mały|Kopia listu napisanego przez 12-letniego Castro do ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych, Franklina Delano Roosevelta, w którym wyraża on podziw i prosi o 10-dolarowy banknot. Jeśli chcesz, to prześlij mi 10 zielonych dolarów amerykańskich, ponieważ nigdy nie widziałem takiego banknotu (...). Dziękuję i do widzenia. Twój przyjaciel, Fidel Castro Fidel Alejandro Castro Ruz (wym. ; ur. 13 sierpnia 1926 w Biránie, zm. 25 listopada 2016 w Hawanie) – kubański rewolucjonista, polityk, żołnierz i adwokat. Przywódca rewolucji kubańskiej. Faktyczny przywódca Kuby w latach 1959–2011 sprawujący władzę autorytarną. Jedyny Kubańczyk w randze marszałka (Comandante en Jefe). W 1959 objął stanowisko premiera, a w 1965 sekretarza rządzącej Komunistycznej Partii Kuby. W 1976 w wyniku reorganizacji rządu obok stanowiska premiera (przemianowanego na Przewodniczącego Rady Ministrów), objął przewodnictwo Rady Państwa. W latach 1979–1983 przewodniczący Ruchu państw niezaangażowanych. W 2006 przekazał władzę młodszemu bratu Raúlowi. W 2008 zrezygnował z najważniejszych stanowisk państwowych ze względu na zły stan zdrowia.
Edukację zdobył w szkołach jezuickich w Santiago de Cuba. W kolejnych latach pracował w Hawanie jako adwokat. W latach 40. dołączył do Kubańskiej Partii Ludowej (zwanej ortodoksyjną), z której ramienia w 1952 został wybrany do Izby Reprezentantów. Po zamachu stanu generała Fulgencia Batisty z marca 1952 rozpoczął formowanie oddziałów partyzanckich. W 1953 poprowadził grupę rewolucjonistów do ataku na koszary wojskowe Moncada w Santiago de Cuba. Aresztowany i skazany na 15 lat więzienia. W 1955 roku wypuszczony w ramach amnestii. Następnie na emigracji w Meksyku, gdzie sformował Ruch 26 Lipca. W 1956 z grupą rewolucjonistów (w tym bratem Raúlem i Che Guevarą) wylądował na południowo-zachodnim wybrzeżu Kuby. Na miejscu przedostał się w góry Sierra Maestra, gdzie rozpoczął antyrządową rewolucję. W styczniu 1959 roku wkroczył do stolicy kraju i ogłosił się naczelnym dowódcą sił zbrojnych, a od lutego 1959 także premierem.
Jako faktyczny przywódca kraju przeprowadził reformę rolną, nacjonalizację obcego kapitału (zwłaszcza amerykańskiego), co przyczyniło się do zerwania relacji dyplomatycznych ze Stanami Zjednoczonymi. Kuba pod jego rządami zacieśniła relacje ze Związkiem Radzieckim, od którego otrzymała pomoc gospodarczą i wojskową. Po inwazji w Zatoce Świń z 1961, proklamował socjalistyczny charakter rewolucji i odwołał się do marksizmu-leninizmu. Prowadził politykę „eksportu rewolucji”, realizowaną poprzez udział kubańskich jednostek wojskowych w walkach rewolucyjnych w takich krajach jak Angola, Etiopia i Zair. Po chwilowej liberalizacji polityki gospodarczej w połowie lat 70. i kryzysie społeczno-politycznym w 1981 nastąpiło ponowne zaostrzenie kursu w polityce wewnętrznej. Pod koniec lat 90. ponownie przeprowadził pewną liberalizację życia na wyspie. Po upadku ZSRR nadal utrzymywał bliskie relacje z Federacją Rosyjską, przyzwalając na rotacyjną obecność okrętów rosyjskiej marynarki wojennej na wodach terytorialnych Kuby. W 2006 zrezygnował z władzy, a w 2008 ustąpił ze stanowiska przewodniczącego Rady Państwa.
