thumb|Położenie wojsk 31 sierpnia i niemiecki plan ataku thumb|Pozycje wojsk polskich 16/17 września Armia „Poznań” – związek operacyjny Wojska Polskiego istniejący od 23 marca do 21 września 1939.

W czasie kampanii wrześniowej armia dowodzona przez gen. dyw. Tadeusza Kutrzebę, walczyła w składzie czterech dywizji piechoty (14., 17., 25. i 26.), Wielkopolskiej i Podolskiej Brygady Kawalerii oraz Poznańskiej i Kaliskiej Brygady ON. Początkowo obsadzała wysunięty na zachód obszar Wielkopolski; była w gotowości do działania zarówno na korzyść Armii „Pomorze” jak i Armii „Łódź”. W kolejnych dniach września odegrała główną rolę w dwutygodniowej bitwie nad Bzurą.

Utworzenie armii i przygotowania wojenne Armia „Poznań” utworzona została 23 marca 1939 w celu obrony Wielkopolski i współdziałania z sąsiednimi armiami („Pomorze” i „Łódź”). Tego dnia, w oparciu o Inspektorat Armii gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby i przydzielonych oficerów – wykładowców Wyższej Szkoły Wojennej, zorganizowany został w Warszawie zalążek dowództwa i sztabu armii (do 31 sierpnia 1939 występował w dalszym ciągu jako Inspektorat Armii). 29 sierpnia 1939 przybył do Gniezna.

Zadania dla Armii „Poznań” przewidywałyPSZ w drugiej wojnie światowej, Londyn 1951:

Osłaniając się na kierunku Frankfurt – Poznań, przede wszystkim ubezpieczyć własnym działaniem skrzydła Armii „Łódź” i Armii „Pomorze”. W razie ataku przeważających sił nieprzyjaciela nie dać się szybko zepchnąć na ostateczną linię obrony. Nie dać się odrzucić od armii sąsiednich. W tym celu zwrócić szczególną uwagę na kierunki: Piła – Inowrocław Głogów – Koło Wrocław – Koło Na kierunku Frankfurt – Poznań: wykorzystać jak najdłużej przedpole Warty i osłonić Poznań przed zaskoczeniem, do opóźnienia nieprzyjaciela wykorzystać wszystkie nadające się w tym celu linie terenowe. Ostateczna pozycja obrony: nawiązanie do przedmościa Bydgoszcz – jezioro Żnin – jezioro Gopło – kanał Gopło – Warta – rz. Warta, z wysunięciem się w rejon Konin – Turek. Szerokość pasa działania: w centrum około 200 km, na skrzydłach 30–60 km.

20 sierpnia na bazie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu sformowano sztab Grupy Operacyjnej „Koło”, któremu podporządkowywano jednostki armii, w celu koordynacji działań bojowych na poziomie taktycznym. Dowódcą GO „Koło” został mianowany dowódca DOK VII – gen. bryg. Edmund Knoll-Kownacki.

Działania bojowe Bitwa graniczna 1 i 2 września Na odcinku Armii „Poznań” drobne starcia miały miejsce w obszarze nadgranicznym oraz nad Notecią. W związku z sytuacją w rejonie Częstochowy, 2 września dowódca armii otrzymał polecenie przygotowania odejścia jednostek na zasadniczą pozycję obronną. Podolska Brygada Kawalerii ukończyła wyładowania i dopiero następnego dnia mogła zluzować 14 Dywizję Piechoty w osłonie kierunku poznańskiego.

Obsada personalna dowództwa thumb|Pomnik „Armii Poznań” w Poznaniu Dowództwo dowódca – gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba oficer do zleceń – ppłk dypl. Adam Lewicki oficer ordynansowy – rtm. Jan Pniewski dowódca artylerii – płk Michał Jancewicz oficer – mjr Wojciech Wilkoński oficer – kpt. Ludwik Juliusz Ostrichański oficer – kpt. Roman Czartoryski dowódca lotnictwa – płk dypl. pil.inż. Stanisław Kuźmiński szef sztabu – ppłk dypl. obs. Adam Kurowski oficer operacyjny – mjr dypl. pil. Jan Koźmiński oficer informacyjny – kpt. obs. Kazimierz Ciesielski kwatermistrz – kpt. Stanisław Miękina pomocnik kwatermistrza – por. Prus dowódca OPL – kpt. Jan Maciej Pawłowski dowódca saperów – ppłk dypl. Leon Bianchi

