Amadeusz Sabaudzki-Aosta (Amadeusz Humbert Jerzy Paweł Konstantyn Helena Florentius Maria Zvonimir) (ur. 27 września 1943 we Florencji, zm. 1 czerwca 2021 w Arezzo) – włoski przedsiębiorca, członek dynastii sabaudzkiej.
Życiorys Rodzina Amadeusz Sabaudzki-Aosta był jedynym synem Ireny Greckiej i Aimone Sabaudzkiego. Jego ojciec był czwartym księciem Aosty, a później (pod imieniem Tomisław II) królem Chorwacji. Jego stryjem był Amedeo d’Aosta, nazywany "Księciem z Żelaza". Z kolei dziadkiem Amadeusza był Emanuel Filibert Sabaudzki-Aosta, który nosił przydomek „Książę Niezwyciężony”.
Narodziny Amadeusz Sabaudzki-Aosta urodził się 27 września 1943 roku w willi Cisterna położonej niedaleko Florencji. Po urodzeniu otrzymał tytuł księcia Apulii, a po abdykacji swego ojca z tronu Chorwacji w 1943 roku stał się królem Chorwacji, uznanym przez lojalistów; pozostał nim do upadku tego państwa w 1945. 26 lipca 1944 roku na rozkaz Heinricha Himmlera, Amadeusz wraz z matką Ireną Grecką oraz kuzynkami Małgorzatą i Marią Krystyną, córkami wuja Amadeusza (trzeciego księcia Aosty) i księżnej Anny Orleańskiej, zostali deportowani przez Niemców do obozu dla internowanych w Austrii w Hirschegg, w pobliżu Graz.
Wyzwolenie i powrót do Włoch thumb|upright=0.5|Amadeusz Sabaudzki-Aosta z matką Po zwolnieniu z internowania w Hirschegg w maju 1945 roku, kilka tygodni spędził w Szwajcarii. 7 lipca 1945 Irena Grecka z synem powrócili do Włoch. Zatrzymali się w Mediolanie, gdzie Aimone po raz pierwszy zobaczył syna, następnie udali się do Neapolu. Tam Amadeusz poznał swoją babkę – Helenę Orleańską. Irena i Amadeusz osiedlili się w Fiesole we Włoszech, w pobliżu Florencji.
W 1948 roku jego ojciec zmarł na zawał w Buenos Aires.
W związku z utratą ojca, Amadeusz otrzymał mentora – admirała Giulio Cerrina Ferroni. Studiował w Kolegium Querce we Florencji, a następnie w Kolegium Marynarki Wojennej Morosini w Wenecji oraz w Anglii. Uczęszczał na kursy w Akademii Marynarki Wojennej w Livorno, na zakończenie których brał udział w ćwiczeniach na Atlantyku i na Morzu Śródziemnym jako oficer. Amadeusz obronił również licencjat z politologii na uniwersytecie we Florencji.
Dalsze życie Amadeusz mieszkał w Toskanii w Castiglion Fibocchi. Był przedsiębiorcą rolnym (Wina Savoie Aosta). W 1996 roku został mianowany przedstawicielem gminy Palermo w Międzynarodowej Fundacji "Pro Herbario Mediterraneo", a od 1997 roku był jej prezesem.
W 2003 został mianowany przez Rząd Włoch na przewodniczącego stałego komitetu ds. zarządzania rezerwatem na Wyspie Vivara. W tym samym roku został wskazany jako przykład w ramach Międzynarodowej Wystawy Kino Nomadów i Emigracji "Metix Film Festival". Ponadto był honorowym obywatelem Marigliano, Pantelleri i Abetone.
Potomstwo thumb|upright=0.5|Amadeusz Sabaudzki-Aosta z żoną i dziećmi Zgodnie z tradycją rodu Aosta, Amadeusz poślubił księżniczkę francuską - Klaudię Francuską (ur. 1943), córkę Henryka Orleańskiego, hrabiego Paryża i pretendenta do tronu Francji – z którą poznał się na ślubie swoich kuzynów, Jana Karola Hiszpańskiego i Zofii Greckiej. Małżeństwo zawarto 22 lipca 1964 roku, w Sintra w Portugalii. Świadkami pana młodego byli Jan Karol I Hiszpański i Humbert II Włoski.
Z małżeństwa urodzili się: Blanka Sabaudzka-Aosta (ur. we Florencji 2 kwietnia 1966). W 1988 roku wyszła za hrabiego Giberto Arrivabene Walentego Gonzaga (5 dzieci). Aimone Sabaudzki-Aosta (ur. we Florencji 13 października 1967). W 2008 ożenił się z księżniczką Olgą Grecką (3 dzieci). Matylda Sabaudzka-Aosta (ur. we Florencji 20 września 1969). W 1994 r. wyszła za księcia Aleksandra Ruffo z Calabrii (rozwiedzeni w Mediolanie 28 listopada 2000), a w 2001 roku za Franciszka Lombardo San Chirico (3 dzieci). Związek między Amadeuszem i Klaudią nie należał do udanych, co doprowadziło do ich rozwodu 26 kwietnia 1982. Małżeństwo zostało unieważnione przez Trybunał Roty Rzymskiej w Rzymie 8 stycznia 1987 roku. Amadeusz utrzymał opiekę nad dziećmi na podstawie „Borro”.