Życiorys Młodość i edukacja
Dzieciństwo i edukacja Syn galicyjskiego imigranta Ángela Castro y Argiza (1875-1956), plantatora trzciny cukrowej w okolicach Birán w prowincji Oriente. Pochodzący z ubogiej rodziny chłopskiej Ángel był weteranem wojny amerykańsko-hiszpańskiej (1898), który zdecydował się pozostać na wyspieBourne 1986, s. 14–15; Quirk 1993, s. 7–8; Coltman 2003, s. 1–2; Castro and Ramonet 2009, s. 24–29.. Założył firmę eksploatującą trzcinę cukrowąBourne 1986, s. 14–15; Quirk 1993, s. 4; Coltman 2003, s. 3; Castro and Ramonet 2009, s. 24–29.. W 1911 roku ożenił się z Marią Luisą Argotą Reyes, z którą miał pięcioro dzieci. Następnie zawarł nieformalny związek z Liną Ruz González (1903-1963), służącą pochodzącą z Wysp Kanaryjskich. Lina miała z nim trzech synów i cztery córki. Ángel ożenił się z Liną w 1943 rokuBourne 1986, s. 16–17; Coltman 2003, s. 3; Castro and Ramonet 2009, s. 31–32.. Fidel Castro był trzecim dzieckiem Liny (pozamałżeńskim). Urodził się 13 sierpnia 1926. Z powodu bycia nieślubnym dzieckiem, otrzymał pierwotnie nazwisko matkiBourne 1986, s. 14; Coltman 2003, s. 3; Castro and Ramonet 2009, s. 23–24..
Dorastał u boku dzieci pracowników z gospodarstwa, których dużą część stanowili haitańscy imigranci zarobkowi afrykańskiego pochodzeniaBourne 1986, s. 16; Quirk 1993, s. 3–4; Coltman 2003, s. 4–5.. Ochrzczono go, gdy miał około 6 lat. Jego ojcem chrzestnym był konsul haitański Luis HibbertFrei Betto, Fidel i religia. Rozmowy z bratem Betto, Instytut Wydawniczy „Pax”, Warszawa, 1986, , tłum. Janina Perlin, Małgorzata Dołgorzewska, s. 97.. Później został ateistąBourne 1986, s. 29–30; Coltman 2003, s. 5–6; Castro and Ramonet 2009, s. 59–60.. Jako dziecko pracował przy uprawie trzciny. Po ukończeniu szóstego roku życia wraz z braćmi został wysłany do szkoły w Santiago de Cuba. Mieszkał tam w ciasnocie i względnym ubóstwie, często ze względu na nie najlepszą sytuację opiekuna nie miał co jeśćQuirk 1993, s. 6; Coltman 2003, s. 5–6; Castro and Ramonet 2009, s. 45–48, 52–57.. Od 1942 roku uczęszczał do szkoły z internatem w Santiago La Salle. W 1944 roku zdobył tytuł najlepszego sportowca szkoły. Młody Castro szczególnie upodobał sobie baseball. Według popularnej na Kubie opowieści przebywał nawet na testach w drużynie Washington Senators, lecz nie zdecydowano się na podpisanie z nim kontraktu. Ze względu na naganne zachowanie został wyrzucony ze szkoły. Rodzice przenieśli go do prywatnej szkoły jezuitów w Santiago DoloresQuirk 1993, s. 13; Coltman 2003, s. 6–7; Castro and Ramonet 2009, s. 64–67.. W 1945 przeniósł się do bardziej prestiżowej szkoły jezuickiej – El Colegio de Belén w HawanieBourne 1986, s. 14–15; Quirk 1993, s. 14; Coltman 2003, s. 8–9..
