Kalendarium historii Łodzi (do roku 1820) – chronologiczne zestawienie wydarzeń z historii miasta, m.in. administracyjnych, gospodarczych, społecznych i urbanistycznych, ukazujących przemiany, jakie dokonały się w okresie od zarania dziejów obszaru zajmowanego obecnie przez miasto do czasu podjęcia pierwszych decyzji o przekształceniu Łodzi z rolniczego miasteczka w ośrodek przemysłowy.

Legenda thumb|240px|Miasteczko Łodzia – panorama (F. Johnney, ok. 1812) Kategorie wydarzeń: (więcej)

Łódź rolnicza (do roku 1820) Kalendarium obejmuje wydarzenia z obszaru zajmowanego obecnie przez Łódź od czasów prehistorycznych do roku 1820, w którym zapadły pierwsze decyzje o istotnym znaczeniu dla dalszego rozwoju miasta – o przekształceniu dotychczas istniejącego przez blisko cztery wieki rolniczego miasteczka w ośrodek przemysłu włókienniczego.

Do XI w. • XI–XIII w. • 1242 • 1332 • 1350 • 1370 • 1381 • 1387 • 1390 • 1398 • 1399 • 1410 • 1411 • 1413 • 1414 • 1423 • 1424 • 1428 • 1430 • 1433 • 1459 • 1470 • 1471 • 1484 • 1486 • 1487 • 1491 • 1496 • 1534 • 1535 • 1561 • 1572 • 1578 • 1585 • 1586 • 1596 • 1652 • 1661 • 1676 • 1680 • 1726 • 1769 • 1777 • 1792 • 1793 • 1794 • 1796 • 1798 • 1806 • 1807 • 1808 • 1809 • 1811 • 1815 • 1817 • 1819 • 1820  

Do XI w. najstarsze ślady pobytu człowieka na obszarze współczesnej Łodzi (z okresu mezolitu, 8000–4500 p.n.e.); pozostałości z tej epoki to znalezione na Zdrowiu i w Rudzie Pabianickiej drobne narzędzia i półsurowce z krzemienia; dotarcie pierwszych fal osadniczych (w środkowym okresie neolitu, 3500–2600 p.n.e.), reprezentujących kulturę pucharów lejkowatych, której charakterystyczną cechą były naczynia tego typu; pojawienie się (w późnym okresie neolitu, 2600–1800 p.n.e.) przedstawicieli kultury ceramiki grzebykowo-dołkowej, a następnie ceramiki sznurowej; pojawienie się (we wczesnym i późnym okresie brązu, 1800–1200 p.n.e.) kultury trzcinieckiej, a następnie (1300–300 p.n.e.) łużyckiej, odznaczającej się wysokim poziomem życia gospodarczego i społecznego; na obszarze Łodzi znaleziono pozostałości kultury łużyckiej, m.in. w Brusie, Nowym i Starym Złotnie, Marysinie, Rudzie Pabianickiej, Teofilowie i Zdrowiu; rozwinęły się (od wczesnego okresu żelaza) kultury wschodniopomorska i grobów kloszowych, które do końca średniego okresu lateńskiego (ok. 125 p.n.e.) uległy asymilacji; po raz pierwszy na ziemiach Polski Środkowej pojawiły się wtedy monety (najstarsza znaleziona moneta na terytorium Łodzi, pochodząca z 96–98 r. n.e., to denar srebrny cesarza rzymskiego – Nerwy); pozostałości to cmentarzysko na Radogoszczu oraz resztki osad w Chocianowicach i Rudzie Pabianickiej; rozwinęła się kultura przeworska (do ok. 375 r. n.e.); kulturę tę reprezentują na terytorium Łodzi m.in. pozostałości po osadzie w Rudzie Pabianickiej i cmentarzyska z Marysina, Retkini i Rudy Pabianickiej; początek epoki feudalizmu (pod koniec VI w. n.e.), nazywanego wczesnym średniowieczem; najstarszym zabytkiem z tego okresu są fragmenty naczynia z VII–VIII w. znalezione na Julianowie; z następnych stuleci tego okresu pochodzą podobne znaleziska z Chocianowic, Rudy Pabianickiej, Radogoszcza, Stoków i Zdrowia; w Rudzie znaleziono ponadto srebrny denar z XI w., tzw. krzyżówkę. Obszar dzisiejszej Łodzi przed X w. znajdował się w całości na terytorium państwa plemiennego, którego głównym grodem była Łęczyca; za pierwszych Piastów część obszaru dzisiejszej Łodzi położona na północ od Neru należała do kasztelanii łęczyckiej, natomiast ta położona na południe – do sieradzkiej;

