Dżelada (Theropithecus) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek występujący w Afryce Wschodniej.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 50–75 cm, długość ogona 33–50 cm; masa ciała samic 12–30 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1843 roku francuski zoolog Isidore Geoffroy Saint-Hilaire w artykule zatytułowanym Opis nowych lub niedoskonale znanych ssaków w kolekcji Muzeum Historii Naturalnej oraz uwagi na temat klasyfikacji i cech ssaków. Część druga. Opis kilku nowych lub niedoskonale znanych małp, należących do dwóch plemion starego świata, opublikowanym w czasopiśmie „Archives du Muséum d’Histoire Naturelle”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) dżelada brunatna (T. gelada).
Etymologia Theropithecus: thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gelada: rodzima, etiopska nazwa dla dżelady (amhar. ጭላዳ č̣əlada). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Gelada ruppellii (= Macacus gelada ). Simopithecus: gr. σιμος simos ‘zadartonosy, mający zadarty nos’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Simopithecus oswaldi . Brachygnathopithecus: gr. βραχυς brakhus ‘krótki’; γναθος gnathos ‘żuchwa’ ; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy: †Brachygnathopithecus peppercorni (= †Simopithecus oswaldi ). Omopithecus: gr. ωμος ōmos ‘ramię’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Dinopithecus brumpti .
Podział systematyczny Do rodzaju należy jeden współcześnie występujący podrodzaj z dwoma gatunkami: Theropithecus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1843 Theropithecus gelada – dżelada brunatna Theropithecus oswaldi – takson wymarły
Opisano również podrodzaj wymarły z dwoma gatunki wymarłymi w plejstocenie Afryki: Omopithecus Delson, 1993 Theropithecus baringensis Theropithecus brumpti
Uwagi
Przypisy
Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Koczkodanowate