thumb|Siedziba przy ul. Pilickiej w Bydgoszczy thumb|Dawna siedziba „Telfy” przy ul. Grudziądzkiej (1947–2000), obecnie mieści wydziały Urzędu Miasta Bydgoszczy Telfa (Nokia) – przedsiębiorstwo w Bydgoszczy założone w roku 1927, jedna z najstarszych istniejących fabryk branży teletechnicznej w Polsce. W latach PRL Zakłady Teleelektroniczne Telkom-Telfa, od roku 1992 w składzie koncernu AT&T, a później w wyniku przekształceń korporacji zakład Lucent Technologies, od roku 2006 Alcatel-Lucent, a od roku 2016 – Nokia. Częścią przedsiębiorstwa jest Centrum Badawczo-Rozwojowe, będące częścią Bell Labs, jednej z najbardziej znanych organizacji naukowych na świeciehttp://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/56,35590,14623744,alcatel-lucent,,13.html..
Charakterystyka Zakład wchodzi w skład korporacji Nokia, która jest producentem rozwiązań telekomunikacyjnych. W Bydgoszczy zatrudnia około 800 pracowników. W roku 2015 zakład (w składzie Alcatel-Lucent) posiadał oddziały: Centrum Badawczo-Rozwojowe, będące częścią Bell Labs, zatrudniające około 200 pracowników; jego specjalnością są rozwiązania telekomunikacyjne służące do obsługi multimediów, zarządzania abonentami, centra SMS oraz systemy powiadamiania kryzysowego; Globalne Centrum Zarządzania Siecią (Global Network Operation Center) – zajmuje się zdalną obsługą powierzonej przez klientów infrastruktury sieciowej; Globalne Centrum Projektowania i Integracji (Global Network Engineering & Integration Center) – tworzy bazy danych na potrzeby systemów telekomunikacyjnych, integruje systemy teleinformatyczne na kilku kontynentach: od Ameryki Północnej, przez Europę, aż po Afrykę i Azję; Dział Technicznego Wsparcia Klienta – świadczy usługi dla operatorów telekomunikacyjnych w ramach wirtualnych międzynarodowych zespołów, mając zdalny dostęp do laboratoriów zlokalizowanych na świecie; Centrum Przemysłowe (Industrial Competence Center – ICC) – zajmuje się integracją i testowaniem systemów telekomunikacyjnych, produkowanych pod konkretne zamówienia.
Zakład zajmuje się utrzymaniem i rozwojem sieci opartych m.in. na transmisji optycznej, dostępie szerokopasmowym, teleinformatycznych sieci inteligentnych, czy też poczty głosowej.
Historia Okres międzywojenny Początki zakładu sięgają 1 października 1927, kiedy Stanisław Krzemień oraz Zofia i Armand Paszkę założyli w Bydgoszczy przy ul. Chrobrego 12 (później 21) Warsztaty Precyzyjno-Mechaniczne i OptyczneDorota Kornet, Przemysł elektrotechniczny w Bydgoszczy w latach 1920–1939 (cz. 2), Kronika Bydgoska XIX.. Stanisław Krzymień był mistrzem mechaniki precyzyjnej. Doświadczenie zawodowe nabył m.in. w niemieckich przedsiębiorstwach jak: Carl Zeiss Jena, Goerz-Berlin, Otto Tropfer, czy Askania Werle. Rozwój przedsiębiorstwa odbywał się w kontekście gwałtownego rozwoju przemysłu teletechnicznego w Polsce, związanego z postępem elektryfikacji i telefonizacji kraju.
Kapitał zakładowy spółki był w całości pochodzenia krajowego, co odróżniało przedsiębiorstwo od innych przedsiębiorstw teletechnicznych w Polsce, które zakładano jako filie zagraniczne. W latach 1935–1939 rozbudowano halę produkcyjną, w której na jednej zmianie mogło pracować ok. 60 robotników. Park maszynowy nabyto w Niemczech i stale unowocześniano. Materiały: celuloid, gumolit, ebonit, izolatory porcelanowe sprowadzano z Niemiec, a później z polskich nowo uruchamianych zakładów.
Początkowo warsztaty podejmowały się napraw oraz renowacji aparatów precyzyjno-mechanicznych i optycznych. Z czasem zakres usług pogrupowano w kilka działów: melioracyjny – naprawy aparatów niwelacyjnych, teodolitów, dostawa przyborów mierniczych i rysowniczych; niwelacyjny – naprawy przyborów geodezyjnych, kompasów, sekstantów, oktantów itp.; optyczny – reperacja teleskopów, lup, lornetek oraz kątomierzy; medyczny – naprawa sprzętu chirurgicznego oraz mikroskopów lekarskich; biurowy – naprawy maszyn do pisania; telekomunikacyjny – naprawy aparatów telefonicznych i telegraficznych.
