Kalendarium historii Łodzi (1945–1989) – chronologiczne zestawienie wydarzeń z historii miasta w okresie Polski Ludowej, m.in. politycznych, gospodarczych, społecznych, administracyjnych, urbanistycznych, kulturalnych i sportowych, ukazujących przemiany, jakie dokonały się w Łodzi po II wojnie światowej, a przed początkiem transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski w 1989 roku.
Legenda thumb|Gustav-Adolf Schur, reprezentant NRD, na mecie XII etapu (Stalinogród – Łódź) VIII Wyścigu Pokoju na stadionie ZKS „Włókniarz” (16 maja 1955) Kategorie wydarzeń: (więcej)
Łódź w Polsce Ludowej (1945–1989) Kalendarium obejmuje wydarzenia od 19 stycznia 1945 roku – dnia zajęcia miasta przez wojska armii radzieckiej do 4 czerwca 1989 roku – dnia, w którym odbyła się I tura pierwszych w Polsce po II wojnie światowej częściowo wolnych wyborów do Sejmu i całkowicie wolnych do Senatu.
1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989
1945 thumb|Rektorat UŁ (maj 2005) thumb|Rektorat PŁ (maj 2005) thumb|Akademia Sztuk Pięknych (sierpień 2007) thumb|Siedziba Akademii Muzycznej (maj 2015) zajęcie miasta (19 stycznia) przez armię radziecką; obowiązki prezydenta miasta przejął (od 25 stycznia) Kazimierz Witaszewski; pełnił je do 7 marca; wstępny spis ludności (4 marca) wykazał 292 328 mieszkańców; pierwsze posiedzenie Rady Narodowej miasta Łodzi (7 marca); prezydentem Łodzi został (od 7 marca) Kazimierz Mijal; funkcję pełnił do 17 lutego 1947; utworzenie (18 kwietnia) Państwowego Konserwatorium Muzycznego (obecna Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów), w oparciu o przedwojenne tradycje muzyczne Konserwatorium Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej (od kwietnia 1946 r. Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, od 1982 r. Akademia Muzyczna, od 1999 r. nosząca imię Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów); utworzenie (wiosną) Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych (od 23 kwietnia 1988 r. noszącej imię Władysława Strzemińskiego, od 1996 r. Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego); początkowo uczelnia mieściła się w niewielkim, międzywojennym budynku przy ul. Narutowicza 77; od 1976 r. w nowej siedzibie przy ul. Wojska Polskiego 121, wzniesionej według projektu Bolesława Kardaszewskiego; monumentalny gmach stanowi do dziś jedyny w Polsce przykład kompleksu zrealizowanego na potrzeby współczesnej, wielowydziałowej uczelni artystycznej; inauguracja (1 maja) Teatru „Pinokio” premierą „Bajowych Bajeczek” Marii Kownackiej w reżyserii Marty Janic. Miejska Rada Narodowa (8 maja) na posiedzeniu uchwaliła dla uczczenia zwycięskiego zakończenia wojny z faszyzmem przemianowanie Wodnego Rynku na Plac Zwycięstwa. utworzenie (24 maja) Politechniki Łódzkiej; pierwsze działania zmierzające do utworzenia akademii technicznej w Łodzi podjęto już w XIX w. (dwukrotne, w latach 60. i 70.), starania okazały się jednak bezskuteczne; idea powstania uczelni upadła kolejny raz w latach 20. XX w.; zrealizowała się dopiero po II wojnie światowej, dzięki decyzji Ministerstwa Oświaty; Politechnika Łódzka to czwarta uczelnia techniczna w Polsce w rankingu szkół wyższych 2015 magazynu edukacyjnego „Perspektywy” i czwarta najchętniej wybierana uczelnia w Polsce według raportu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego; utworzenie (24 maja) Uniwersytetu Łódzkiego, jako kontynuatora dorobku i tradycji działających w okresie międzywojennym w Łodzi Instytutu Nauczycielskiego (1921–28), Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych (1924–28) oraz oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej (1928–39); w 2007 r. Uniwersytet znalazł się wśród 500 najlepszych uczelni na świecie według rankingu magazynu „The Times”; ukazanie się (20 czerwca) pierwszego numeru „Głosu Robotniczego” – organu prasowego PPR (do grudnia 1948), następnie PZPR; dziennik ukazywał się do 1990 r., później – do 1997 – jako „Głos Poranny”; inauguracja działalności (5 lipca) w hotelu „Grand” teatru „Syrena” (jego pierwszymi aktorami byli m.in.: Edward Dziewoński, Ludwik Sempoliński, Adolf Dymsza, Stanisława Perzanowska, Jerzy Pichelski, Wieńczysław Gliński, Stefan Witas, Wacław Jankowski i Jadwiga Andrzejewska); w 1947 r. teatr przeniesiono do Warszawy; faktyczne włączenie (26 lipca) obszaru gminy Chojny w granice administracyjne Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); utworzenie (we wrześniu) jedynego w Polsce Instytutu Włókiennictwa, najstarszej jednostki naukowo-badawczej przemysłu włókienniczego w kraju; w 2007 r. do Instytutu Włókiennictwa włączono: Instytut Inżynierii Materiałów Włókienniczych, Instytut Technik i Technologii Dziewiarskich „TRICOTEXTIL” oraz Instytut Architektury Tekstyliów; aktualnie jednostka funkcjonuje w dwóch lokalizacjach – przy ul. Brzezińskiej 5/15 oraz ul. Gdańskiej 118; faktyczne włączenie (17 października) obszaru miasta Rudy Pabianickiej w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (22 października) obszaru Radogoszcza w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (31 października) części gminy Brus – gromad: Brus, Cyganka, Nowe Złotno I i II, Stare Złotno, Leonów oraz wsi: Smólsko (ob. Smulsko), Retkinia I i II, Rokicie Nowe i Rokicie Stare – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (5 listopada) części gminy Łagiewniki – gromad: Łagiewniki Małe, Łagiewniki Klasztorne i Modrzew, enklawy wsi Skotniki przy granicy folwarku Łagiewniki A i granicy gminy Dobra oraz enklawy wsi Łagiewniki Poklasztorne przy granicy folwarku Łagiewniki A i granicy gminy Dobra – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (7 listopada) części gminy Rąbień – wsi Grabieniec, Mikołajew, Odzierady i wschodniej części wsi Antoniew – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (9 listopada) części gminy Wiskitno – gromady Olechów oraz wsi Jędrzejów, Jędrzejów Młynek, Jędrzejów Parcele, Wiskitno II i Wiskitno Miasto-Ogród – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (12 listopada) części gminy Nowosolna – gromad: Place Stoki, Antoniew Stoki, Stoki, Sikawa, Augustów, Henryków, Janów, Antoniew Sikawa, Budy-Sikawa i Budy-Stoki – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (14 listopada) części wsi Starowa Góra z gminy Gospodarz w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); odsłonięcie (18 listopada) w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej; faktyczne włączenie (21 listopada) części gminy Widzew – wsi Lublinek i Chocianowice oraz osad Chocianowiczki i Młyn Charzew – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); faktyczne włączenie (26 listopada) części gminy Dobra – wsi Łodzianka oraz części wsi Łukaszów, Muskule Stare (ob. Stare Moskule), Wilanów A i Wilanów B – w granice Wielkiej Łodzi, przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »); otwarcie (4 grudnia) atelier Przedsiębiorstwa Państwowego „Film Polski” przy ul. Łąkowej 29; na potrzeby przedsiębiorstwa przejęto i zaadaptowano halę sportową; pierwszym filmem zrealizowanym w atelier były w 1946 Zakazane piosenki w reż. Leonarda Buczkowskiego; w 1952 r. przedsiębiorstwo zostało przekształcone w Centralny Urząd Kinematografii;
1945–48 pełnienie przez miasto funkcji zastępczej stolicy państwa (budynki rządowe mieściły się przy obecnej ul. Legionów, róg ul. Gdańskiej);
1946
powojenna reaktywacja (17 stycznia) „Expressu Ilustrowanego”, wydywanego w Łodzi od 2 sierpnia 192390-lecie Expressu Ilustrowanego. Pierwszym powojennym redaktorem naczelnym gazety został Konstanty Bogusławski,