Sztab szef sztabu ppłk dypl. Stefan Mossor (III – VII 1939) płk dypl. Stanisław Lityński (VII – IX 1939) szef Oddziału I – ppłk dypl. Romuald Sidorski szef Wydziału Personalnego – mjr Konstanty Jabłoński oficer – mjr dypl. Antoni Dąbrowski oficer – kpt. Władysław Zwoliński szef Oddziału II – ppłk dypl. Józef Gryglaszewski oficer – mjr dypl. Feliks Libert oficer – kpt. Tadeusz Piotr Mroczkowski oficer – rtm. dypl. Janusz Łoś szef Oddziału III – ppłk dypl. Feliks Robakiewicz oficer – mjr dypl. Eryk Migula oficer – mjr dypl. Wincenty Iwanowski oficer – mjr dypl. Julian Michalski oficer – kpt. dypl. Zygmunt Braksal szef Oddziału IV – ppłk dypl. Włodzimierz Krzyżanowski zastępca szefa – mjr dypl. Kazimierz Oyrzyński kierownik Referatu Zaopatrzenia – kpt. dypl. Albert Szaad kierownik Referatu Etapowego – kpt. Antoni Berezowski oficer – kpt. Stanisław Rybiański Kwatermistrzostwo armii kwatermistrz armii – płk dypl. Bolesław Stanisław Borkowski dowódca żandarmerii – ppłk żand. Tadeusz Miś szef służby intendentury – ppłk dypl. Wiktor Misky oficer – kpt. Mieczysław Adolf Burcan oficer – kpt. Mieczysław Niesiołowski oficer – kpt. Józef Szczepański oficer – kpt. Stanisław Jan Tarnawski oficer – por. Stanisław Boniecki oficer – por. Benedykt Hołdrowicz oficer – ppor. Stanisław Miechówka szef służby uzbrojenia – ppłk uzbr. Leon Metelski oficer – mjr Tadeusz Roman oficer – mjr Kazimierz Konstanty Hellwig oficer – kpt. Kazimierz Jan Hellebrandt oficer – kpt. Marian Adam Wiśniewski oficer – kpt. Otton Adolf Wojtowicz oficer – kpt. Józef Pawłowski oficer – por. Zbigniew Stanisław Sokołowski szef służby zdrowia – płk lek. doc. dr Teofil Kucharski szef służby weterynaryjnej – płk lek. wet. Mieczysław Lessiński

szef służby sprawiedliwości – płk aud. Karol Ludwik Müller szef służby duszpasterskiej – proboszcz ks. Józef Tomiak szef służby wyznań niekatolickich – mjr Tadeusz Marian Bałaban szef służby samochodowej – mjr Józef Augustowski oficer – mjr Czesław Buszkiewicz oficer – kpt. Henryk Kazimierski dowódca kolumny taborowej – ppor. Wiktor Przegaliński szef służby kolejnictwa – ppłk dypl. Henryk Edward Lergetporer zastępca szefa – kpt. Piotr Załęski komendanci za- i wyładunkowi: kpt. dypl. Edmund Wiktor Ginalski por. Zdzisław Rassowski ppor. Kazimierz Tomasik ppor. Stanisław Żurawiński ppor. Marian Falęcki ppor. Władysław Mazierski ppor. Wiktor Maszner delegat PKP przy armii – mjr dypl. Aleksander Klotz delegat Naczelnego Kwatermistrza – mjr dypl. piech. Zdzisław Henryk Szymański kurier – ppor. Wacław Wysiadecki komendant kwatery głównej – mjr. Augustyn Stasiak kierownik kancelarii – kpt. Stanisław Bartłomiej Łoza

Adiutantura oficer kurier – kpt. Leśniewski oficer kurier – por. Marian Jaworski oficer kurier – ppor. Stefan Długołęcki płatnik kwatery głównej – por. Andrzej Bukowski

