Lista zabytków historii i architektury na Białorusi zniszczonych przez władze ZSRR obejmuje zabytki znajdujące się niegdyś na terytorium Białorusi, które zostały celowo wyburzone, wysadzone w powietrze lub rozebrane przez władze radzieckie w okresie od 1917 do 1984 roku. Niektóre z nich wcześniej ucierpiały w wyniku II wojny światowej. Lista zawiera wybrane budynki o znacznej wartości historycznej i architektonicznej, które zostały zupełnie zniszczone. Nie obejmuje setek dworów, pałaców i kościołów zniszczonych podczas rewolucji październikowej, wojny polsko-bolszewickiej, budynków zniszczonych w okresie II wojny światowej przez Sowietów lub Niemców ani zrujnowanych zabytkowych budynków – które zamknięto, by następnie zmienić ich funkcje (np. zamiana obiektów sakralnych na magazyny, majątków dworskich na kołchozy, pałaców na budynki użyteczności publicznej). Po powstaniu Republiki Białorusi w 1991 roku część kościołów i cerkwi zwrócono wspólnotom wiernych, które odrestaurowały wiele obiektów religijnych.

Radykalne idee bolszewików społecznej transformacji i urbanistycznego postępu doprowadziły do zrujnowania całych zespołów architektonicznych. Według generalnych planów sowieckich zniszczono historyczne ciągi ulic, wznosząc typową, wielokondygnacyjną zabudowę, bez uwzględniania historycznych, kompozycyjnych dominant i perspektyw. W latach 30. XX w. w ZSRR w ramach walki z religią rozpoczęto masowe niszczenie budynków sakralnych wszystkich konfesji, z których wiele było unikalnymi pomnikami historii i architektury. W wyniku tego aktu wandalizmu władze sowieckie zniszczyły architektoniczne zespoły średniowiecznych monasterów w Witebsku, Orszy, Połocku, Mścisławie itd. W Mohylewie z racji „socjalistycznej rekonstrukcji” miasta w ciągu jednej nocy wysadzono w powietrze dziewięć pomników architektury sakralnej. Do 1945 roku na terenie Białorusi przetrwało 325 kościołów, 90 świątyń zostało zniszczonych podczas wojny. W okresie powojennym kontynuowano niszczenie zabytków architektury pod pozorem generalnych planów odnowienia i rekonstrukcji miast. Największe straty dziedzictwo architektoniczne Białorusi poniosło w latach 60. i 70. XX w., szczególnie podczas antyreligijnej kampanii Nikity Chruszczowa.

Malarz M. Kupawa wskazuje, że w czasie władzy radzieckiej, bolszewicy częściej niszczyli średniowieczne białoruskie świątynie, niż cerkwie „murawjowki” (w stylu bizantyjsko-rosyjskim). Na przykład w Orszy, jedyna zbudowana przez władze rosyjskie cerkiew „murawjowka” pozostała nienaruszona, natomiast władze sowieckie zniszczyły cztery cerkwie i dwa kościoły, które były zabytkami architektury baroku z okresu Wielkiego Księstwa Litewskiego. W Szkłowie również zachowała się tylko cerkiew „murawjowka”, a zrujnowano cenne zabytki architektury sakralnej baroku mohylewskiego i klasycyzmu. W Mohylewie zachowały się dwie cerkwie „murawjowki”, przy czym miasto straciło trzy cerkwie i dwa kościoły, zabytki architektury baroku oraz trzy cerkwie i kościół, zabytki architektury klasycyzmu. Podobnie wydarzyło się w Łohojsku, Dzierżyńsku, Dziśnie, Grodnie itd. Świadczy to o kontynuacji rusyfikacji, polityki prowadzonej na tych terenach w XIX w. przez władze carskie.

Budynki podzielono według podziału terytorialnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Lista zawiera 182 obiekty: 75 kościołów (w tym 34 klasztory), 51 cerkwi (w tym 11 monasterów), 7 monasterów, 10 synagog, 3 zbory, 11 dworów, 5 pałaców, 4 pomniki, 2 ratusze oraz sukiennice.