W 1930 najczęściej wykonywano naprawy przyrządów mierniczych, zlecanych przez wojsko, kolej oraz dyrekcje Lasów Państwowych z Bydgoszczy i Torunia. Profil działalności przedsiębiorstwa oprócz usług obejmował również produkcję części zamiennych do grzejników oraz sprzętu teletechnicznego, głównie dla Poczty Polskiej, kolejnictwa i przedsiębiorstw zagranicznych, np. Ericsson. Poza Państwowymi Zakładami Tele- i Radiotechnicznymi w Warszawie, jedynie bydgoskie warsztaty były gotowe wykonywać większe partie części zamiennych dla telefonii i telegrafu. W 1929 rozpoczęto produkcję podzespołów do ręcznych central oraz łącznic telefonicznych. Podjęto wówczas współpracę m.in. z bydgoskim Kablem Polskim, Fabryką Sygnałów C. Fiebrandta, Ministerstwem Poczt i Telegrafów oraz Wytwórnią Telefonów i Sygnałów Kolejowych Telsyg z Katowic, która pośredniczyła w sprzedaży wyrobów przedsiębiorstwa dla dyrekcji poczt Polski południowej i centralnej.
W asortymencie produkcji dominowały części zamienne do urządzeń telekomunikacyjnych, a od 1935 rozpoczęto produkcję kompletnych łącznic telefonicznych do 100 numerówEdward Szmańda, Elektronika w dawnym warsztacie, Kalendarz Bydgoski 1974. oraz aparatów telegraficznych systemu Morse’a. Podzespoły z zakładu znalazły zastosowanie m.in. przy instalacji telegrafii kablowej Warszawa-Katowice-Kraków (1936). Już w 1928 roku 80% ogólnego obrotu osiągnięto z produkcji części do telefonów i telegrafówEdward Szmańda: Pół wieku w służbie łączności telefonicznej, Kalendarz Bydgoski 1978.. W 1930 roku 63% wartości sprzedaży przypadało na łącznice telefoniczne, 32% na części telefoniczne, a 5% na części do telegrafów.
W 1936 przedsiębiorstwo otrzymało dwa złote medale za wysoką jakość i estetykę gniazdek i przełączników przechylnych na Wystawie Metalowo-Elektrotechnicznej w Warszawie. W 1939 zatrudnienie w zakładzie wynosiło 45 osób.
Okres okupacji niemieckiej W czasie okupacji hitlerowskiej przedsiębiorstwo zostało przejęte przez Niemców. W 1943 zostało włączone do firmy Helmut Kühnke. Profil produkcji pozostał bez zmian.
Okres PRL thumb|Ręczne centrale telefoniczne produkowane od lat 30. XX w. Po II wojnie światowej zakład przeszedł pod zarząd państwowy. W 1947 przeniesiono go z ul. Chrobrego na ul. Grudziadzką 9-11, a 28 listopada 1949 upaństwowiono. Na początku 1948 zatrudnienie w przedsiębiorstwie wynosiło 194 osób, a w 1954 roku – 620 osób, w tym 220 kobiet. W latach 50. zakład przeszedł pod nadzór Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego, co wiązało się ze zmianą nazwy zakładu na „Telfa”, a od 1971 „Telkom-Telfa”, po wyodrębnieniu się Zjednoczenia Przemysłu Teleelektronicznego Telkom.
Do 1960 stare zabudowania zastąpiono nowymi obiektami biurowymi i produkcyjnymi. Liczba pracowników wzrosła z 653 w 1951 do 1719 w 1972 r., a wartość produkcji w tym okresie zwiększyła się 16-krotnie. Postępu w latach 1960–1975 dokonano modernizując jedynie park maszynowy, nie rozbudowując hal produkcyjnychSławomir Kamosiński, Przemiany w technice i technologii produkcji, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007, , s. 75–179..
Do 1955 produkowano głównie ręczne łącznice telefoniczne. Później asortyment poszerzono m.in. o łącznice automatyczne (abonenckie, dyspozytorskie, sygnalizacyjne, alarmowe), urządzenia sygnalizacji pożaru i przeciwwłamaniowe, sygnalizacji górniczej, przemysłowe urządzenia dyspozytorskie, przekaźniki, prostowniki itp. W 1959 przystąpiono do opracowania projektu technicznego międzymiastowej centrali telefonicznej bezszumowej, lecz nie udało się wdrożyć produkcji seryjnej. U schyłku lat 60. we współpracy z Instytutem Chemii UMK w Toruniu opatentowano technologię stosowania powłok antykorozyjnych dla złączy teletechnicznych.