Struktura organizacyjna thumb thumb thumb thumb Kwatera Główna Armii dowódca 72 kompanii asystencyjnej – ppor. Władysław Łazuta dowódca 209 kompanii asystencyjnej – ppor. Roman Dudziak dowódca kompanii sztabowej – por. Zygmunt Rzędowski dowódca kompanii sztabowej – kpt. Stefan Steś kompania stacyjna nr 12 – por. Józef Żabówka dowódca plutonu – por. Bolesław Antoni Ścieciński

Wielkie jednostki 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty 25 Dywizja Piechoty 26 Dywizja Piechoty Wielkopolska Brygada Kawalerii Podolska Brygada Kawalerii (od 1 lub 2 września)

Piechota Poznańska Brygada Obrony Narodowej Kaliska Brygada Obrony Narodowej

Artyleria 7 pułk artylerii ciężkiej 67 dywizjon artylerii lekkiej

Saperzy batalion saperów typ IIb nr 47 dla armii – kpt. Teofil Jaroszewski pluton mostowy 4-tonowy nr 47 kompania saperów KOP „Stolin” szefostwo fortyfikacji typ II „Poznań” dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 1 dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 31 dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 71 dowództwo grupy fortyfikacyjnej nr 92 – ppłk st. sp. inż. Mieczysław Wężyk rezerwowa kompania saperów nr 163 rezerwowa kompania saperów nr 164 rezerwowa kompania saperów nr 165 rezerwowa kompania saperów nr 166 rezerwowa kompania saperów nr 167 rezerwowa kompania saperów nr 168 rezerwowa kompania saperów nr 171 rezerwowa kompania saperów nr 172 rezerwowa kompania saperów nr 173 rezerwowa kompania saperów nr 174 – kpt. rez. Michał Lorkiewicz rezerwowa kompania saperów nr 175 pluton parkowy saperów nr 71 pluton parkowy saperów nr 72 lekka kolumna pontonowa typ I nr 171 lekka kolumna pontonowa typ II nr 172 samodzielny pluton elektrotechniczny nr 21 (mob. batalion elektrotechniczny) samodzielny pluton elektrotechniczny nr 22 stacja elektrowagonowa nr 2 (mob. 2 batalion mostów kolejowych)

Bronie pancerne 31 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 71 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 72 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 82 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych pociąg pancerny Nr 11 pociąg pancerny Nr 12 kolumna samochodów – kpt. obs. Jan Luszczyński kolumna samochodów ciężarowych nr 753 – ppor. rez. Damazy Choraszewski

Lotnictwo i OPL

eskadra liniowa nr 34 III/3 dywizjon myśliwski eskadra towarzysząca nr 33 eskadra towarzysząca nr 36 pluton łącznikowy nr 6 4 kompania balonów obserwacyjnych ruchomy park lotniczy nr 1 kompania lotniskowa nr 4 pluton wartowniczy lotniskowy nr 71 pluton wartowniczy lotniskowy nr 72 pluton wartowniczy lotniskowy nr 73 pluton lotniskowy nr 71 pluton lotniskowy nr 72 stacja meteorologiczna nr 71 drużyna radiokorespondencyjna lotnicza nr 3

Łączność kompania telefoniczno-kablowa nr 22 – por. Józef Gil dowódca plutonu – ppor. Władysław Rust kompania telefoniczno-budowlana nr 14 – por. Henryk Knie pluton telefoniczno-kablowy nr 16 – por. Wiesław Anc

Łącznie armia liczyła: 55 batalionów piechoty 19 szwadronów kawalerii 256 dział, w tym 24 haubice 155 mm wz. 1917, 24 armaty 105 mm wz. 1913 i wz. 1929, 62 haubice 100 mm wz. 1914/1919 i 146 armat 75 mm wz. 1897 i wz. 1902/1926 20 dział przeciwlotniczych 78 czołgów rozpoznawczych (TKS lub TK-3) 2 pociągi pancerne 56 samolotów 16 samochodów pancernych wz. 34

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Armia „Poznań”