W dniu 30 marca 1987 roku w Bagheria koło Palermo Amadeusz ożenił się z Sylwią Paterno di Spedalotto, córką Wincentego Paterno, markiza Regiovanni, hrabiego Prades, barona Spedalotto i Roseanne Bellardo Ferraris z Celle.
Ponadto, ze związku z Janką van Ellinkhuizen, córką artysty i grawera Bertusa van Ellinkhuizen oraz sopranu i kierowniczki chóru Gabrieli Rossi, przyszła na świat Ginevra Maria Gabriela van Ellinkhuizen Sabaudzka-Aosta (urodzona w Mediolanie 20 marca 2006).
Głowa Domu Sabaudzkiego thumb|upright=0.5|Amadeusz Sabaudzki-Aosta i Klaudia Orleańska rozmawiają z Humbertem II Sabaudzkim w przeddzień ich ślubu lewo|thumb|upright=0.5|Dwie gałęzie dynastii Sabaudzkiej Miejsce Amadeusza w kolejce do tronu było kwestią sporną: część rojalistów twierdziła, że był on Głową Domu Królewskiego, i w konsekwencji prawowitym pretendentem do tronu Włoch. Inni uważali, że Głową Domu jest Wiktor Emanuel Sabaudzki i że Amadeusz był trzeci w kolejce do sukcesji po Wiktorze Emanuelu i jego synu Emanuelu Filibercie. Spór toczy się wokół pytania, czy Wiktor Emanuel Sabaudzki, a za nim jego syn Emanuel Filibert, stracił wszelkie prawa do tronu Włoch, w następstwie czego na Amadeusza przeszłyby wszelkie prawa dynastyczne. 7 lipca 2006 roku Rady Senatorów Królestwa oficjalnie stwierdziła, że Amadeusz Sabaudzki jest niekwestionowaną głową domu Sabaudzkiego.
Według tej opinii, Amadeusz stał się następcą Humberta II. Formalnym powodem było małżeństwo Wiktora Emanuela Sabaudzkiego z osobą o innym pochodzeniu społecznym bez wyraźnej zgody suwerena w osobie głowy domu – tzw. sankcji królewskiej, określonej przez połączone przepisy art. 2 patentów Królewskich z 13 września 1782 Króla Sardynii Wiktora Amadeusza III Sabaudzkiego, królewskiego dekretu z 1890 o Domu Królewskim i art. 92 starego włoskiego kodeksu cywilnego. Tego samego dnia Amadeusz proklamował się księciem Sabaudii.
Kilku komentatorów sugerowało, że decyzja – lub przynajmniej wybór momentu jej ogłoszenia – była również wynikiem niedawnych spraw sądowych z udziałem syna ostatniego króla Włoch. Takie wyjaśnienie nie jest jednak konieczne dla uznania utraty praw za prawnie wiążącą, ponieważ wykluczenie z Domu Królewskiego i utrata wszystkich przywilejów, tytułów, stopni przez Wiktora Emanuela nastąpiła bezpośrednio i automatycznie ipso iure w czasie uroczystości zawarcia związku małżeńskiego.
Amadeusz jednak w przeszłości zgadzał się z niektórymi oświadczeniami Wiktora Emanuela, nawet tych nieprzychylnych wobec Rady Senatorów Królestwa, której przewodniczył Aldo Aleksander Mola. W wywiadzie dla „Corriere della Sera”, w 2002 roku na pytanie Juliana Gallo czy wysuwa siebie jako kandydat na hipotetyczny tron we Włoszech odpowiedział:
Także w 2002 roku w swojej książce-wywiadzie stwierdził:
Aldo Aleksander Mola, przewodniczący Rady Senatorów Królestwa, w odpowiedzi na roszczenia Emanuela Filibert, zgodnie z którym taki organ nie miałby prawa ogłosić Amadeusza z Aosty jako głowy Domu Sabaudzkiego, powiedział:
Polemika trwa nadal, a dwie strony wciąż podtrzymują przeciwstawne tezy. Według od 1983 roku Głową Królewskiego Domu Włoch był Amadeusz, a po jego śmierci jego syn Aimone.
Spór o nazwisko Sabaudzki thumb|upright=0.5|Amadeusz Sabaudzki-Aosta i Wiktor Emanuel Sabaudzki We wrześniu 2006 roku, Wiktor Emanuel i jego syn Emanuel Filibert złożyli w urzędzie patentowym Unii Europejskiej wniosek o rejestrację herbu dziedzicznego księcia Włoch jako logo firmy, wraz z innymi elementami dziedzictwa heraldycznego Domu Sabaudzkiego. Działanie to skierowane było przeciwko wykorzystywaniu ich przez Amadeusza i Aimone Sabaudzkiego, którym zalecono używać pełnej formy nazwiska, Sabaudzki-Aosta.