XI–XIV w. thumb|180px|Kapliczki św. Antoniego oraz św. Rocha w Łagiewnikach(zima 2011) powstanie najstarszych wsi na obszarze obecnego miasta Łodzi, m.in. osady służebnej Łagiewniki, wsi Radogoszcz, Chocianowice i wsi parafialnej Mileszki; wieś Łodzia (Lodzia, Lodza) powstała przy komorze celnej, w miejscu gdzie handlowy szlak piotrkowsko-łęczycki przecinał rzeczkę, później nazwaną Łódką (Łodzia najprawdopodobniej istniała już w pierwszej połowie XII w., początkowo będąc własnością monarszą, a przed 1332 przechodząc w posiadanie biskupstwa włocławskiego); Wieś Łódź znalazła się w nowo utworzonej kasztelanii brzezińskiej księstwa łęczyckiego, kasztelania ta została wydzielona z obszaru kasztelanii łęczyckiej w I połowie XIV wieku w czasach Władysława Łokietka (pierwsza wzmianka o kasztelanii brzezińskiej pochodzi z 1332 r.); księstwo łęczyckie stało się częścią Zjednoczonego Królestwa Polskiego jako województwo łęczyckie w 1352 r.; II połowie XIV w. wieś Łódź znalazła się w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiego; W okresie od XIV-XVIII w. większość obszaru dzisiejszej Łodzi znajdowała się w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiego, północno-zachodnie części miasta (Bałuty, Radogoszcz czy Teofilów) w powiecie łęczyckim województwa łęczyckiego, a niewielki południowo-zachodni obszar Łodzi na lewym brzegu Neru (zawierający części miasta: Ruda Pabianicka, Chocianowice i Łaskowice) w powiecie szadkowskim województwa sieradzkiegoZiemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 1, Mapy, plany;

1242 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Radogoszcz ;

1332 pierwsze zachowane wzmianki o wsi Łodzi; 6 września książę łęczycki Władysław (bratanek króla Władysława Łokietka) nadał immunitet dobrom biskupów kujawskich z siedzibą we Włocławku, a wśród nich Łodzi; książę zwolnił kilkanaście wsi i ich ludność od wszelkich opłat, podatków, posług, powinności i innych ciężarów oraz od sądownictwa książęcego (odtąd miały one odpowiadać sądownie jedynie przed biskupem, lub jego sołtysami i włodarzami, i względem niego ponosić wszelkie opłaty). Pozwolenie przeniesienia ich na prawo niemieckie lub polskie;

1350 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Rogi;

1370 budowa pierwszego, drewnianego rzymskokatolickiego kościoła, który ufundował właściciel Łodzi – biskup Zbylut Gołańczewski (lub Zbylut Gołańczyński, także Zbilut Galanczewski); świątynię ulokowano prawdopodobnie po zachodniej stronie traktu piotrkowskiego, w okolicy dzisiejszego skrzyżowania ulic Zachodniej i Lutomierskiej; w tym samym czasie (między 1364 a 1371 r.) arcybiskup gnieźnieński Jarosław z Bogorii i Skotnik erygował pierwszą parafię na terenie Łodzi (pierwszym jej proboszczem został ks. Piotr Śliwka), która aż do 1885 r. była jedyną w Łodzi (zobacz »); różne klęski, pożary i najazdy spadające na miasto przyczyniły się do upadku i zaniedbania pierwszej świątyni; w latach 1765–68 z fundacji biskupa kujawskiego Antoniego Ostrowskiego wybudowano w pobliżu nowy, trzy razy większy, kościół, na tzw. Górkach Plebańskich (ob. plac Kościelny);

1381 założenie wsi Widzew;

1387 przeniesienie Łodzi i Widzewa przez biskupa włocławskiego Jana Kropidło na prawo niemieckie (średzkie) i ustanowienie sołectwa (obie osady należały do dóbr biskupstwa włocławskiego i w dokumentach oraz innych źródłach przeważnie traktowano je łącznie); stosowną umowę w tej sprawie biskup zawarł z sołtysem Janem vel Januszem Piotrowicem. Sołtys i jego następcy otrzymali po dwa łany ziemi w Łodzi i Widzewie (wolne od wszelkich opłat i powinności), uprawnienia związane z sądownictwem (m.in. przyznano im ⅓ dochodów z kar sądowych oraz w całości tzw. przysiężne) oraz prawo wybudowania własnego młyna w Widzewie;

1390 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Stoki;

1398 pierwsze wzmianki źródłowe o wsiach Retkinia, Chocianowice oraz Ruda Chocianowicka (nazwana później Rudą Pabianicką);

1399 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Chojny Duże;

