Zdobycie władzy – pierwsza powieść Czesława Miłosza, napisana latem 1952, opublikowana w 1953 w języku francuskim (La prise du pouvoir) oraz w oryginale polskim w 1955 przez Instytut Literacki w Paryżu, jako 9 tom Biblioteki „Kultury”. Pierwsze oficjalne wydanie krajowe ukazało się w 1990Olsztyn: Wydawnictwo Pojezierze, 1990.
Akcja powieści rozgrywa się w latach 1944-1948 i przedstawia proces instalacji władzy komunistycznej w Polsce, polegający na ubezwłasnowolnieniu społeczeństwa przemocą i strachem. Utwór koresponduje z traktatem Zniewolony umysł pokazując złożone motywacje inteligenckich bohaterów prowadzące do wymuszonej zgody na narzucony odgórnie porządek. Powieść składa się z dwóch części: Lato 1944 roku Aż do Elby
Rękopis utworu znajduje się w archiwum Czesława Miłosza zdeponowanym w zbiorach Biblioteki Rzadkich Ksiąg i Rękopisów im. Beinecke’ów (Uniwersytet Yale) w New Haven. Kserokopię autografu posiada Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” w Krakowie.
Europejska Nagroda Literacka Książka napisana została na konkurs literacki ogłoszony z inicjatywy Centre Européen de la Culture przez Communauté des Guildes du Livre (rodzaj klubów związkowych) w Szwajcarii w 1952. Międzynarodowe jury w składzie Gottfried Benn, Elizabeth Bowen, Hagmud Hansen, Salvador de Madariaga, Gabriel Marcel, Hans Oprecht, Denis de Rougemont oraz Ignazio Silone na posiedzeniu w Genewie 24 marca 1953 spośród 356 prac zgłoszonych na konkurs wybrało dwa utwory. Europejską Nagrodę Literacką (Prix Litteraire Européen) otrzymali ex aequo niemiecki pisarz Werner Warsinsky (1910-1992) za powieść wojenną Kimmerische Fahrt (Stuttgart 1953) oraz Czesław Miłosz za Zdobycie władzy. W 1953 r. ukazały się trzy edycje francuskojęzyczne powieści (La prise du pouvoir) nakładem wydawnictw: Gallimard (Paryż), Le Club Français du Livre (Paryż) oraz La Guilde du Livre (Lozanna). Powieść na język francuski przełożyła przyjaciółka Miłosza, Szwajcarka polskiego pochodzenia Jeanne HerschMiłosz przetłumaczył jej Politykę i rzeczywistość, dedykował wiersz Rozmowa z Jeanne z tomu Dalsze okolice oraz wspominał ją m.in. w Roku myśliwego (zapisy z 22 i 23 maja 1988)., filozofka, uczennica Karla Jaspersa, później profesor Uniwersytetu Genewskiego. Recenzje powieści ukazały się m.in. w czasopismach: „Books Abroad” (po zmianie nazwy „World Literature Today”), „Library Journal”, „Chicago Sunday Tribune”, „The Polish Review”, „The Minesota Review”, „Wiadomości” (Londyn), „Życie” (Londyn)A. Franaszek, Nota wydawcy, [w:] Cz. Miłosz, Zdobycie władzy, Kraków 1999, s. 221-222..
Powieść z kluczem Zdobycie władzy to typowa powieść z kluczem personalnym. Pod fikcyjnymi postaciami kryją się analogi rzeczywistych postaci z realnej historii Polski lat okupacji i okresu stalinizmu według oceny autora. Twórca machiny propagandowej major Baruga – to Jerzy Borejsza. Wintera i Wolina łączą podobieństwa z Jerzym Putramentem i gen. Karolem Świerczewskim. Prawicowy działacz polityczny i ideolog Michał Kamieński wzorowany jest na Bolesławie Piaseckim. Satyryk Bunio podobny jest do Janusza Minkiewicza, a młody pisarz żydowski Bruno do Adolfa Rudnickiego. Główny bohater utworu Piotr Kwinto wzorowany jest na postaci poety i eseisty Pawła HertzaA. Zawada, Miłosz, Wrocław 1966, s. 139..
