Kalendarium historii Rosji

thumb|200px|Włodzimierz I thumb|200px|Aleksander Newski thumb|200px|Bitwa na jeziorze Pejpus thumb|200px|Iwan IV Groźny thumb|200px|Plan bitwy pod Kłuszynem thumb|200px|Car Piotr I pod Połtawą thumb|200px|Piotr I Wielki thumb|200px|Katarzyna II thumb|200px|Aleksander I thumb|200px|Mikołaj II thumb|200px|Proklamacja Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego przy Piotrogrodzkiej Radzie Delegatów o odsunięciu od władzy Rządu Tymczasowego, Piotrogród, 7 listopada 1917 thumb|200px|Bitwa Warszawska – polscy żołnierze ze sztandarami zdobytymi na bolszewikach thumb|200px|Strefy interesów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i III Rzeszy na terytorium II Rzeczypospolitej zgodnie z ustaleniami radziecko-niemieckiego układu o przyjaźni i granicy z 28 września 1939 thumb|200px|Konferencja jałtańska thumb|200px|Nikita Chruszczow i Józef Stalin thumb|200px|Leonid Breżniew i Jimmy Carter w Wiedniu, 1979 thumb|200px|Władimir Putin i Borys Jelcyn Kalendarium historii Rosji – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Rosji.

Czasy najdawniejsze, Ruś Kijowska VI w. n.e. – napływ Słowian w dorzecza Dniepru i Dźwiny 862 – zgodnie z istniejącymi przekazami na tereny obecnej Rosji przybyli Normanowie 945–957 – panowanie księżnej Olgi 988 – książę Włodzimierz przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa religię państwową 1019–1054 – panowanie Jarosława Mądrego XI w. – ziemie późniejszego Wielkiego Księstwa Moskiewskiego zasiedliły plemiona wschodniosłowiańskie XII w. – rozpad Rusi Kijowskiej na księstwa dzielnicowe: nowogrodzkie (północny zachód), połockie (zachód), halicko-włodzimierskie (południowy zachód) i włodzimiersko-suzdalskie (północny wschód) 1169 – książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej I Bogolubski spalił Kijów 1223 – bitwa nad rzeką Kałką: wojska mongolskie pod dowództwem Dżebe i Subedeja rozgromiły wojska książąt ruskich wspieranych przez Połowców 1237–1240 – wojska mongolskie pod wodzą Batu-chana podbiły wszystkie księstwa ruskie z wyjątkiem Nowogrodu Wielkiego, który jednak uznał zwierzchnictwo Mongołów 1240 – książę nowogrodzki Aleksander Newski pokonał wojska szwedzkie w bitwie nad Newą 1242 – Aleksander Newski podczas bitwy na zamarzniętym jeziorze Pejpus pokonał wojska inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego 1252 – Aleksander Newski otrzymał od chana Złotej Ordy jarłyk na księstwo włodzimiersko-suzdalskie