1410 thumb|180px|Rzeka Łódka, do XIX w. zwana Ostrogą (maj 2008) utworzenie (ok. 1410 r.) osady Ostroga, położonej naprzeciw wsi Łodzia, przy kościele, po północnej stronie rzeki Ostroga (obecnie zwanej Łódką). Osada powstała prawdopodobnie samorzutnie, w celu obsługi oddziałów wojskowych zmierzających na punkt zborny do Wolborza (okazją do tego mogło być ożywienie starego szlaku wojennego z Łęczycy przez Zgierz do Wolborza, którym – w związku z czterokrotnym w latach 1410–22 wyznaczeniem tego ostatniego miasta przez króla Władysława Jagiełłę na punkt zborny dla wojsk wyruszających przeciwko Krzyżakom – przeciągały liczne poczty wojskowe i cywilne z Wielkopolski, Kujaw i północno-zachodniej części Łęczyckiego). W 1414 r. podniesiona do rangi miasta kościelnego (vel duchownego, będącego własnością biskupów kujawskich);

1411 pierwsze wzmianki źródłowe o wsiach Rokicie oraz Lipinki vel Lipiny (ta ostatnia opustoszała w XVII w. na skutek wojen, a na jej miejscu powstała w XIX w. Kolonia Antoniew);

1413 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Doły;

1414 wydanie (15 maja) przez kapitułę włocławską przywileju lokacyjnego, uznającego mieszkańców osady Ostroga za mieszczan (postanowienie miało moc obowiązującą w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych, określających uposażenie, uprawnienia, powinności i posługi mieszkańców). W dokumencie podano, że miasto miało zostać założone w obrębie wsi Łodzi, przy drodze z Łęczycy do Krakowa, nad rzeką Ostrogą (od XIX w. zwaną Łódką) i od niej przyjąć nazwę (ostatecznie projektowana, a niebędąca widocznie w użyciu nazwa nie przyjęła się i w dokumencie lokacyjnym z 1423 r. nowa osada zwana już była Łodzią; dotychczasową osadę macierzystą przekształcono w folwark biskupi i zaczęto ją nazywać Łodzią-wsią, a od XVI w. Starą Łodzią lub Starą Wsią). Zabudowa nowo założonego osiedla skupiała się wokół dzisiejszego Starego Rynku i pl. Kościelnego, około pół kilometra na północny zachód od wsi Łodzi (obszar ten był jednak zasiedlony już przed 1414 r.); najstarsza wzmianka w dokumencie o rzemiośle łódzkim, który wymienia: sukienników, krawców, szewców, piekarzy, rzeźników, kowali i ogólnie „innych” (był to akt o charakterze normatywnym, mówiący o opłatach, które będą pobierane od wymienionych rzemieślników, co nie świadczy by wszyscy z nich byli tutaj reprezentowani);

1423 thumb|180px|Król Władysław Jagiełło, dawca praw miejskich Łodzi thumb|180px|Tablica upamiętniająca575. rocznicę nadania Łodzi praw miejskich zwrócenie się przez biskupa włocławskiego Jana Pellę do króla z prośbą o przywilej monarszy i uznanie osady Ostroga/Łodzia za miasto pod względem prawno-ustrojowym; nadanie Łodzi (29 lipca) praw miejskich przez króla Władysława Jagiełłę w Przedborzu nad Pilicą; przywilej lokacyjny zawierał postanowienia dotyczące przekształcenia Łodzi w miasto, spraw ustrojowo-sądowych oraz uprawnień targowych (pozwolenie na organizację targów we środy i dwóch jarmarków rocznie). Miasto pod względem prawnym miało wzorować się na stolicy województwa – Łęczycy, więc zostało przeniesione z prawa polskiego na niemieckie (magdeburskie);

1424 wydanie przez biskupa włocławskiego Jana Pellę nowego dokumentu – nawiązującego do ustaleń z 1414 r. – regulującego obowiązki, uprawnienia i uposażenie mieszkańców Łodzi;

1428 najwcześniejsza wzmianka o młynie plebańskim postawionym na rzece Jasień, zwanym później Księżym Młynem; wodę na potrzeby młyna zatrzymano groblą i spiętrzono tworząc staw młyński; po grobli biegła droga, która czterysta lat później stała się ulicą Przędzalnianą;

1430 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Bałuty;

1433 wydanie dla miasta Łodzi przez króla Władysława Jagiełłę tzw. przywileju renowacyjnego (odnowienie praw miejskich); król przeniósł powtórnie Łódź, wraz z wsiami należącymi do niej, z prawa polskiego na niemieckie zwane magdeburskim, a wójta, mieszczan i chłopów tam zamieszkujących uwolnił od jurysdykcji urzędników ziemskich (odtąd we wszystkich sprawach sądowych mieszczanie mieli odpowiadać przed swoim wójtem, chłopi przed sołtysami, a wójt i sołtysi przed biskupem i jego urzędnikami, albo przed królem); końcowe postanowienia dotyczyły uprawnień targowych (zmiana dnia targowego ze środy na sobotę);

1459 wyekwipowanie i wysłanie jednego zbrojnego na wyprawę przeciwko Krzyżakom, organizowaną w ramach wojny między zakonem niemieckim a Koroną Królestwa Polskiego;

1470