Wydania polskie Paryż: Instytut Literacki, 1955, 1980, 1987 Paryż: Stowarzyszenie Budowniczych Polski Ludowej im. Wandy Wasilewskiej. Sekcja Paryż, 1955.Część nakładu pierwszego wydania paryskiego przemycona do kraju, opatrzona fikcyjną kartą tytułową ze zmyślonym autorem i tytułem (Zygmunt Kornaga, Wyzwolenie) oraz fikcyjnym adresem wydawniczym. Warszawa: Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, 1980 Kraków: KOS,1980 Suwałki: Oficyna Wydawnicza NSZZ “Solidarność”. Region Pojezierze, 1981 Kraków: [b. m.], 1981 Warszawa: Wydawnictwo Recto, 1989 Olsztyn: Wydawnictwa Pojezierze, 1990. Kraków: Znak, 1999 Warszawa: Świat Książki, 2007.
Trzy rozdziały powieści zostały opublikowane w krakowskim tygodniku „Życie Literackie” (1956, nr 52/53).
Przekłady na języki obce La prise du pouvoir, Lausanne: La Guilde du Livre, 1953 La prise du pouvoir, Paryż: Le Club Français, 1953; Paryż: Gallimard, 1953, 1981 Das Gesicht der Zeit, Zurych: Büchergilde Gutenberg, 1953 Das Gesicht der Zeit. Roman, Stuttgart: Europäischer Buchklub, 1953 El poder cambia de manos, Barcelona: Ediciones Destino, 1955 Sattano Kabio, Bombaj: Tarachaud Ravani, Ahmedabad, 1955 (jęz. gudżarati) The Usurpers, London: Faber and Faber, 1955 The Usurpers, New York: British Book Service, 1955 Cārāhi vāttā, Bombaj: Nava-Lakhan, 1958 (jęz. marathi) Gill – kyôju no kodoku, Tokio: Kagamiura Shobô, 1958; Tokio: ShinchoSha, 1958 Adhikaram pidichedukkal, Alleppey: Vidyarambham Press, 1959 (malaj.) Kekuasaan jang dibekukan, Dżakarta: Immajority, 1959 Gweonryeog-eui Jang-ag, Seul: Munhwyseojeog, 1982 Maktövertagandet, Sztokholm: Bromberg, 1982 Osvajanje vlasti, Belgrad: Narodna Knjiga, 1983 Erobringen av makten, Oslo: Oktober, 1983 El poder cambia de manos, Barcelona: Orbis, 1983, 1984, 1985 Osvajanje vlasti, Beograd: Narodna Kniga, 1983 A tomada do poder, Lisboa: Publicaçōes Dom Quixote, 1987 A tomada do poder, Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 1988 A hatalom megragadasa, Budapest: 2000/Szazadveg, 1993 Prevzem oblasti, Lublana: Nova Revija, 2003.
Przypisy
Bibliografia Stanisław Barańczak, Przedmowa do szwedzkiego i amerykańskiego wydania, [w:] Czesław Miłosz, Zdobycie władzy, Olsztyn: Pojezierze, 1990, s. 5-7. Andrzej Franaszek, Córka proroków. Czesław Miłosz i Jeanne Hersch, „Znak” 2011, nr 4, s. 126-135. Renata Gorczyńska (Ewa Czarnecka), „Zdobycie władzy” i konieczność historyczna, [w:] Renata Gorczyńska, Podróżny świata. Rozmowy z Czesławem Miłoszem, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1992, s. 258-266. Krzysztof Kłosiński, Czytane po latach: „Zdobycie władzy”, „Śląsk”, 1996, nr 7, s. 64. Czesław Miłosz, Przypis po latach, [w:] Czesław Miłosz, Zdobycie władzy, Kraków: Znak, 1999, s. 7-10. Zdzisława Mokranowska, „Zdobycie władzy” Czesława Miłosza – dzisiaj, „Postscriptum Polonistyczne”, 2011, nr 1, s. 167-181.
Kategoria:Powieści Czesława Miłosza Kategoria:Polskie powieści Kategoria:Utwory literackie z 1953