Langur (Presbytis) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez (Colobinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-wschodniej Azji.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 25,7–61 cm, długość ogona 56–89 cm; masa ciała 4,3–9 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1821 roku niemiecki lekarz, botanik i zoolog Johann Friedrich von Eschscholtz w rozdziale zatytułowanym Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata, opublikowanym w publikacji pod redakcją rosyjskiego podróżnika i odkrywcy Otto von Kotzebue’a o tytule Rejs odkrywczy na Morze Południowe i do Cieśniny Beringa w celu zbadania północno-wschodniego przejścia podjęty w latach 1815, 1816, 1817 i 1818 na koszt Jego Wysokości Cesarskiego Kanclerza hrabiego Rumanzoffa na statku Rurick pod dowództwem porucznika cesarskiej rosyjskiej marynarki Otto von Kotzebue. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) langur czepcowy (P. mitrata).
Etymologia Presbytis: presbutis ‘staruszka’, od πρεσβυτης presbutēs ‘starzec’; być może również od greckiego słowa presbuteros ‘senior, ksiądz’. Lophopithecus: gr. λοφος lophos ‘grzebień’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy: Trouessart wymienił kilkanaście gatunków – Semnopithecus chrysomelas , Semnopithecus femoralis , Semnopithecus neglectus (= Semnopithecus femoralis ), Semnopithecus frontatus , Simia melalophos , Semnopithecus ferrugineus (= Simia melalophos ), Presbytis nobilis (= Simia melalophos ), Presbytis mitrata , Semnopithecus rubicundus , Semnopithecus Obscurus , Semnopithecus pileatus , Cercopithecus albo-cinereus (= Semnopithecus hypoleucos ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia melalophos . Corypithecus: gr. κορυς korus, κορυθος koruthos ‘kask, hełm’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Semnopithecus frontatus .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|80pxPresbytis thomasi(R. Collett, 1893)langur posiwiałygatunek monotypowyendemit Indonezji: północna Sumatra (prowincja Aceh), głównie na północ od rzek Wampu i Alas; zakres wysokości: 1500–3400 m n.p.m.DC: około 55 cmDO: 69–76 cmMC: 7–8 kgcentruj|80pxPresbytis frontata(S. Müller, 1838)langur białoczelnygatunek monotypowyśrodkowe i wschodnie Borneo: nierównomiernie od środkowego Sarawaku (Malezja) do większości wschodnich i kilku obszarów w zachodnim Kalimantanie (Indonezja); zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 47–54 cmDO: 63–74 cmMC: około 5,7 kgcentruj|100pxPresbytis chrysomelas(S. Müller, 1838)langur sarawaski 2 podgatunkipółnocne i zachodnie Borneo: Sabah (Melatap) i Sarawak (Malezja) na południe do rzeki Kapuas w zachodnim Kalimantanie (Indonezja)DC: 43–61 cmDO: 61–84 cmMC: 5,9–8,2 kgcentruj|100pxPresbytis hosei(O. Thomas, 1889)langur szarygatunek monotypowypółnocno-zachodnie Borneo: północno-wschodnie Brunei, Malezja (zachodni Sabah, na południe od góry Kinabalu, i północny Sarawak) oraz Indonezja (północny Kalimantan)DC: 48–56 cmDO: 65–84 cmMC: 5,5–7 kgcentruj|80pxPresbytis canicrus(G.S. Miller, 1934)langur kalimantańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Borneo (Borneo Wschodnie, na południe od rzek Kayan i Sembakung, na południe od rzeki Mahakam, zachodnia granica zasięgu niejasnaDC: 48–56 cmDO: 65–84 cmMC: 5,5–7 kgcentruj|150pxPresbytis sabana(O. Thomas, 1893)langur siwoczubygatunek monotypowyendemit Malezji: północne Borneo w większości Sabah, aż na południowy zachód do Kalabakanu; niepotwierdzony w Borneo Północnym (Indonezja)DC: 48–56 cmDO: 65–84 cmMC: 5,5–7 kgcentruj|150pxPresbytis