W 1970 produkowano 70 jednostek asortymentowych w różnych odmianach. Zakład był czołowym wytwórcą podzespołów telekomunikacyjnych i jedynym producentem urządzeń dyspozytorskich w Polsce. Załogę zasilali absolwenci otwartego w 1961 Wydziału Telekomunikacji Wyższej Szkoły Inżynierskiej. W 1973 w Mroczy powstał zamiejscowy wydział przetwórstwa tworzyw sztucznych termoutwardzalnych, który otrzymał wyeksploatowane maszyny z Radomskiej Wytwórni Aparatów Telefonicznych. Rozwijano też infrastrukturę pozaprodukcyjną: przychodnię, klub, ośrodek wypoczynkowy w Przyjezierzu.
Produkcja zakładu z reguły miała charakter jednostkowy i niepowtarzalny, gdyż była wykonywana pod konkretne zamówieniaSławomir Kamosiński, Jakość produkcji, [w:] Mikroekonomiczny obraz przemysłu Polski Ludowej w latach 1950–1980 na przykładzie regionu kujawsko-pomorskiego, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2007, , s. 180–234.. Presja wykonania odgórnie wyznaczonego planu sprawiała, że opracowane projekty, bez badań laboratoryjnych, natychmiast wdrażano do produkcji. Fazę testów i badań technicznych pomijano, a produkty sprawdzano u klienta.
Od 1967 roku rozwijano eksport wyrobów, głównie do krajów socjalistycznych, a podzespołów także do 20 innych państw z Europy, Azji i Afryki. W latach 70. Telkom-Telfa należała do najszybciej rozwijających się zakładów przemysłowych w Bydgoszczy, ze względu na zwiększającą się co roku kilkukrotnie sprzedaż eksportową do ZSRRJerzy Długosz, Bydgoskie wyroby znane i cenione za granicą, Kalendarz Bydgoski 1995.. Stało się to podstawą do rozbudowy zakładu, rozpoczętej w 1973 r. 31 marca 1976 w dzielnicy Brdyujście w sąsiedztwie Zakładów Rowerowych Romet otwarto nowe obiekty produkcyjneJerzy Jaśkowiak, W pełnym ruchu, Kalendarz Bydgoski 1977. dla działów: mechanicznego i galwanizacyjnego. Powierzchnia użytkowa przedsiębiorstwa wzrosła dwukrotnie. Do 1980 zatrudnienie wzrosło do 2500 osób. Nowi pracownicy rekrutowali się m.in. spośród mieszkańców nowo wznoszonej dzielnicy Fordon. W latach 1971–1979 nastąpił 4,5-krotny wzrost produkcji globalnej i 20-krotny eksportowejBogdan Zakrzewski, Telkom Elfa. Rekordowy skok... „Telfy”, Kalendarz Bydgoski 1980..
18 sierpnia 1980 w południe załoga Telfy jako pierwsza z bydgoskich fabryk rozpoczęła strajk w ramach wydarzeń z sierpnia 1980 roku. Większość strajkujących stanowili pracownicy wydziału obróbki mechanicznej oraz galwanizerni. Postulaty strajkujących wzorem Wybrzeża obejmowały poprawę zaopatrzenia w wyroby mięsne, zrównanie zasiłków rodzinnych z otrzymywanymi przez wojsko i milicję, utworzenie wolnych związków zawodowych i zniesienie cenzury. W chwili rozpoczynania pracy przez drugą zmianę do zakładu przyjechał prezydent Bydgoszczy Wincenty Domisz. Po złożeniu przez niego szeregu obietnic tego samego dnia strajk został zakończonyRocznica Sierpnia 1980. Zaczęła Telfa. Skończył Romet. Jak strajkowała 40 lat temu Bydgoszcz.
Wytwarzano urządzenia dyspozytorskie i głośnomówiące, centralki sygnalizacji pożaru, liczne podzespoły dla teletechniki i automatyki. Zakład nie pozyskał licencji zagranicznych, lecz bazował na własnej myśli technicznej, czemu służyła współpraca z jednostkami naukowymi: Akademią Techniczno-Rolniczą w Bydgoszczy, Politechniką Warszawską, Politechniką Gdańską, Instytutem Łączności w Warszawie, Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Instytutem Mechaniki Precyzyjnej w Warszawie, Instytutem Spawalnictwa w Gliwicach i Przedsiębiorstwem Doświadczalnym Pras Automatycznych i Tłoczników w Warszawie.
W latach 80. XX wieku udział eksportu wynosił 60% produkcji sprzedanej, a zakład należał do przodujących eksporterów województwa bydgoskiego. Na targach i wystawach zdobyto 7 złotych medali, m.in. za aparaturę przeciwpożarową oraz automatyczną telefoniczną centralę wiejską.
Okres po 1989