Edukacja uniwersytecka i wczesna działalność polityczna Pod koniec 1945 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w HawanieBourne 1986, s. 13; Quirk 1993, s. 19; Coltman 2003, s. 16; Castro and Ramonet 2009, s. 91–92.. Był wówczas „politycznym analfabetą”, został jednak uwikłany w ruch studenckiego protestu. Na ówczesnej Kubie rządzonej przez autorytarne reżimy prezydentów Gerardo Machado czy Fulgencio Batisty lub głęboko wadliwe demokratyczne rządy Ramóna Grau San Martína, protesty były dławione, a przywódcy studenccy zabijani lub terroryzowani przez gangiBourne 1986, s. 9–10; Quirk 1993, s. 20, 22; Coltman 2003, s. 16–17; Castro and Ramonet 2009, s. 91–93.. Doprowadziło to do wytworzenia na kubańskich uniwersytetach kultury „gangsterismo”. Uniwersytety zdominowane były przez uzbrojonych studentów, którzy parali się także działalnością kryminalnąBourne 1986, s. 34–35; Quirk 1993, s. 23; Coltman 2003, s. 18.. lewo|mały|Fidel Castro przed rewolucją (1947) Będący zwolennikiem antyimperializmu i przeciwnikiem amerykańskich interwencji na Karaibach, Castro został członkiem Komitetu Uniwersyteckiego na rzecz niepodległości Portoryko i Komitetu na rzecz Demokracji w Republice DominikańskiejColtman 2003, s. 20.. Bezskutecznie starał się o fotel przewodniczącego Federacji Studentów. Startował, posługując się hasłami „uczciwości, przyzwoitości i sprawiedliwości”, podkreślał swój sprzeciw wobec korupcji i opowiadał się przeciw zaangażowaniu USA w sprawy KubyBourne 1986, s. 32–33; Coltman 2003, s. 18–19.. W listopadzie 1946 roku jego działalność została opisana na pierwszych stronach kilku gazet. Pozostawał w kontakcie z członkami studenckich grup lewicowych – w tym Partii Socjalistycznej (Partido Socialista Popular – PSP), Ruchu Rewolucyjno-Socjalistycznego (Movimiento Socialista Revolucionaria – MSR) i Powstańczego Związku Rewolucyjnego (Unión Insurrecional Revolucionaria – ÚIR). Sam miał przystąpić do ÚIR, jednakże biografowie nie mają co do tego stuprocentowej pewnościBourne 1986, s. 34–37,63; Coltman 2003, s. 21–24.. W 1947 dołączył do Kubańskiej Partii Ludowej (zwanej ortodoksyjną), założonej przez doświadczonego polityka, Eduarda Chibása. Partia Narodu krytykowała powszechną korupcję i żądała reform politycznych. Choć Chibás przegrał wybory, Castro nadal angażował się w działania w jego imieniuBourne 1986, s. 39–40; Quirk 1993, s. 28–29; Coltman 2003, s. 23–27; Castro and Ramonet 2009, s. 83–85.. Po eskalacji przemocy na uniwersytetach z udziałem studentów zatrudnianych przez rząd Graua, Castro otrzymał pogróżki, w których grożono mu śmiercią i żądano od niego opuszczenia uniwersytetu. Castro od tej chwili zaczął nosić broń i otaczał się uzbrojonymi przyjaciółmiColtman 2003, s. 27–28; Castro and Ramonet 2009, s. 95–97.. W późniejszych latach przez niektóre źródła oskarżany był o próby zabójstwa studentów-gangsterów, w tym Lionela Gómeza z UIR, Manolo Castro z MSR i uniwersyteckiego policjanta Oscara Fernandeza. Zarzuty te nie są potwierdzoneBourne 1986, s. 35–36, 54; Quirk 1993, s. 25, 27; Coltman 2003, s. 23–24,37–38, 46; Von Tunzelmann 2011, s. 39..
Polityczne początki mały|Castro (drugi od lewej) w Colegio de Belén w Hawanie, 1943
Rebelie w Ameryce Łacińskiej (1947-48) W czerwcu 1947 roku dowiedział się o planowanej inwazji na Dominikanę w celu obalenia jej dyktatora Rafaela Trujillo pozostającego sprzymierzeńcem USA. Trujillo wykorzystywał w swoich działaniach tajną policję, która rutynowo mordowała i torturowała jego przeciwnikówColtman 2003, s. 30; Von Tunzelmann 2011, s. 30–33.. Jako Przewodniczący Komitetu na rzecz Demokracji w Republice Dominikańskiej, zdecydował się dołączyć do wyprawy poprowadzonej przez pozostającego na wygnaniu Dominikańczyka, generała Juana RodríguezaBourne 1986, s. 40–41; Quirk 1993, s. 23; Coltman 2003, s. 31.. Inwazja przeciwników reżimu ruszyła 29 lipca 1947. Siły rewolucyjne składały się z około 1200 ludzi, w większości Dominikańczyków na wygnaniu i Kubańczyków. Rządy Dominikany i USA przygotowały się do odparcia inwazji. Reżim Grau aresztował wiele osób zaangażowanych w spisek, zanim wypłynęły one z Kuby. Castro uniknął aresztowania, salwując się ucieczką z fregaty, na której znajdowali się spiskowcyBourne 1986, s. 41–42; Quirk 1993, s. 24; Coltman 2003, s. 32–34.. Castro przygotowując się do inwazji, ukradł z miejscowego komisariatu strzelbę. Według niego bunt miał niewiele wspólnego z ideologią marksistowską, a był buntem opartym na ideach prodemokratycznych, antyimperialistycznych i antykolonialnychCastro and Ramonet 2009, s. 98..