Torpedówka falklandzka (Tachyeres brachypterus) – gatunek dużego, nielotnego ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje wyłącznie na Falklandach. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Nazwę zgodną z zasadami nazewnictwa binominalnego ustalił John Latham w 1790; przydzielił torpedówce falklandzkiej nazwę Anas brachyptera. Obecnie (2025) akceptowana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) nazwa to Tachyeres brachypterus. Nie wyróżnia się podgatunków. Na Falklandach występuje również populacja torpedówek, które nie utraciły zdolności do lotu. Te uznawane są za osobny gatunek – torpedówkę lotną (T. patachonicus), który zasiedla również część kontynentu. Jednakże według badań z 2012 populacje falklandzkie są nierozróżnialne pod względem genetycznym, co wskazywałoby na brak odrębności gatunkowej u lotnych i nielotnych torpedówek z Falklandów. Torpedówka falklandzka oddzieliła się od swych kontynentalnych krewnych 2,2–0,6 mln lat temu, w czasie gdy najprawdopodobniej istniało lądowe połączenie pomiędzy Falklandami a kontynentem Ameryki Południowej.
Morfologia mały|lewo|Para torpedówek falklandzkich Długość ciała wynosi 61–74 cm, masa ciała samców: 3300–4800 g, samic – 2900–4196 g. Upierzenie u obu płci podobne. U samca występują trzy wersje upierzenia głowy i szyi. Mogą pojawić się białe głowa i szyja z szarym odcieniem na wierzchu głowy, inne upierzenie: z szarą „czapeczką”, brązowymi policzkami i białym paskiem za okiem lub jeszcze odmienna wersja upierzenia: ciemnobrązowa głowa ze słabo zaznaczonym paskiem za okiem. Gardło przybiera kolor cynamonowy lub kasztanowy. Grzbiet, kuper, pierś, lotki I rzędu, pokrywy podskrzydłowe oraz sterówki są szare. W zmiennej ilości występują obszary o srebrzystych odcieniach i brązowe krawędzie. Zarówno pierś jak i boki porastają pióra kasztanowe. Niższa część piersi, brzuch, większość lotek II rzędu i pokrywy podogonowe są białe. Sterówki środkowej pary są wygięte i odpowiednio wydłużone. Dziób przybiera kolor żółtopomarańczowy, a rogowa wypustka na jego końcu – czarny. Tęczówka brązowa, nogi i stopy żółtopomarańczowe.
Ekologia Torpedówki falklandzkie przebywają głównie na postrzępionych wybrzeżach, najczęściej małych wyspach i osłoniętych zatokach. Terytorialne pary w sezonie lęgowym bronią danego odcinka wybrzeża nie tylko przed torpedówkami, ale i innymi gatunkami. Skład pożywienia torpedówki falklandzkiej podobny jest do tego u torpedówki lotnej, jednak ptaki spożywają stosunkowo więcej małży i ślimaków, a mniej skorupiaków.
Zdaniem Karola Darwina w momencie jego odwiedzin na Falklandach podczas wyprawy na HMS Beagle (1833) był to gatunek liczny. O torpedówkach napisał:
¹ Blisko 9,96 kg ² W czasach Darwina parowce miały często napęd bocznokołowy
Lęgi thumb|lewo|200px|Jajo z kolekcji muzealnej Okres lęgowy przeważnie trwa od połowy września do grudnia. Najchętniej na miejsce na gniazdo wybiera gęste zarośla, jednak nierzadko zdarza się, że torpedówki falklandzkie używają opuszczonych nor pingwinów magellańskich (Spheniscus magellanicus). Gniazdo to wydrapany w ziemi dołek, okazjonalnie wzmocniony trawą i patykami. W zniesieniu może być od 4 do 11 jaj. Wymiary jaj (n=11): 77–86 na 56–57 mm. 19 zbadanych jaj (złożonych w niewoli) ważyło przeciętnie 132 g. Samica wysiaduje jaja sama przez blisko 30 dni. Młode po wykluciu ważą przeciętnie 82,7 g (n=7, dane z niewoli). Zazwyczaj młodymi opiekują się oba ptaki z pary. Brak informacji o sukcesie lęgowym czy długości życia na wolności; w niewoli może żyć do 20 lat.
Status i zagrożenia IUCN nieprzerwanie od 1988 roku uznaje torpedówkę falklandzką za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern), mimo że zasięg tego gatunku kaczki jest ograniczony zaledwie do Falklandów. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny. Wymienia 17 ostoi ptaków IBA w obrębie wysp, na których spotkać można T. brachypterus. Choć populacja z okolic Stanley ucierpiała podczas wojny o Falklandy, a miejscami mogą torpedówkom zagrażać wycieki ropy, lokalna ludność jest entuzjastycznie nastawiona do owych kaczek i wrażliwa na problemy środowiskowe, co jest korzystne dla torpedówek.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kaczkowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki wysp subantarktycznych Kategoria:Fauna endemiczna Falklandów Kategoria:Nieloty Kategoria:Taksony opisane przez Johna Lathama Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1790 roku