Žemaitė, właśc. Julija Beniuševičiūtė-Žymantienė (pol. Julia z Beniuszewiczów Żymontowa, ur. 4 czerwca lub 23 maja 1845 w niedaleko Płungian, zm. 7 grudnia 1921 w Mariampolu) – litewska pisarka i działaczka społeczna. Uznawana za jedną z najwybitniejszych przedstawicielek realizmu krytycznego.
Jej pseudonim literacki oznacza „Żmudzianka” i odnosi się do jej pochodzenia.
Życiorys thumb|250px|Rodzinny dom Žemaitė – obecnie Žemaitės memorialinis muziejus Urodziła się w spolonizowanej litewskiej rodzinie szlacheckiej. Rodzice wychowali ją oraz trzy pozostałe córki w języku i kulturze polskiej. Nie pozwalali uczyć się języka litewskiego oraz bawić z dziećmi litewskich chłopów pańszczyźnianych.
Nie otrzymała formalnej edukacji. W dużej mierze była samoukiem, czytała dużo książek.
Była, wraz z rodziną, zaangażowana we wspieranie powstania styczniowego.
W 1865 poślubiła powstańca Wawrzyńca Żymonta (lit. Laurynasa Žymantasa), mężczyznę z niższej warstwy społecznej. Mieli siedmioro dzieci.
Twórczość Pisała powieści, opowiadania, sztuki teatralne oraz artykuły publicystyczne w obronie praw kobiet.
Pisać zaczęła dzięki wsparciu Povilasa Višinskisa, litewskiego pisarza i działacza politycznego. Debiutowała w 1894 opowiadaniem Rudens vakaras (Wieczór jesienny).
Do jej najbardziej znanych dzieł należą:
cykl opowiadań Laimė nutekėjimo (1896–1898) – realistyczny obraz życia wiejskiego, w których znajdują się wątki autobiograficzne, np. dotyczące nieudanego życia małżeńskiego: Marti (1896), Petras Kurmelis (1896–1898), Topylis (1897), Neturėjo geros motynos (1895), Sutkai (1891), Sučiuptas velnias (1898), Paveikslai (1899–1901),
dramaty: Trys mylimos (1897), Piršlybos (1898), Mūsų gerasis (1899), Valsčiaus sūde (1900), w tym napisane wspólnie z Gabrielė Petkevičaitė-Bitė: Velnias spąstuose (1899), Litvomanai (1901).
Przekłady na język polski Jej opowiadania były tłumaczone na język polski (wraz z innymi autorami litewskimi) w zbiorach: Czerwony kogut przeł. , Kraków: G. Gebethner i Spółka, 1913, Tam gdzie malwy lśnią czerwone... przeł. Zygmunt Stoberski, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, , Wiecznie zielony klon: Antologia opowiadań litewskich. przeł. Mieczysław Jackiewicz i Wiesława Kalita, Barbara Kalėdienė, Olsztyn: Pojezierze, 1989, .
Działalność społeczna Angażowała się w obronę praw kobiet pisząc artykuły publicystyczne, a w 1907 uczestniczyła w pierwszym zjeździe kobiet litewskich w Kownie.
W czasie I wojny światowej wyemigrowała przez Rosję do USA, gdzie zaangażowała się w zbieranie funduszy na rzecz ofiar wojny.
Upamiętnienie Rodzinny dom pisarki zamieniony został na muzeum poświęcone jej pamięci – Žemaitės memorialinis muziejus.
Na jej cześć nazwany został plac w Wilnie, położony przy reprezentacyjnym Prospekcie Giedymina. Ustawiony na nim został pomnik Žemaitė autorstwa . Jej imieniem nazwana został również jedna z ulic Wilna.
thumb|200px|Wizerunek Žemaitė na banknocie o nominale 1 lita thumb|200px|Wizerunek Žemaitė na znaczku pocztowym Jej wizerunek znalazł się na: banknocie litewskim o nominale 1 lita, znaczku emitowanym przez pocztę ZSRR o wartości 40 kopiejek.
Przypisy
Kategoria:Litewscy działacze społeczni Kategoria:Litewscy prozaicy Kategoria:Litewscy dramaturdzy Kategoria:Litewscy pisarze XIX wieku Kategoria:Pisarze XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1845 Kategoria:Zmarli w 1921