thumb|300px|Pogranicze Białorusi, Litwy, Polski i Rosji z zaznaczonym przesmykiem suwalskim Przesmyk suwalski (ang. Suwalki Gap) – stosowane w terminologii NATO określenie ok. 65-kilometrowego odcinka granicy polsko-litewskiej, stanowiącego jedyne lądowe połączenie państw bałtyckich z resztą Sojuszu Północnoatlantyckiego. Przesmyk rozdziela obwód królewiecki (Rosja) od Białorusi, a ze względu na możliwość jego przecięcia przez siły rosyjskie i białoruskie uważany jest za jeden z najbardziej wrażliwych punktów wschodniej flanki NATO.
Położenie geograficzne thumb|300px|Geostrategiczna mapa Europy Środkowej. Na czerwono zaznaczone miejsca o znaczeniu strategicznym. Przesmyk obejmuje pas terytorium Polski od okolic Suwałk i Augustowa po granicę litewską. Od zachodu graniczy z obwodem królewieckim, od wschodu z obwodem grodzieńskim Białorusi. Teren pokryty lasami i jeziorami (Pojezierza Suwalskiego i Puszczy Augustowskiej) utrudnia manewrowanie dużymi formacjami wojskowymi.
Kontekst historyczny Region miał znaczenie militarne już podczas I wojny światowej, gdy obie bitwy nad Jeziorami Mazurskimi (1914 i 1915) toczyły się na jego terytorium lub w bezpośrednim sąsiedztwie. W okresie zimnej wojny cały region znajdował się pod kontrolą ZSRR, wobec czego przesmyk nie stanowił problemu strategicznego. Sytuacja zmieniła się po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku, gdy obwód królewiecki stał się rosyjską eksklawą, a Polska i Litwa przystąpiły do NATO (1999 i 2004). Prezydent Estonii Toomas Hendrik Ilves spopularyzował w 2015 roku termin Suwalki Gap, porównując przesmyk do przesmyku Fulda z czasów zimnej wojny.
Znaczenie strategiczne Z obwodu królewieckiego Rosja jest w stanie operować systemami odmowy dostępu i blokady obszaru (A2/AD), w tym pociskami Iskander-M i systemami S-400, ograniczającymi swobodę operowania sił NATO w regionie bałtyckim. Gry wojenne przeprowadzone przez RAND Corporation wykazały, że siły rosyjskie mogłyby dotrzeć do stolic Estonii i Łotwy w ciągu 36 do 60 godzin. W scenariuszu konfliktu Rosja mogłaby podjąć próbę przecięcia przesmyku, koordynując natarcie z obwodu królewieckiego i z terytorium Białorusi, co odcięłoby państwa bałtyckie od wsparcia lądowego. Veebel i Sliwa wskazywali jednak, że skuteczne zamknięcie przesmyku wymagałoby utrzymania przewagi ogniowej na wąskim froncie przy jednoczesnym prowadzeniu operacji w trudnym terenie leśno-jeziornym. Część analityków, w tym badacze Chatham House, kwestionowała centralne znaczenie przesmyku, argumentując, że koncentracja na nim odwraca uwagę od szerszych zagrożeń dla bezpieczeństwa regionu.
Dodatkowym problemem jest ograniczona infrastruktura transportowa: sieć kolejowa państw bałtyckich działa w rosyjskim rozstawie szyn (1520 mm), niezgodnym z europejskim standardem (1435 mm). Projekt Rail Baltica ma poprawić mobilność wojskową w regionie, lecz jego ukończenie jest wielokrotnie opóźniane.
Odpowiedź NATO Na szczycie w Warszawie w 2016 roku NATO ustanowiło wielonarodowe grupy bojowe wzmocnionej wysuniętej obecności (eFP) w Polsce i państwach bałtyckich. Grupa bojowa w Bemowo Piskie (Polska), dowodzona przez USA, operuje w bezpośrednim sąsiedztwie przesmyku. Po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku NATO podjęło decyzję o wzmocnieniu grup bojowych do poziomu brygady. Polska i Litwa opracowały wspólny plan obrony przesmyku, a państwa bałtyckie od 2022 roku rozbudowują infrastrukturę obronną na granicach z Rosją i Białorusią (tzw. ).
Zobacz też kwestia królewiecka obwód królewiecki granica polsko-litewska NATO Forward Presence Przesmyk Fulda Rail Baltica
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Stosunki polsko-rosyjskie Kategoria:Stosunki polsko-litewskie Kategoria:Geopolityka Kategoria:Polska w NATO Kategoria:Województwo podlaskie Kategoria:Obwód królewiecki Kategoria:Geografia obwodu grodzieńskiego