Powiat brasławski Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Druja Brama-dzwonnica w klasztorze Dominikanów 1767 po 1945 Zabytek architektury baroku wileńskiego. 190px

Powiat brześciański Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Brześć Kościół Pana Jezusa i św. Kazimierza i klasztor Jezuitów 1653–1659 1840, 1945–1946 Zabytek architektury barokowej, częściowo zrujnowany przez władze rosyjskie podczas budowy twierdzy brzeskiej. Po II wojnie światowej budynki rozebrano na potrzeby garnizonu wojskowego.Zachowały się fundamenty. 2 Brześć Kościół i klasztor Brygidek 1751 1840, po 1945Zabytek architektury barokowej, częściowo zrujnowany przez władze rosyjskie podczas budowy twierdzy brzeskiej. 3 Brześć Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła i klasztor Bazylianów 1773 1840, lata 50. XX w.Zabytek architektury baroku wileńskiego, częściowo zrujnowany przez władze rosyjskie podczas budowy twierdzy brzeskiej. Zachowały się ruiny (tzw. „biały pałac”). 4 Brześć Kościół św. Jana Chrzciciela i klasztor Bernardynów 1665 1840, lata 50. XX w.Zabytek architektury baroku, częściowo zrujnowany przez władze rosyjskie podczas budowy twierdzy brzeskiej. Zachowały się ruiny. 190px 5 Prużana Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 1857–1882 lata 50. XX w. Zabytek architektury klasycystycznej. 190px6WielkorytaDwór LeszczyńskichXIX w.1943Zabytek architektury klasycystycznej. W 1943 r. radzieccy partyzanci torturowali i zamordowali właściciela dworu, który udzielał pomocy materialnej miejscowej ludności i partyzantom, a także spalili budynek.190x190px

Powiat grodzieński Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Grodno Kościół Najświętszej Maryi Panny (fara Witoldowa) 1584–1587 29 listopada 1961 Zabytek architektury gotyckiej i renesansowej. Zniszczenia świątyni dokonał oddział saperów z Leningradu, który otrzymał za to premię, akordeon i podziękowanie władz. Zachowały się fundamenty. 190px 2 Grodno Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i klasztor Bernardynek XVII w. po 1945Zabytek architektury barokowej. 190px 3 Grodno Ratusz XVIII w. 1946 Zabytek architektury klasycystycznej. 190px4GrodnoPałac Radziwiłłów (przy Rynku)XVIII w.po 1945Zabytek architektury barokowej.brak|mały|190x190px 5SopoćkinieCerkiew Przeczystej Bogurodzicy 1780 lata 70. XX w.Zabytek architektury klasycystycznej.190px

Powiat lidzki Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Gojcieniszki Kościół ewangelicki (kaplica grobowa Nonhartów) w Gojcieniszkach 1633 po 1945 Zabytek architektury renesansowej, częściowo zrujnowany. 190px

