thumb|Miejsce Obsługi Rowerzystów (MOR) w Łomży Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo – długodystansowy szlak rowerowy prowadzący z Elbląga do Końskich przez pięć województw: warmińsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie i świętokrzyskie. Jest najdłuższym spójnie oznakowanym szlakiem rowerowym w Polsce.
Trasa główna ma 1887,5 km, a dodatkowe trasy boczne i łącznikowe łącznie 192 km, co daje 2079,5 km tras oznakowanych w ramach projektu. W publikacjach i materiałach dotyczących szlaku występują niewielkie różnice w podawanej długości; starsze materiały Green Velo wskazywały łączną długość 2071 km.
Historia Green Velo powstał w ramach projektu „Trasy rowerowe w Polsce Wschodniej”, realizowanego jako przedsięwzięcie infrastrukturalne i promocyjne w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013. Prace przygotowawcze obejmowały m.in. opracowanie studium przebiegu korytarza głównego, inwentaryzację istniejących tras rowerowych, atrakcji turystycznych i uwarunkowań planistycznych. Przebieg trasy wytyczano w latach 2008–2009, a przygotowanie studium wykonalności zakończono w 2012 roku.
Komponent infrastrukturalny projektu realizowano w latach 2012–2015, przy czym roboty budowlane prowadzono od 2013 roku do końca 2015 roku. Obejmował on wytyczenie i oznakowanie ponad 2 tys. km tras, budowę i przebudowę infrastruktury rowerowej oraz utworzenie infrastruktury towarzyszącej. Projekt realizowało pięć województw przy udziale ponad 200 partnerów.
Stan realizacji W październiku 2015 roku do użytkowania oddanych było około 700 km trasy. Na początku grudnia 2015 roku zakończono budowę odcinka warmińsko-mazurskiego i prowadzono jego odbiory techniczne, a w pozostałych województwach trwały odbiory, znakowanie i ostatnie prace wykończeniowe.
Zasadniczy etap inwestycyjny Green Velo został zakończony w grudniu 2015 roku. Od tego czasu szlak znajduje się w fazie eksploatacji, utrzymania i rozwoju. Kontrola Najwyższej Izby Kontroli przeprowadzona kilka lat po zakończeniu budowy wykazała, że przejezdność szlaku została zachowana, choć stwierdzono problemy dotyczące utrzymania części infrastruktury i oznakowania.
Po zakończeniu pierwotnego projektu na poszczególnych drogach stanowiących przebieg Green Velo prowadzone są lokalne remonty i modernizacje. Przykładem jest rozpoczęta w 2025 roku przebudowa drogi powiatowej Tereszpol-Zaorenda–Bukownica, którą prowadzi fragment szlaku.
Finansowanie Budowę szlaku realizowano w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013, osi priorytetowej V „Zrównoważony rozwój potencjału turystycznego opartego o warunki naturalne”, działania V.2 „Trasy rowerowe”.
Łączna wartość części inwestycyjnej projektu wyniosła około 274 mln zł. Około 85% środków pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, 10% z budżetu państwa, a 5% stanowił wkład własny beneficjentów. Koszty obejmowały przygotowanie dokumentacji, zarządzanie projektem, opłaty, nadzór, wykup gruntów oraz roboty budowlano-montażowe.
Promocję Green Velo realizowano jako odrębny komponent projektu, w tym kampanię prowadzoną w latach 2014–2015. Według Bartosza Wilczyńskiego na działania komunikacji marketingowej przeznaczono ponad 23 mln zł, a realizację głównej kampanii prowadzono do końca 2015 roku. Oficjalny serwis Green Velo podaje wartość komponentu promocyjnego wynoszącą 24,87 mln zł, finansowanego w 85% ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i w 15% z budżetu państwa.
Przebieg thumb|Odcinek Green Velo między Fromborkiem a Różańcem
Trasa główna prowadzi z Elbląga do Końskich. Uzupełniają ją trasy boczne i łącznikowe prowadzące m.in. do węzłów komunikacyjnych i ważniejszych atrakcji turystycznych położonych w pobliżu szlaku.
Z Elbląga szlak prowadzi wzdłuż Zalewu Wiślanego przez Frombork i Braniewo, a następnie przez Warmię, północne Mazury i Suwalszczyznę. Dalej przebiega przez Podlasie, tereny położone wzdłuż granicy z Białorusią i Ukrainą, Lubelszczyznę i Roztocze. Następnie prowadzi przez Przemyśl, Pogórze Przemyskie, Pogórze Dynowskie, Rzeszów, Łańcut i Leżajsk w kierunku Sandomierza. Końcowa część szlaku biegnie przez Góry Świętokrzyskie, Kielce i okolice Sielpi Wielkiej do Końskich.
