Skala molowa (z – miękki), zwana też minorową (z łac. – mniejszy, odnosi się do tercji małej zawartej między I a III stopniem skali) – siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami II i III. Uważa się skale molowe i oparte na nich utwory muzyczne za mające smutne brzmienie, w odróżnieniu od skal durowych.
Odmiany skal minorowych Skala minorowa eolska (naturalna) Skala minorowa eolska (naturalna) to taka skala minorowa, w której sekundy małe zawarte są tylko pomiędzy stopniami II–III i V–VI. Pomiędzy pozostałymi stopniami skali występują sekundy wielkie. Zbudowana jest z dwóch tetrachordów: doryckiego i lidyjskiego.
Ze względu na archaizujący charakter, używana jest często w stylizacjach. Brak dźwięku prowadzącego rozluźnia tradycyjne brzmienie zwłaszcza w kadencjach utworów.
Posłuchaj skali minorowej eolskiej (naturalnej): 600px|a moll eolski (naturalny)
Skala minorowa harmoniczna Skala minorowa harmoniczna to taka skala minorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami II–III, V–VI oraz VII–VIII (powtórzony I stopień o oktawę wyżej). Pomiędzy stopniami VI–VII powstaje sekunda zwiększona. Siódmy stopień, podobnie jak w skali durowej, ma charakter dźwięku prowadzącego. Ta odmiana jest najbardziej popularna. Podsumowując, jest to skala minorowa naturalna z podwyższonym VII stopniem. Posłuchaj skali minorowej harmonicznej: 600px|a moll harmoniczny.
Skala minorowa dorycka Skala minorowa dorycka to taka skala minorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami II–III i VII–VIII (powtórzony I stopień o oktawę wyżej). Podsumowując, jest to skala minorowa naturalna z podwyższonym stopniem VI i VII. Posłuchaj skali minorowej doryckiej: 600px|a moll dorycki.
Skala minorowa melodyczna Skala minorowa melodyczna to połączenie odmiany doryckiej (w kierunku wznoszącym) i naturalnej (w kierunku opadającym). Posłuchaj skali minorowej melodycznej:
Skala chromatyczna minorowa Skala chromatyczna minorowa to skala dwunastostopniowa oparta na skali minorowej naturalnej. Powstaje ona przez wstawienie między sekundy wielkie dodatkowego dźwięku. W efekcie taka skala jest zbudowana z samych półtonów (sekund małych lub prym zwiększonych).
Przyjęto jako zasadę stosowanie zmian chromatycznych w utworach według poniższych schematów. Skala minorowa chromatyczna wstępującaSkala minorowa chromatyczna w kierunku wstępującym wygląda identycznie, jak skala durowa nieregularna o tym samym materiale dźwiękowym (równoległa). Dla a-moll będzie to materiał dźwiękowy gamy C-dur (lub można uznać, że wszystkie dźwięki się podwyższa, oprócz I st., żeby uzyskać dźwięk pomiędzy I st. a II st. obniża się II st.):
600px|a moll chromatyczny wstępujący
Zapełnione nuty to materiał dźwiękowy gamy. Kropką zaznaczono dźwięk c.
Dla porównania gama C-dur chromatyczna, nieregularna: 600px|C dur chromatyczny nieregularny, wstępującySkala minorowa chromatyczna zstępująca Skala minorowa chromatyczna w kierunku opadającym wygląda identycznie, jak skala durowa jednoimienna nieregularna. Dla a-moll będzie to A-dur:
600px|a moll chromatyczny zstępujący
Zapełnione nuty to materiał dźwiękowy gamy A-dur.
W praktyce oznacza to, ze materiał dźwiękowy skali chromatycznej minorowej jest taki sam w porządku wstępującym i zstępującym.
Określanie tonacji molowych Określenie tonacji molowej, w której został napisany utwór, sprowadza się do określenia tonacji durowej na podstawie znaków przykluczowych. Nazwa tonacji molowej pochodzi od dźwięku niższego o tercję małą od prymy tonacji durowej w ten sposób określonej. Tryb określa się, analizując przebieg utworu.
Przykład: Utwór w trybie molowym został napisany w tonacji zawierającej 4 krzyżyki (fis, cis, gis oraz dis), które określają tonację E-dur. Dźwięk położony o tercję małą niżej od e to cis. Utwór jest napisany w tonacji cis-moll.
Budowanie gam molowych Budowanie gamy molowej sprowadza się do określenia znaków przykluczowych gamy durowej naturalnej w prymie położonej o tercję małą wyżej niż pryma zadanej gamy molowej. Odpowiednią odmianę gamy uzyskuje się, umieszczając przygodne znaki chromatyczne.
Gamy molowe Gamy molowe w systemie tonalnym 12-dźwiękowym równomiernie temperowanym: kolejno (c-c): c-moll, cis-moll/des-moll, d-moll, dis-moll/es-moll, e-moll/fes-moll, f-moll/eis-moll, fis-moll/ges-moll, g-moll, gis-moll/as-moll, a-moll, ais-moll/b-moll, h-moll/ces-moll kolejno zgodnie z kołem kwintowym: bez znaków przykluczowych: a-moll bemolowe: d-moll, g-moll, c-moll, f-moll, b-moll, es-moll, as-moll krzyżykowe: e-moll, h-moll, fis-moll, cis-moll, gis-moll, dis-moll, ais-moll (jak widać, 3 ostatnie pokrywają się z 3 ostatnimi bemolowymi w odwrotnej kolejności)
Zobacz też
skala diatoniczna skala durowa system dur-moll tonalność
Bibliografia
Molowa skala