Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).

Do opisu artykulacji spółgłoski stosuje się następujące kryteria:

sposób artykulacji, czyli stopień/sposób ograniczenia przepływu przez kanał głosowy, miejsce artykulacji, czyli miejsce największego zbliżenia lub zwarcia narządów mowy, narząd artykulacji biorący udział w tworzeniu zwężenia lub zwarcia, udział wiązadeł głosowych (dźwięczność/bezdźwięczność).

W języku polskim spółgłoski nie tworzą zasadniczo sylaby, czyli są niesylabiczne. Do wyjątków należą leksemy takie jak: pst, brr itp., w których elementem sylabicznym są spółgłoski s, r. W niektórych językach spółgłoski mogą tworzyć sylaby, czyli być elementem sylabicznym. Szczególnie często taką rolę spełniają spółgłoski nosowe, płynne. Przykładem może być tu język czeski, w którym spółgłoski r, l tworzą sylaby (np. wyrazy: čtvrt 'ćwierć', vlk 'wilk', są jednosylabowe).

Języki różnią się liczbą używanych spółgłosek – język ubychijski miał ich 84, a rotokas używa tylko sześciu.

Najczęstsze spółgłoski Najczęściej spotykanymi spółgłoskami na świecie są trzy bezdźwięczne spółgłoski zwarte , , oraz dwie nosowe , . Jednak nawet te wspólne pięć nie jest uniwersalne: w kilku językach w okolicach Sahary, w tym arabskim, brakuje ; w niektórych językach Ameryki Północnej, takich jak mohawk, brakuje obu i ; w języku wichita w Oklahomie i niektórych językach zachodnioafrykańskich, takich jak ijo, brakuje spółgłoski na poziomie fonemicznym, ale używają go jako alofonu innej spółgłoski ( w przypadku Ijo i w przypadku Wichita); w kilku językach na wyspie Bougainville i wokół Puget Sound, takich jak makah, brakuje zarówno , jak i ; w języku nǁng brakuje ,Nǀu ma zamiast tego . Istnieje przekonanie, że hawajski nie posiada spółgłoski , ale w rzeczywistości ma spółgłoskę, która waha się od do .; w potocznym języku samoańskim brakuje obu i .Samoańskie słowa zapisane literami „t” i „n” wymawia się jako i z wyjątkiem mowy formalnej. Jednak, samoański ma spółgłoskę przedniojęzyko-dziąsłową, .; pomimo 80 rzadko spotykanych spółgłosek w ubyskim, w jego rodzimych słowach brakuje zwykłego , podobnie jak w pokrewnych językach adygejskim i kabardyjskim. Ale z kilkoma wyjątkami, takimi jak xavante i tahitański - które nie mają żadnych spółgłosek dorsalnych - prawie wszystkie inne języki mają co najmniej jedną spółgłoskę miękkopodniebienną: kilka języków, które nie mają prostego zwykle mają spółgłoskę, która jest bardzo podobna. Na przykład cechą północno-zachodniego wybrzeża Pacyfiku jest to, że historyczne * uległo palatalizacji w wielu językach, więc saanicz ma na przykład i ale nie ma zwykłego ;Ian Maddieson and Sandra Ferrari Disner, 1984, Patterns of Sounds. Cambridge University Press. Od oryginału z dnia 01.06.2009. Odzyskano 28.10.2008. podobnie historyczne * w językach abchasko-adygejskich zostało spalatalizowane do w ubyskim i w większości adygejskich dialektów.Viacheslav A. Chirikba, 1996, Common West Caucasian: the reconstruction of its phonological system and parts of its lexicon and morphology, p. 192. Research School CNWS: Leiden.

W wielu językach najczęstszą spółgłoską w mowie jest https://www.vistawide.com/languages/language_statistics.htm www.vistawide.com. Na dzień 13.01.2019.

Zobacz też

klasyfikacja spółgłosek

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne - o możliwościach użycia jej w poezji