Wiosną 2008 roku Wiktor Emanuel i jego syn Emanuel Filibert pozwali do sądu Amadeusza i Aimone, którzy używali samego nazwiska Sabaudzki (zamiast Sabaudzki-Aosta), co mogło potencjalnie stanowić bezprawne korzystanie z nazwiska.
W lutym 2010 roku sąd w Arezzo uznał Amadeusza i Aimone winnymi bezprawnego używania nazwiska Sabaudzki i nakazał wypłatę odszkodowania za szkody poniesione przez pozywającego w wysokości 50 000 euro. Jednak Amadeusz, który od urodzenia używał swobodnie zarówno nazwiska Sabaudzki, jak i Sabaudzki-Aosta (podobnie jak Luchino Visconti z Modrone, który przedstawia się Luchino Visconti), złożył odwołanie do sądu apelacyjnego. 15 września 2010 roku ogłoszono wyrok uchylający wyrok pierwszej instancji, co pozwoliło Amadeuszowi i jego synowi Aimone na używanie nazwiska Sabaudzki.
Polityka W latach dziewięćdziesiątych proponowano Amadeuszowi Sabaudzkiemu kandydowanie w wyborach lub przejęcie jakiegoś stanowiska w administracji. Powoływał się on jednak na swoją bezstronność i odrzucał każdą propozycję.
W 1992 roku PSDI zapraszała go do wzięcia udziału w wyborach do izby deputowanych z okręgu wyborczego Neapol. Najbliżej przekonania Amadeusza była partia partii Biegun Wolności w 1997 roku, która zaproponowała mu kandydowanie do samorządu miasta Turyn.
Na sympozjum projektowania polityki w Arezzo w czerwcu 1997 przedstawił koncepcję utworzenia ponadpartyjnego ruchu monarchistycznego.
Odznaczenia Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) w 1961
Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Włochy)
Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch
Kawaler Krzyża Wielkiego Sabaudzkiego Orderu Cywilnego
Kawaler Honoru i Dewocji Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników św. Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty
Baliw Wielkiego Krzyża świętego Konstantyńskiego Orderu Rycerskiego Świętego Jerzego
Wojskowy Medal Legii Wierności Stanów Zjednoczonych (członek honorowy)
Order Najwyższy Świętego Zwiastowania nie jest uznawany przez Państwo Włoskie, podczas gdy Zakon Świętych Maurycego i Łazarza zachował się jako organizacja szpitalna i działa w sposób przewidziany przez prawo. Tytuł Kawalera Honoru i Dewocji Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników Świętego Jana, z Jerozolimy, z Rodos i z Malty został automatycznie uznany przez Republikę Włoską, a korzystanie z orderu Wielkiego Baliwa Sprawiedliwości Świętego Konstantyńskiego Orderu Rycerskiego Świętego Jerzego może być dozwolone na mocy dekretu Ministra Spraw Zagranicznych Republiki Włoskiej, na żądanie zainteresowanej osoby.
Drzewo genealogiczne Amadeusz Sabaudzki Ojciec:Aimone Sabaudzki-Aosta Dziadek po mieczu:Emanuel Filibert Sabaudzki-Aosta Pradziadek po mieczu:Amadeusz I Sabudzki Prapradziadek po mieczu:Wiktor Emanuel II Sabaudzki Praprababka po mieczu:Maria Adelajda Habsburg-Lotaryńska Prababka po mieczu:Maria Wiktoria dal Pozzo della Cisterna Prapradziadek po mieczu:Karol Emanuel dal Pozzo della Cisterna Praprababka po mieczu:Luiza Karolina Gizela di Merode Babka po mieczu:Helena Orleańska Pradziadek po mieczu:Filip Orleański Prapradziadek po mieczu:Ferdynand Filip Orleański Praprababka po mieczu:Helena Meklemburg-Schwerin Prababka po mieczu:Maria Izabela Orleańska Prapradziadek po mieczu:Antoni Orleański Praprababka po mieczu:Ludwika Ferdynanda Burbon Matka:Irena Grecka Dziadek po kądzieli:Kostantyn I Grecki Pradziadek po kądzieli:Jerzy I Grecki Prapradziadek po kądzieli:Chrystian IX Glücksburg Praprababka po kądzieli:Luiza Hessen-Kassel Prababka po kądzieli:Olga Konstantinowna Romanowa Prapradziadek po kądzieli:Konstanty Mikołajewicz Romanow Praprababka po kądzieli:Aleksandra Sachsen-Altenburg Babka po kądzieli:Zofia Hohenzollern Pradziadek po kądzieli:Fryderyk III Hohenzollern Prapradziadek po kądzieli:Wilhelm I Hohenzollern Praprababka po kądzieli:Augusta Sachsen-Weimar Prababka po kądzieli:Wiktoria Sachsen-Koburgo-Gotha Prapradziadek po kądzieli:Albert Sachsen-Koburg-Gotha Praprababka po kądzieli:Wiktoria Hanowerska
Rodowód po mieczu Humbert I Białoręki, hrabia Sabaudii, ok. 980-1047 Otton, hrabia Sabaudii, 1023-1057 Amadeusz II, hrabia Sabaudii, 1046-1080 Humbert II Mocny lub Gruby, hrabia Sabaudii i Moriany, 1065-1103