Województwo Długość Wybrane miejscowości na trasie lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie warmińsko-mazurskie 397 km Elbląg – Frombork – Braniewo – Pieniężno – Lidzbark Warmiński – Bartoszyce – Węgorzewo – Gołdap podlaskie 598 km Suwałki – Augustów – Osowiec-Twierdza – Łomża – Tykocin – Białystok – Supraśl – Hajnówka – Białowieża lubelskie 414 km Włodawa – Chełm – Krasnystaw – Zwierzyniec podkarpackie 459 km Horyniec-Zdrój – Przemyśl – Dynów – Rzeszów – Łańcut – Leżajsk świętokrzyskie 210 km Sandomierz – Klimontów – Kielce – Oblęgorek – Sielpia Wielka – Końskie
Trasa przebiega przez pięć parków narodowych: Wigierski Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy, Narwiański Park Narodowy, Białowieski Park Narodowy i Roztoczański Park Narodowy. Ponadto prowadzi przez 15 parków krajobrazowych i 26 obszarów specjalnej ochrony ptaków.
Na zdecydowanej większości trasy szlak biegnie po obszarach nizinnych. Według materiałów organizatora niemal 580 km szlaku przebiega przez tereny leśne, a około 180 km przez doliny rzeczne. Wyjątkiem są bardziej wymagające odcinki na Podkarpaciu, w tym odcinek Rzeszów–Przemyśl prowadzący przez Pogórze Dynowskie i Pogórze Przemyskie. NIK również wskazywała, że większość szlaku nie wymaga szczególnych umiejętności ani dużego wysiłku, z wyjątkiem górskich odcinków podkarpackich.
thumb|Wydzielona droga dla rowerów na szlaku Green Velo w Glitajnach w województwie warmińsko-mazurskim
Rowerowe Królestwa Na potrzeby rozwoju oferty turystycznej obszary wokół Green Velo podzielono na 12 tzw. „Królestw Rowerowych”. Są to: Nad Zalewem Wiślanym, Warmia i okolice, Północne Mazury, Suwalszczyzna i Puszcza Augustowska, Dolina Biebrzy i Narwi, Puszcza Białowieska i Puszcza Knyszyńska, Dolina Bugu, Polesie, Roztocze, Pogórze Karpackie, Ziemia Sandomierska i Dolina Dolnego Sanu oraz Góry Świętokrzyskie i okolica.
Połączenia z innymi szlakami rowerowymi Green Velo łączy się lub ma wspólne odcinki z szeregiem tras międzynarodowych i regionalnych. Część połączeń dotyczy korytarzy rowerowych znajdujących się nadal na etapie projektowania lub rozbudowy. WojewództwoRegionMiejsce połączenia / wspólnego przebieguSzlakCharakter połączeniawarmińsko-mazurskieŻuławy Wiślane, Wysoczyzna Elbląska, okolice Zalewu WiślanegoElbląg – Frombork – BraniewoEuroVelo 10 / EuroVelo 13 (Szlak Żelaznej Kurtyny)Trasy prowadzą w tym samym korytarzu co początkowy odcinek Green Velo; EV10 i EV13 mają w Polsce wspólny przebieg.warmińsko-mazurskieŻuławy Wiślane, Wysoczyzna Elbląska, WarmiaElbląg – Frombork – BraniewoSzlak rowerowy R1R1 przebiega przez Elbląg, Frombork i Braniewo, tworząc połączenia i odcinki prowadzone w tym samym korytarzu co Green Velo.warmińsko-mazurskieokolice Zalewu WiślanegoFrombork – BraniewoNadzalewowa Trasa Rowerowa R64Dawne połączenie z trasą prowadzącą wokół Zalewu Wiślanego. Szlak R64 został formalnie zlikwidowany uchwałą Oddziału PTTK Ziemi Elbląskiej z 28 grudnia 2018 roku.warmińsko-mazurskieŻuławy Wiślane, Kraina Kanału ElbląskiegoElblągSzlak Rowerowy Kanału ElbląskiegoSzlak z Ostródy do Elbląga łączy się z Green Velo w Elblągu.warmińsko-mazurskieWarmiaLidzbark WarmińskiSzlakiem Kolejowym (Orneta–Lidzbark Warmiński)Trasa poprowadzona dawnym torowiskiem między Ornetą i Lidzbarkiem Warmińskim łączy się z Green Velo w rejonie Lidzbarka Warmińskiego.warmińsko-mazurskieWarmia i północna część województwaLidzbark Warmiński – Wielochowo oraz Smolanka – SępopolŁynostradaŁynostrada łączy się z Green Velo, a na odcinkach Lidzbark Warmiński–Wielochowo oraz Smolanka–Sępopol obie trasy mają wspólny przebieg.warmińsko-mazurskieKraina Wielkich Jezior MazurskichWęgorzewoMazurska Pętla RowerowaMazurska Pętla Rowerowa spotyka się z Green Velo w Węgorzewie.podlaskieSuwalszczyzna, Puszcza Augustowskaokolice Augustowa i Puszczy AugustowskiejEuroVelo 11 (EV11)Green Velo przecina