robinsoniO. Thomas, 1910langur tajskigatunek monotypowypołudniowa Mjanma, południowa Tajlandia (od 13°50′ szerokości geograficznej północnej w prowincji Phetchaburi), północna część półwyspowej Malezji (na południe do Bukit Larut w Perak)DC: 43–61 cmDO: 61–84 cmMC: 5,9–8,2 kgcentruj|150pxPresbytis femoralis(W.C.L. Martin, 1838)langur przepasanygatunek monotypowypołudniowa część półwyspowej Malezji (skrajnie południowy Pahang i Johor) oraz SingapurDC: 43–61 cmDO: 61–84 cmMC: 5,9–8,2 kgPresbytis percuraLyon, 1908langur reliktowygatunek monotypowyendemit Indonezji: środkowo-wschodnia Sumatra, w małym obszarze pomi.ędzy rzekami Rokan i SiakDC: 43–61 cmDO: 61–84 cmMC: 61–84 kgPresbytis natunae(O. Thomas & Hartert, 1894)langur natuańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Natuna (Bufuran) na północny zachód od wybrzeży BorneoDC: 43–61 cmDO: 61–84 cmMC: 5,9–8,2 kgPresbytis potenziani(Bonaparte, 1856)langur mentawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Sipora, Północna Pagai i Pagai oraz wysepka Sinakak)DC: około 50 cmDO: około 58 cmMC: 6,4–6,5 kgcentruj|150pxPresbytis siberu(Chasen & Kloss, 1928)langur ciemnobrzuchygatunek monotypowyendemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Siberut)DC: 48–50 cmDO: 58–64 cmMC: 6,4–6,5 kgcentruj|90pxPresbytis comata(A.G. Desmarest, 1822)langur szpakowaty2 podgatunkiendemit Indonezji: zachodnia Jawa od Ujung Kulon do góry Lawu; wschodnie granice zasięgu nieznane; zakres wysokości: do 2500 m n.p.m.DC: 43–60 cmDO: 56–72 cmMC: 6,4–8 kgcentruj|150pxPresbytis fredericae(Sody, 1930) gatunek monotypowyendemit Indonezji: środkowa Jawa, wokół zboczy i wulkanów Gunung Slamet, Gunung Cupu i Diyeng; zachodnia granice zasięgu nieznaneDC: 43–60 cmDO: 56–72 cmMC: 6,4–8 kgcentruj|150pxPresbytis mitratavon Eschscholtz, 1821langur czepcowygatunek monotypowyendemit Indonezji: południowo-wschodnia Sumatra na wschód od gór Barisan, od rzeki Hari na południowy zachód do górnego biegu rzeki Musi, na południe do prowincji LampungDC: 42–57 cmDO: 62–82 cmMC: 5,8–5,9 kgcentruj|150pxPresbytis melalophos(Raffles, 1821)langur czarnoczubygatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia Sumatra, od górnego biegu rzeki Rokan (Tanangtalu) na południe do górnego biegu rzeki Hari i dalej wzdłuż gór BarisanDC: 26–40 cmDO: 67–86 cmMC: 5,2–9 kgcentruj|100pxPresbytis siamensis(S. Müller & Schlegel, 1841)langur białoudy 4 podgatunkiskrajnie południowa Tajlandia, większość półwyspowej części Malezji, Indonezja (środkowo-wschodnia Sumatra, Archipelag Riau (Kundur, Bintan, być może Batam i Galang)DC: 34–39 cmDO: 67–89 cmMC: 4,3–8,2 kgPresbytis sumatrana(S. Müller & Schlegel, 1841)langur sumatrzańskigatunek monotypowyendemit Indonezji: zachodnia i północno-środkowa Sumatra, Wyspy Batu (Pini)DC: 33–39 cmDO: 64–84 cmMC: 4,9–8,5 kgcentruj|150pxPresbytis bicolorAimi & Bakar, 1992langur dwubarwnygatunek monotypowyendemit Indonezji: wschodnio-środkowa Sumatra (od rzeki Inderagiri na południe do rzeki Hari, głównie na wyżynachDC: 33–38 cmDO: 64–84 cmMC: 4,9–8,5 kgcentruj|150pxPresbytis rubicunda(S. Müller, 1838)langur kasztanowy5 podgatunkówpółnocno-wschodnie Borneo: Sabah i Sarawak (Malezja), Kalimantan i Wyspy Karimata u zachodniego brzegu Borneo (Indonezja); być może Brunei; zakres wysokości: do 2000 m n.p.m.DC: 44–58 cmDO: 63–80 cmMC: 5,5–7 kg Kategorie IUCN: – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Opisano również wymarły gatunek z miocenu dzisiejszych Indii: Presbytis sivalensis
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate