Kompania graniczna KOP „Prozoroki”

Kompania graniczna KOP „Prozoroki” – pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.

Geneza Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych. W połowie stycznia 1921 zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe. Latem 1921 ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym. W Prozorokach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 33 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Prozoroki” służbę graniczną pełniły pododdziały 33 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej. W sierpniu 1924 podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 5 batalion graniczny , a w jego składzie kompanię graniczną KOP „Prozoroki”. W listopadzie 1936 kompania liczyła 2 oficerów, 9 podoficerów, 5 nadterminowych i 98 żołnierzy służby zasadniczejWykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → .

W 1930 2 kompania graniczna KOP „Polewacze” podlegała już dowódcy 7 batalionu KOP „Podświle”. W 1931 kompanię przeniesiono powtórnie do Prozororek. W 1939 2 kompania graniczna KOP „Prozoroki” podlegała dowódcy batalionu KOP „Podświle”.

Służba graniczna Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza.

2 kompania graniczna „Prozorki” w 1934 ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 23 kilometrów 977 metrów. Po stronie sowieckiej granicę ochraniał zastawa „Girsy” z komendantury „Orzechowno”.

Wydarzenia: W meldunku sytuacyjnym z 17 stycznia 1925 napisano: W nocy 16 stycznia 1925 po stronie sowieckiej usłyszano strały karabinowe i wybuch granatu. Przyczyna nieznana. 16 stycznia 1925 na granicy zatrzymano Leona Pawłowicza-Zeldowicza, który przekroczył ją na tym odcinku. Został przekazany do dowództwa batalionu. Własny wywiad sygnalizuje, że strona sowiecka przygotowuje się z pomocą band do napadów na nasze terytorium w rejonie Równeńskim na folwarki Breczki i Niewierów oraz w rejonie Ostroga na Paszuki, Mogilany, Rozważ i Bryków, a w rejonie Krzemieńca na Ludwiszcze. Napady mają się odbyć podczas bezksiężycowych nocy W meldunku sytuacyjnym z 29 stycznia 1925 napisano: Podczas przekraczania granicy zatrzymany został mieszkaniec sowieckiej wsi Luckowicze Wasyl Szoroko.

Sąsiednie kompanie graniczne: 2 kompania graniczna KOP „Ćwiecino” ⇔ 3 kompania graniczna KOP „Dziwniki” – 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1938

Walki w 1939 17 września 1939 odcinek 2 kompanii kpt. Antoniego Przybylskiego został zaatakowany przez jednostki 5 Dywizji Strzeleckiej płk. Kuźmy Galickiego i pododdziały 22 Wietrińskiej komendantury pogranicznej NKWD. Sowieci zniszczyli wszystkie strażnice i zlikwidowali większą część ich załóg. Z załogi strażnicy „Parczewszczyzna” ocalał tylko jeden żołnierz, przy zdobywaniu strażnicy „Zahacie” poległo dwóch Polaków, jeden został ranny, ponadto 11 żołnierzy i policjant dostało się do niewoli. Jedynie załoga strażnicy „Stelmachowo Wielkie” nie dała się zaskoczyć i po oddaniu kilku strzałów wycofała się bez strat, docierając do dowództwa kompanii w Prozorkach.

Struktura organizacyjna thumb Strażnice kompanii w latach 1928 – 1929 strażnica KOP „Porczewszczyzna”W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Parczyńszczyzna → strażnica KOP „Łozy” (10) strażnica KOP „Stacja Zachacie”W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Zahacie → strażnica KOP „Folwark Zachacie” strażnica KOP „Stelmachowo Małe”koszary Stelmachowo Małe, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie strażnica KOP „Stelmachowo Duże”W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Stelmachowo Wielkie →

Strażnice kompanii w latach 1931 – 1934 strażnica KOP „Parczyńszczyzna”folwark Parczewszczyzna, gmina Jazno, powiat dziśnieński, województwo wileńskie strażnica KOP „Łozy”kolonia Łoza Łomaska, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie strażnica KOP „Stacja Zahacze”stacja kolejowa Zahacie, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie strażnica KOP „Stelmachowo Duże”folwark Stelmachowo Duże, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie strażnica KOP „Cielesze”kolonia Cielesze I, gmina Prozoroki, powiat dziśnieński, województwo wileńskie

Strażnice kompanii w 1938 strażnica KOP „Parczyńszczyzna” strażnica KOP „Zahacie” strażnica KOP „Stelmachowo Wielkie”

Organizacja kompanii 17 września 1939: dowództwo kompanii pluton odwodowy 1 strażnica KOP „Parczewszczyzna” 2 strażnica KOP „Zahacie” 3 strażnica KOP „Stelmachowo Wielkie”

Dowódcy kompanii kpt. Julian Drumer (był 30 IX 1928 − 10 X 1929) → zawieszony w czynnościach służbowych kpt. Tadeusz Borawski (10 X 1929 − 1 VII 1930) → przeniesiony do 52 pp wz. por. Włodzimierz Pasiecznicki (31 III 1930 − 11 VI 1930) kpt. Stanisław Wyrobiec (11 VI 1930 − 5 VII 1933) → komendant PW powiatu Nieśwież kpt. Kazimierz III Wiśniewski (5 VII 1933 − 30 III 1934) → adiutant batalionu por. Władysław Chwalny (30 III 1934 − 1 IV 1934) kpt. Lucjan Gawroński (18 V 1934 − ) kpt. Jan Pacak (1936 − XII 1938) kpt. Józef Minkina (28 II 1939 − )informacja podana na podstawie dokumentów z Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie kpt. Antoni Przybylski (1939)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

(sygn.177/143 do 177/149.) (sygn.177/217.) (sygn.177/151.) (sygn.177/52.) (sygn.181/161.)

Prozoroki Kategoria:Kompanie graniczne KOP rozmieszczone na granicy polsko-radzieckiej Kategoria:Prozoroki Kategoria:Kompanie batalionu KOP „Podświle” Kategoria:Kompanie graniczne KOP w powiecie dziśnieńskim Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1924 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1939