się i miejscami wykorzystuje ten sam korytarz co przebieg międzynarodowej trasy R11/EuroVelo 11 na odcinku augustowsko-suwalskim.lubelskieRoztoczeZwierzyniec, Józefów – Hamernia oraz Oseredek – PodlesinaCentralny Szlak Rowerowy RoztoczaOba szlaki przecinają się w Zwierzyńcu, a ponadto mają wspólne odcinki Józefów–Hamernia i Oseredek–Podlesina.podkarpackiePogórze Dynowskie, Pogórze Przemyskie, RzeszówRzeszów, Krzywcza, Przemyśl; wspólne korytarze Rzeszów–Budziwój i Wola Węgierska–PrzemyślEuroVelo 4W regionalnej sieci tras rowerowych zaplanowano przecięcia EV4 z Green Velo w Rzeszowie, Krzywczy i Przemyślu oraz wspólne odcinki Rzeszów–Budziwój o długości około 6 km i Wola Węgierska–Przemyśl o długości około 35 km. Połączenia dotyczą korytarza rozwijanego i projektowanego, a nie w pełni ukończonej trasy EV4.podkarpackiedolina Wisłoka, RzeszówRzeszów, Białobrzegi; wspólny odcinek Budziwój–RzeszówVelo WisłokKoncepcja regionalnej sieci przewiduje przecięcia z Green Velo w Rzeszowie i Białobrzegach oraz około 6 km wspólnego przebiegu między Budziwojem a Rzeszowem. Velo Wisłok jest korytarzem rozwijanym w ramach regionalnej sieci tras rowerowych.podkarpackiedolina Sanu, Pogórze Dynowskie, Pogórze PrzemyskieJabłonica Ruska, Dynów, Iskań, Krzywcza, Przemyśl, Niziny, Leżajsk, Radomyśl nad SanemVelo SanPlanowany korytarz Velo San ma liczne punkty styku z Green Velo. Wspólne odcinki przewidziano m.in. między Jabłonicą Ruską i Dynowem, Iskaniem i Bachowem, Krzywczą i Olszanami, Ostrowem i Nizinami oraz Leżajskiem i Radomyślem nad Sanem. Velo San pozostaje trasą rozwijaną etapami.świętokrzyskieGóry Świętokrzyskie i ich otoczenieRaków, Górki Szczukowskie, PorzeczeEuroVelo 11 (EV11)Koncepcja głównych tras rowerowych województwa świętokrzyskiego przewiduje przecięcia przyszłego korytarza EuroVelo 11 z Green Velo w Rakowie, Górkach Szczukowskich i Porzeczu. Połączenia te dotyczą projektowanego korytarza EV11.świętokrzyskiedolina Wisły, SandomierzZawisełcze – SandomierzWiślana Trasa RowerowaW koncepcji świętokrzyskiej sieci tras przewidziano około 3 km wspólnego przebiegu Green Velo i Wiślanej Trasy Rowerowej między Zawisełczem a Sandomierzem.
Infrastruktura Drogi i obiekty inżynierskie thumb|Green Velo w Bolciach na Suwalszczyźnie Około 300 km Green Velo stanowią nowe lub przebudowane drogi rowerowe i ciągi pieszo-rowerowe, natomiast blisko 150 km to wyremontowane drogi gruntowe. W ramach projektu powstało lub wyremontowano ponad 30 mostów i kładek oraz przebudowano ponad 20 kluczowych skrzyżowań.
Szlak prowadzi jednak przede wszystkim istniejącymi drogami różnych kategorii i o różnych nawierzchniach: drogami publicznymi, drogami gruntowymi, ciągami pieszo-rowerowymi oraz wydzielonymi drogami dla rowerów.
Miejsca Obsługi Rowerzystów thumb|Miejsce Obsługi Rowerzystów przy ul. Wybrzeże marszałka Józefa Piłsudskiego w Przemyślu
Wzdłuż szlaku zbudowano 228 Miejsc Obsługi Rowerzystów (MOR). MOR-y wyposażono m.in. w wiaty, ławy, stojaki rowerowe, tablice informacyjne i kosze na śmieci, a niektóre również w toalety przenośne i zbiorniki z wodą.
Miejsca Przyjazne Rowerzystom Uzupełnieniem infrastruktury szlaku jest system Miejsc Przyjaznych Rowerzystom (MPR), obejmujący m.in. obiekty noclegowe i gastronomiczne, atrakcje turystyczne, informacje turystyczne oraz inne obiekty świadczące usługi przydatne turystom rowerowym. W 2018 roku w systemie funkcjonowało ponad 900 Miejsc Przyjaznych Rowerzystom.
Oznakowanie thumb|Drogowskaz rowerowy Green Velo typu R-4d w Pęklewie thumb|Oznakowanie Green Velo w Korzennie
Green Velo jest oznakowany tablicami w charakterystycznym pomarańczowym kolorze, z logo szlaku. Podstawę systemu stanowią znaki z grupy R-4. Znak R-4 wskazuje przebieg szlaku, R-4b zmianę kierunku, natomiast znaki R-4c i R-4d mogą zawierać informacje o kierunku i odległości do miejscowości i innych punktów na trasie.