Powiat miński Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Mińsk Zamczysko w Mińsku XI w. lata 50. XX w. Zabytek archeologii. Po II wojnie światowej wzgórze skopano i wywieziono poza miasto. 190px 2 Mińsk Kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny 1700-1710 1951Zabytek architektury barokowej, częściowo zrujnowany podczas przebudowy na kompleks sportowy. Obecnie przywrócono świątyni pierwotny wygląd. 3 Mińsk Kolegium Jezuitów 1700-1710 1951, 1968Zabytek architektury barokowej. Obecnie zachował się w przebudowanym wyglądzie budynek po lewej stronie od kościoła. 190px 4 Mińsk Pomnik Jubileuszowy 1826 po 1918 Zabytek architektury klasycystycznej. 190px 5 Mińsk Kościół św. Wojciecha i klasztor Benedyktynek 1647-1649 lata 30. XX w., 1964W wyniku przebudowy według projektu T. Romanowskiego nabył osobnych cech baroku wileńskiego. W XIX w. przebudowany na cerkiew prawosławną w stylu bizantyjsko-rosyjskim, tracąc część wartości artystycznej. Zachowały się fundamenty. 6 Mińsk Kościół św. Tomasza z Akwinu i klasztor Dominikanów XVII w. 1950Zabytek architektury baroku, częściowo zrujnowany przez władze rosyjskie. Zachowały się fundamenty. 7 Mińsk Niamiha XVII-XIX w. lata 70. XX w.Resztki historycznej Niamihy, fundamenty budynków znajdujących się po lewej stronie ulicy, zniszczono w latach 2005–2009, podczas budowy parkingu i dwóch centrów handlowych. 190px 8 Mińsk Synagoga Chłodna XVI w. 1965–1966 Zabytek architektury gotyckiej i renesansowej. 190px 9 Mińsk Synagoga Chóralna 1906 lata 50. XX w.Zabytek architektury stylu mauretańskiego. Po II wojnie światowej przebudowano fasadę budynku. Obecnie znajduje się w nim Narodowy Teatr Dramatyczny. 10 Mińsk Teatr Miejski 1781 1984W latach 2004–2007 na miejscu zniszczonego teatru zbudowano nowy budynek, który w ogólnym wyglądzie jest rekonstrukcją istniejącego do II wojny światowej hotelu Europa. 11 Mińsk Cerkiew Świętego Ducha XVII w. 1936Zabytek architektury barokowej, przebudowany na cerkiew prawosławną. Obecnie cerkiew odbudowano w pierwotnym wyglądzie. 12 Mińsk Cerkiew Kazańskiej Ikony Matki Bożej 1912–1914 1936Zabytek architektury stylu neobizantyjskiego. 190px 13 Hajna Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 1781 po 1945Zabytek architektury baroku wileńskiego. 190px 14 Dzierżyńsk (d. Kojdanów) Zamczysko i zbór kalwiński w Dzierżyńsku 1613-1621 1930-lata 50. XX w. Zabytek architektury renesansowej. 190px 15 Dzierżyńsk (d. Kojdanów) Kościół św. Anny XVIII w. po 1917Zabytek drewnianej architektury barokowej, zniszczony w wyniku przebudowy. 16 Łohojsk Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Kazimierza 1787 – 1793 lata 50. XX w.Zabytek architektury klasycystycznej. 190px 17 Mołodeczno Kościół św. Kazimierza i klasztor Trynitarzy XVIII w., 1823 po 1945Klasztor był zabytkiem architektury barokowej, a kościół klasycystycznej. Kościół został rozebrany. Częściowo zachowały się boczne ściany elewacji oraz budynek klasztoru. 190px 18 Raków Klasztor Bazylianów XVIII w. lata 60. XX w.Zabytek architektury barokowej i drewnianego klasycyzmu. 190px 19 Rubieżewicze Kościół św. Antoniego Padewskiego 1799 1972Zabytek drewnianej architektury barokowej 190px 20 Stołpce Kościół św. Kazimierza i klasztor Dominikanów 1640 po 1945Zabytek architektury barokowej, przebudowany na cerkiew prawosławną. 190px 21 Śmiłowicze Kościół św. Wincentego à Paulo i klasztor misjonarzy 1767-1791 po 1945 Zabytek architektury baroku wileńskiego. 190px 22 Wołkowicze Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa i Najświętszej Maryi Panny 1904 lata 50. XX w. Zabytek architektury neoromańskiej. 190px

Powiat mozyrski (Polesie Wschodnie) Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Mozyrz Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i klasztor Cystersów 1711 po 1917 Zabytek architektury barokowej, zniszczony podczas przebudowy na fabrykę mebli. 2 Narowla Kaplica-grobowiec Horwattów XIX w. lata 30. XX w. Zabytek architektury neogotyckiej. 190px 3 Petryków Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego 1846 po 1917 Zabytek architektury klasycystycznej. 190px

Województwo mścisławskie Lp. Miejscowość Nazwa Data powstania Data zniszczenia Opis Zdjęcie 1 Mścisław Synagoga XVIII w. po 1917 Zabytek drewnianej architektury barokowej. 190px 2 Mścisław Cerkiew św. Trójcy 1834 1958Zabytek architektury klasycystycznej. Budynek został zniszczony po II wojnie światowej. 3 Mścisław Monaster św. Ducha 1891–1895 po 1945Zabytek architektury neobizantyjskiej. 190px 4 Kanicze Kościół Anioła Stróża 1912 po 1945Po II wojnie światowej próbowano zburzyć mury kościoła traktorami. Udało się to tylko częściowo, zawaliły się dwie kolumny przy wejściu. Obecnie jest w stanie ruiny. 5 Krzyczew Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny 1855–1860 1934Zabytek architektury neogotyckiej. Zachował się budynek przebudowanej plebanii. 190px 6 Malatycze Kościół św. Stanisława XVIII w. 1934Zabytek architektury barokowej. 190px 7 Radoml Kościół Najświętszej Maryi Panny 1835 lata 30. XX w.Zabytek architektury klasycystycznej. 190px

Powiat nowogródzki