Sambar (Rusa) – rodzaj ssaków z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w orientalnej Azji.
Morfologia Długość ciała 130–210 cm, długość ogona 8–33 cm, wysokość w kłębie 55–160 cm; długość poroża samców 25–128 cm; masa ciała samic 40–230 kg, samców 40–350 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1827 roku angielski przyrodnik Charles Hamilton Smith w rozdziale poświęconym systematyce ssaków w publikacji traktującej o królestwie zwierząt. Smith wymienił kilka gatunków – Cervus mariannus , Cervus peronii (= Cervus timorensis ), Cervus Axis unicolor , Cervus equinusPodgatunek R. unicolor. , Cervus aristotelis (= Cervus Axis unicolor ), Cervus hippelaphus (= Cervus Axis unicolor ) – nie wskazując gatunku typowego; w ramach późniejszego oznaczenia w 1949 roku duński zoolog Adriaan Cornelis Valentin van Bemmel na typ nomenklatoryczny wyznaczył sambara jednobarwnego (R. unicolor).
Etymologia Rusa (Rusas, Russa): mal. rusa ‘jeleń’. Hippelaphus: gr. ιππελαφος ippelaphos ‘koń-jeleń’, od ιππος ippos ‘koń’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy: Bonaparte w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) Cervus hippelaphus (= Cervus unicolor ). Melanaxis: melas, μελανος melanos ‘czarny’; rodzaj Axis (aksis). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervus alfredi . Sambur (Sambar): ‘jeleń’, od sanskryckiego çambara ‘rodzaj jakiegoś jelenia’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervus aristotelis (= Cervus unicolor ). Roussa: wariant pisowni mal. rusa ‘jeleń’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Cervus equinusPodgatunek R. unicolor. . Ussa: forma mal. rusa ‘jeleń’ używana na Filipinach. Gatunek typowy: Heude wymienił kilkadziesiąt gatunków – Ussa barandanusPodgatunek R. marianna , Ussa ambrosianus (= Cervus mariannus ), Ussa brachyceros (= Cervus mariannus ), Ussa chrysotrichos (= Cervus mariannus ), Ussa corteanus (= Cervus mariannus , Ussa crassicornis (= Cervus mariannus ), Ussa dailliardianus (= Cervus mariannus ), Ussa elorzanus (= Cervus mariannus ), Ussa garcianus (= Cervus mariannus ), Ussa gonzalinus (= Cervus mariannus ), Ussa gorrichanus (= Cervus mariannus ), Ussa guevaranus (= Cervus mariannus ), Ussa guidoteanus (= Cervus mariannus ), Ussa hipolitianus (= Cervus mariannus ), Ussa longicuspis (= Cervus mariannus ), Ussa macarianus (= Cervus mariannus ), Ussa maraisianus (= Cervus mariannus ), Ussa marzaninus (= Cervus mariannus ), Ussa microdontus (= Cervus mariannus ), Ussa nublanus (= Cervus mariannus ), Ussa ramosianus (= Cervus mariannus ), Ussa rosarianus (= Cervus mariannus ), Ussa roxasianus (= Cervus mariannus ), Ussa rubiginosus (= Cervus mariannus ), Ussa spatharius (= Cervus mariannus ), Ussa telesforianus (= Cervus mariannus ), Ussa tuasoninus (= Cervus mariannus ), Ussa verzosanus (= Cervus mariannus ), Cervus nigricans i Ussa francianus (= Cervus mariannus ) – z kótrych gatunkiem typowym jest Ussa barandanus . Epirusa: gr. επι epi ‘blisko’; rodzaj Rusa . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Epirusa hilzheimeri .
Podział systematyczny Pozycja systematyczna gatunków w obrębie rodzaju Rusa jest kontrowersyjna. Rusa wydaje się być parafiletyczny w stosunku do Cervus, ponieważ badania molekularne przeprowadzone w 2020 roku wykazały, że R. timorensis i R. unicolor są bliżej spokrewnione z Cervus niż z R. marianna i R. alfredi; jednakże inne badania molekularne i morfologiczne wskazują na bliski związek między Rusa i Rucervus. Jest prawdopodobne, że Rusa zostanie podzielony na dwa odrębne rodzaje (jeden dla R. timorensis i R. unicolor, a drugi dla R. marianna i R. alfredi) lub włączony do Cervus. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxRusa timorensis(de Blainville, 1822)sambar sundajski7 podgatunkówrodzimy dla Jawy i Bali; w czasach starożytnych introdukowany na Lombok, Flores, Sumbawa, Sumba, Timor, Celebes i Moluki; w ciągu ostatnich stuleci wprowadzony w wielu miejscach, w tym w Nowej Gwinei, na Wyspach Aru, Nowej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii, Nowej Kaledonii, Mauritiusie i Komorach; zakres wysokości: 0–900 m n.p.m.DC: 140–180 cmDO: około 25 cmMC: 50–135 kgcentruj|150pxRusa unicolor(Kerr, 1792)sambar jednobarwny5 podgatunkówIndie, Nepal i Sri Lanka na wschód do południowej Chińskiej Republiki Ludowej (włącznie z Hajnanem) oraz Tajwanu, na południe do Borneo, Sumatry i powiązanych wysp; introdukowany do Australii, Nowej Zelandii, Południowej Afryki i Stanów Zjednoczonych; zakres wysokości: do 3800 m n.p.m.DC: 160–210 cmDO: 25–33 cmMC: 90–350 kgcentruj|150pxRusa alfredi(P.L. Sclater, 1870)sambar kropkowanygatunek monotypowyendemit Filipin: zachodnie Visayas (Panay i Negros); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: około 130 cmDO: około 12 cmMC: około 40 kgcentruj|150pxRusa marianna(Desmarest, 1822)sambar filipiński3 podgatunkiendemit Filipin: Luzon, Mindoro, Mindanao, Basilan, Samar i Leyte; introdukowany na Mariany (Guam, Saipan i Rota) oraz Karoliny (Pohnpei); zakres wysokości: do 2900 m n.p.m.DC: około 140 cmDO: 8–12 cmMC: 40–60 kg Kategorie IUCN: – gatunek narażony, – gatunek zagrożony.
Opisano również gatunki wymarłe z obszarów Azji: Rusa hilzheimeri (plejstocen). Rusa kendengensis (fanerozoik). Rusa pachygnathus (plejstocen). Rusa stehlini (plejstocen).
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Jeleniowate