze przekazywała podległość urzędów probierczych pod Główny Urząd Miar, zmieniono również wizerunek cechy dla złota i srebra (głowa kobiety w prawo, głowa rycerza w lewo), wprowadzono cechę dla palladu oraz dodatkową cechę dla obrączek, dla złota dodano próbę 500, natomiast dla srebra za próbę pierwszą uznano 916 oraz dodano próbę czwartą 750. Zapotrzebowanie na wyroby z metali szlachetnych rosło, co niosło za sobą konieczność otwarcia kolejnych oddziałów terenowych urzędów probierczych, początkowo działały okresowo, kilka dni w miesiącu, z czasem jednak stawały się coraz potrzebniejsze i przekształcane były w oddziały stałe:

Oddziały podległe OUP w Warszawie:

1961 – Gdańsk 1964 – Bydgoszcz 1965 – Łódź, Olsztyn (zlikwidowany w 1967) 1970 – Lublin (zlikwidowany w 2009) po 1970 utworzono oddziały w siedzibach producentów biżuterii: Fabryka „Warmet” w Warszawie (stały) Fabryka „Biamet” w Białymstoku Mennica Państwowa w Warszawie NBP w Warszawie Centralna Hurtownia Wyrobów Jubilerskich w Warszawie Przedsiębiorstwo „Jubiler” w Gdańsku 1987 – Białystok

Oddziały podległe OUP Kraków:

1961 – Katowice, Wrocław, Poznań 1962 – Szczecin (zlikwidowany w 2011) 1963 – Koszalin (zlikwidowany w 1965) po 1970 utworzono oddziały w siedzibach producentów biżuterii: Fabryka „Resovia” w Rzeszowie (stały) Zakład „Polsrebro” Poznań 1985 – Częstochowa 1986 – Chorzów (powołany w miejsce katowickiego)

Lata 1986–1996 Wygląd cech probierczych zmienia się w zakresie oznaczenia prób, polskie probierstwo odchodzi od oznaczenia stopniowego (np. pierwsza próba, druga itp.) i próba zostaje wyrażona w częściach tysięcznych, reorganizując próby tak, aby były zbliżone do ówcześnie panujących standardów na świecie. W roku 1993 podział Polskiego Komitetu Normalizacji, Miar i Jakości na trzy instytucje oraz reaktywowanie Głównego Urzędu Miar, doprowadziły do kolejnej reorganizacji struktur urzędów. Powołano Okręgowe Urzędy Probiercze w Krakowie i Warszawie, a podległe oddziały uznano Obwodowymi Urzędami Probierczymi, decyzja związała też probiernictwo z metrologią.

Lata 1996–1997 Następuje zmiana w zakresie cechowania wyrobów ze złota 14-karatowego, stosowana dotychczas próba 583 zostaje zastąpiona próbą 585, która jest częściej stosowana współcześnie.

Lata 1997–2004 alt=Polskie cechy probiercze w latach 2004 - 2012|mały|Polskie cechy probiercze w latach 2004–2012 Wraz ze staraniami Polski o dołączenie do Unii Europejskiej, również na polu probiernictwa zachodzą zmiany w kierunku integracji. Zostają nawiązane kontakty z urzędami probierczymi w innych krajach, pracownicy urzędu biorą udział w konferencjach zagranicznych co wpływa na dopasowanie polskiego prawa probierczego do prawa UE, pojawienie się nowych technologii w zakresie badań i cechowania. W roku 2003 zezwolono w Polsce na obrót wyrobami ocechowanymi w innych krajach UE, respektując zarazem zasadę swobodnego przepływu handlowego. Zmienia się zarazem wzór cechy złota 14-karatowego z oznaczenia wyrażonego w częściach tysięcznych na oznaczenie „3” – złota trzeciej próby, pozostałe znaki zostają jednak bez zmian.

Lata 2004–2012 Ważną zmianą w wyglądzie cech probierczych jest powrót do systemu stopniowego dla cech złota (próba pierwsza, druga itp.). W 2011 wprowadzono zmiany w organizacji i podległości urzędów probierczych, organem centralnym stał się Prezes Głównego Urzędu Miar i jako organów okręgowych dyrektor OUP w Warszawie i OUP w Krakowie. Struktura urzędów nadana wtedy obowiązuje nadal.

Systemy probiercze w różnych krajach Kraje posiadające obligatoryjny system probierczy:

Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Francja Hiszpania Holandia Irlandia Litwa Łotwa Polska Portugalia Słowacja Węgry Wielka Brytania

Kraje posiadające fakultatywny system probierczy:

Belgia Dania Estonia Finlandia Malta Rumunia Słowenia Szwecja Włochy

Kraje opierające system probierczy o deklarację producenta:

Austria Grecja Luksemburg Niemcy Zobacz też probiernictwo znak złotniczy Przypisy

Kategoria:Jubilerstwo Kategoria:Złoto Kategoria:Prawo administracyjne