Mateusz Szpytma (ur. 22 lipca 1975 w Łańcucie) – polski historyk i muzealnik, doktor nauk humanistycznych, od 2016 zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
Życiorys Ukończył historię i nauki polityczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 2012 na Wydziale Historycznym tej uczelni, na podstawie pracy pt. Zjednoczone Stronnictwo Ludowe w województwie krakowskim w latach 1949–1956 (Geneza. Członkowie. Działalność) napisanej pod kierunkiem Andrzeja Chwalby, uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii.
Od 2000 zatrudniony w krakowskim oddziale Instytutu Pamięci Narodowej. Był współpracownikiem Janusza Kurtyki, w okresie jego prezesury pełnił funkcję asystenta prezesa i zastępcy dyrektora sekretariatu prezesa IPN. Zaangażowany w badanie zbrodni w Markowej, był współtwórcą Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej i dyrektorem tej placówki. W lipcu 2016 powołany na wiceprezesa IPN. W 2017 został członkiem Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego. W 2018 wszedł w skład Rady Muzeum przy Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie. W 2022 powołany na członka Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej.
W kwietniu 2026 Kolegium IPN rekomendowało go na stanowisko prezesa tej instytucji. W lipcu tego samego roku Sejm (głównie głosami posłów PiS, PSL i Konfederacji) wybrał go na to stanowisko. W sierpniu 2026 Senat nie wyraził zgody na objęcie przez niego tego urzęduUchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 sierpnia 2026 r. w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ()..
Odznaczenia i wyróżnienia W 2024 otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
Odznaczony również Brązowym (2009)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 października 2009 r. o nadaniu orderu i odznaczeń (). i Srebrnym (2016)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 marca 2016 r. o nadaniu orderu i odznaczeń (). Krzyżem Zasługi. W 2019 wyróżniony Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości. W 2023 otrzymał Odznakę Honorową za Zasługi dla Polonii i Polaków za Granicą oraz Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas”.
W 2026 wyróżniony Nagrodą im. ks. bp. Romana Andrzejewskiego za 2025.
Publikacje Obsada stanowisk kierowniczych Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w Krakowie: informator personalny (współautor), Kraków 2006. The risk of survival: the rescue of the Jews by the Poles and the tragic consequences for the Ulma Family from Markowa, Warszawa-Kraków 2009. Zbrodnia katyńska (współautor), Warszawa-Kraków 2010. Stanisław Mierzwa 1905–1985: ludowiec i działacz niepodległościowy (red.), Warszawa-Kraków 2011.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej Kategoria:Członkowie Rady Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego Kategoria:Dyrektorzy muzeów w Polsce Kategoria:Historycy IPN Kategoria:Laureaci Nagrody im. bp. Romana Andrzejewskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łańcucie Kategoria:Ludzie związani z Markową Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Polonii i Polaków za Granicą Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” Kategoria:Wiceprezesi IPN Kategoria:Urodzeni w 1975