ukazanie się (18 stycznia) pierwszego komiksu „Wicek i Wacek” na łamach „Expressu Ilustrowanego”, przedstawiającego przygody dwóch chłopców z dzielnicy Widzew, rozgrywające się podczas II wojny światowej. wysadzenie (11/12 lutego) pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego przez działaczy Korpusu Obrony Narodowej pod dowództwem Władysława Stanilewicza; pomnik został odbudowany i ponownie odsłonięty 7 listopada; w listopadzie 1991 został zdemontowany; największa w dziejach Łodzi inkorporacja terenów podmiejskich (13 lutego), dzięki której powierzchnia miasta wzrosła prawie czterokrotnie (do 21 201 ha); przyłączono wówczas kilkadziesiąt osad i wsi, m.in. Brus, Chocianowice, Lublinek, Łagiewniki, Olechów, Radogoszcz, Retkinię, Smulsko oraz miasto Rudę Pabianicką; uruchomienie (18 kwietnia) drukarni Zakładów Graficznych Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa” przy ul. Żwirki 17 (od 1973 r. Prasowe Zakłady Graficzne w Domu Prasy przy ul. Armii Czerwonej 28, obecnie Drukarnia Prasowa S.A. przy al. Piłsudskiego 82); thumb|Łódzki Ogród Botanicznyim. Jakuba Mowszowicza(maj 2011) wprowadzenie (27 maja) podziału Łodzi na trzy dzielnice: Północ, Południe i Śródmieście (obowiązywał do 10 kwietnia 1953); zdobycie przez koszykarki TUR Łódź (obecnie „Społem” Łódź) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet; zdobycie przez piłkarki ręczne „Zrywu” Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce ręcznej kobiet w wersji 7-osobowej (kolejne w 1947 r.); ukończenie zdjęć (w sierpniu) do pierwszego polskiego powojennego filmu fabularnego – Zakazane piosenki; zrealizowany w pomieszczeniach Filmu Polskiego przy ul. Łąkowej 29 obraz, w większości był kręcony w Łodzi, gdzie zrekonstruowano np. niektóre plenery i warszawskie ulice; rozpoczęcie działalności (1 września) Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi; pierwszym rektorem została Natalia Gąsiorowska; w 1956 uczelnię zlikwidowano, włączając ją w struktury Uniwersytetu Łódzkiego. utworzenie (19 września) Ogrodu Roślin Leczniczych przy ul. Krzemienieckiej, o powierzchni 1,3 ha; w 1953 został przekształcony w Miejski Ogród Botaniczny, a w latach 1967–73 rozbudowany; obecnie Łódzki Ogród Botaniczny im. Jakuba Mowszowicza (jeden z największych w Polsce – powierzchnia ok. 67 ha); największa w dziejach Łodzi katastrofa kolejowa (28 września) – na dworcu Łódź Kaliska jadący z Jeleniej Góry do Warszawy pociąg pospieszny najechał na stojący pod semaforem pociąg osobowy; liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 20, rannych zostało ok. 150 osób; rozpoczęcie kursowania (we wrześniu) przez pierwszą po zakończeniu wojny taksówkę; był nią 6-osobowy citroën, należący do przedwojennego taksówkarza Józefa Pakulskiego, który jako jedyny otrzymał po wojnie koncesję od Wydziału Przemysłu; cena za pierwszy kilometr wynosiła 80 zł, za każdy następny 40 zł; przedłużenie (20 października) linii tramwajowej wzdłuż ul. Narutowicza od ul. Kopcińskiego do nowej pętli na Radiostacji; utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (obecna Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza), w oparciu o tradycje Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej; pierwszym rektorem i dziekanem Wydziału Reżyserii został Leon Schiller; w 1949 r. szkołę przeniesiono do Warszawy, a na jej miejscu w Łodzi powstała Państwowa Wyższa Szkoła Aktorska;
1947 thumb|Nowe hale targowena placu Barlickiego(październik 2012) thumb|Park przy ul. Leczniczej(czerwiec 2008) wizyta noblistów Irène Joliot-Curie i Frédérica Joliot-Curie (12 stycznia), uroczyste przyjęcie w sali kina „Bałtyk”; prezydentem Łodzi został (od 17 lutego) Eugeniusz Stawiński; funkcję pełnił do 15 kwietnia 1949;