Kompania graniczna KOP „Kociubińczyki” – pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.
Geneza Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych. W połowie stycznia 1921 zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe. Latem 1921 ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym. W Kopyczyńcach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 23 batalionu celnego, a jego 4 kompania stacjonowała w Kociubińczykach. W drugiej połowie 1922 przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej. W sierpniu 1924 podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.
Formowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 1600/tjn./O.de B/25, w drugim etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza, w terminie do 1 marca 1925 sformowano 13 batalion graniczny , a w jego składzie 1 kompanię graniczną KOP. W listopadzie 1936 kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 4 nadterminowych i 82 żołnierzy służby zasadniczejWykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → . W 1939 roku 1 kompania graniczna KOP „Kociubińczyki” podlegała dowódcy batalionu KOP „Kopyczyńce”.
Służba graniczna Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza.
1 kompania graniczna „Kociubińczyki” w 1934 ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 20 kilometrów 900 metrów. Po stronie sowieckiej granicę ochraniały zastawy „Szydłowce”, „Zielona” i „Zbrzyż” z komendantury „Huków”.
Kompanie sąsiednie: 3 kompania graniczna KOP „Husiatyń” ⇔ 2 kompania graniczna KOP „Skała” – 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1938
Działania kompanii w 1939 17 września 1939 batalion KOP „Kopyczyńce” kpt. Kąkolewskiego został zaatakowany zostały przez pododdziały 4 Korpusu Kawalerii komdiwa Dmitrija Riabyszewa i 26 BPanc płk. Siemieczenki oraz pododdziały 23 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD. Atak rozpoczął się o godzinie 3:00 17 września czasu moskiewskiego.
Strażnice 1 kompanii granicznej „Kociubińczyki” atakowały pododdziały 26 BPanc i częściowo 5 Korpusu Kawalerii Komdiwa Wasilija Ganina. Strażnicę „Kociubińczyki” zaatakował oddział wydzielony z batalionu rozpoznawczego 26 BPanc. i pododdziału 23 Oddziału Wojsk Pogranicznych. Po przeprawieniu się przez Zbrucz, zaatakował on z zaskoczenia strażnicę i odwody kompanii i pokonał je w walce.
Na rozkaz ppłk. Kotarby pozostałości batalionu wycofały się w kierunku na Czortków-Buczacz-Niżniów. W rejon Niżniowa dotarły w godzinach wieczornych 17 września. Otoczone przez sowietów, poddały się.
Struktura organizacyjna kompanii thumb|Rozmieszczenie batalionu KOP „Kopyczyńce” w 1931 Strażnice kompanii w latach 1928 – 1934W 2000 Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993, odnoszą się do stanu sprzed 1937 → . Wymienił następujące strażnice: „Szydłowce”, „Zielona”, „Siekierzyńce” → : strażnica KOP „Szydłowce”wieś Szydłowce, gmina Sidorów, powiat kopyczyniecki, województwo tarnopolskie → Baza miejscowości kresowych strażnica KOP „Zielona”wieś Zielona, gmina Sidorów, powiat kopyczyniecki, województwo tarnopolskie → Baza miejscowości kresowych strażnica KOP „Siekierzyńce Płn.”wieś Siekierzyńce, gmina Sidorów, powiat kopyczyniecki, województwo tarnopolskie → Baza miejscowości kresowych strażnica KOP „Siekierzyńce Płd.”
Strażnice kompanii w 1938 strażnica KOP „Szydłowce” strażnica KOP „Zielona” strażnica KOP „Siekierzyńce”
Organizacja kompanii 17 września 1939: dowództwo kompanii pluton odwodowy 1 strażnica KOP „Szydłowce” 2 strażnica KOP „Zielona” 3 strażnica KOP „Siekierzyńce”
Dowódcy kompanii kpt. Tadeusz Danilewicz (11 VIII 1928 − 24 III 1931 → przeniesiony do 39 pp) kpt. Mieczysław Łukowski (23 III 1931 −21 III 1933 → odszedł do 48 pp) p.o. por. Wiktor Łaniewski (21 III 1933 −) kpt. Piotr Salnicki (był 10 I 1934 −) kpt. Franciszek Opioła (21 III 1934 −) kpt. Ignacy Wanic ( – 1939) kpt. Ernest Włodzimierz Heyer (IX 1939)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
(sygn.177/143 do 177/149.) (sygn.177/151.) (sygn.185/104.)
Kategoria:Kompanie graniczne Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Husiatyn (hromada) Kategoria:Kompanie batalionu KOP „Kopyczyńce” Kategoria:Kompanie graniczne KOP w powiecie kopyczynieckim Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1925 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1939