Rządy Rurykowiczów 1276 – Daniel Aleksandrowicz (1263–1303), założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów, rozpoczął sprawowanie rządów w księstwie moskiewskim 1325 – prawosławny metropolita kijowski Piotr II przeniósł swą stolicę z Włodzimierza nad Klaźmą do Moskwy 1325–1341 – panowanie Iwana I Kality 1362 – Kijów znalazł się w Wielkim Księstwie Litewskim 1380 – Dymitr Doński w bitwie na Kulikowym Polu pokonał Tatarów. Początek upadku władzy Złotej Ordy nad Rusią 1425–1462 – panowanie Wasyla II Ślepego 1462–1505 – panowanie Iwana III 1463 – Iwan III wcielił do swojego państwa Jarosław 1472 – nieudana wyprawa chana Złotej Ordy Achmata przeciw Iwanowi III 1474 – Rostów został włączony do państwa Iwana III 1478 – Iwan III zajął Nowogród Wielki, likwidując Republikę Nowogrodzką 1480 – „wyczekiwanie nad rzeką Ugrą”, symboliczny koniec „jarzma mongolskiego” 1485 – Iwan III zajął Twer 1505–1533 – panowanie Wasyla III 1533–1584 – rządy Iwana IV Groźnego 1552 – Iwan IV podbił Chanat Kazański 1553 – Richard Chancellor odkrył północną drogę morską, dzięki czemu Rosja rozpoczęła bezpośredni kontakt z państwami zachodnimi 1556 – Iwan Groźny podbił Chanat Astrachański 1558–1582 – walka o Inflanty i dostęp do Bałtyku 1563–1570 – Rosja wzięła udział w I wojnie północnej 1565 – Iwan IV wprowadził rządy terroru (opricznina) 1582 – Kozacy pod dowództwem Jermaka Timofiejewicza podbili zachodnią Syberię 1584 – śmierć Iwana Groźnego; w imieniu niezdolnego jeszcze do sprawowania rządów Fiodora Iwanowicza władzę objął szwagier cara, Borys Godunow 1589 – prawosławna metropolia moskiewska została podniesiona do rangi patriarchatu 1598 – śmierć Fiodora; władzę objął Godunow 1605 – śmierć Godunowa, kryzys państwa moskiewskiego (wielka smuta) 1604–1608 – dymitriady 20 czerwca 1605 – 27 maja 1606 – Dymitr Samozwaniec I carem Rosji 29 maja 1606 – 27 lipca 1610 – Wasyl IV Szujski carem Rosji 1609–1618 – wojna Rzeczypospolitej z Rosją 4 lipca 1610 – bitwa pod Kłuszynem, Stanisław Żółkiewski rozbija wojska rosyjskie idące na odsiecz obleganego Smoleńska, 27 lipca 1610 car Wasyl Szujski zostaje zdetronizowany przez bojarów 12 września 1610 – wojska polskie zajmują Moskwę, 8 października 1610 Stanisław Żołkiewski wkracza na Kreml. Królewicz Władysław Waza obrany carem Rosji 26 października/7 listopada 1612 – kapitulacja polskiego garnizonu Kremla przed pospolitym ruszeniem Kuźmy Minina i Dymitra Pożarskiego, po powstrzymaniu polskiej odsieczy

Rządy Romanowów 1613 – władzę w Rosji objął Michał I Romanow, założyciel dynastii Romanowów. Panował do 23 lipca 1645 11 grudnia 1618 – rozejm w Dywilinie kończący wojnę między Rzecząpospolitą a Rosją, będącą konsekwencją dymitriad. Wielkie Księstwo Litewskie uzyskało ziemię smoleńską, zaś Korona Królestwa Polskiego ziemię czernihowską i siewierską. 1632–1634 – wojna z Rzecząpospolitą. Klęska armii rosyjskiej Michaiła Szeina w bitwie o Smoleńsk i jej kapitulacja przed wojskami Rzeczypospolitej 16 czerwca 1634 – pokój wieczysty między Rzecząpospolitą a Rosją zawarty w Polanowie. Pokój potwierdził postanowienia rozejmu w Dywilinie, z drobnymi korektami na rzecz Rosji. Władysław IV zrzekł się tytułu cara moskiewskiego, Rosja zapłaciła kontrybucję 1645–1676 – panowanie Aleksego Michajłowicza 1648 – wybuchło powstanie w Moskwie (tzw. bunt solny) 1649 – Sobornoje ułożenije. Szlachta otrzymała prawo do sprawowania absolutnej władzy nad swoimi poddanymi 1650 – wybuchło powstanie w Nowogrodzie. 1654–1667 – wojna z Rzecząpospolitą 1667 – wojna polsko-rosyjska zakończyła się rozejmem andruszowskim, przesuwającym granice państwa moskiewskiego na linię Dniepru 1670–1671 – wybuchło powstanie chłopskie pod wodzą Stiepana Razina 1686 – traktat Grzymułtowskiego potwierdził granice Rosji i Rzeczypospolitej wzdłuż Dniepru 1700–1721 – Rosja wzięła udział w III wojnie północnej 1703 – założenie Petersburga 1710 – Piotr I zajął Rygę i Rewel 1711 – powołano Senat Rządzący 1718–1722 – wprowadzono scentralizowaną administrację państwową 1721 – w wyniku pokoju nysztadzkiego Rosja uzyskała szeroki dostęp do wybrzeża bałtyckiego. Ingria, Estonia, Karelia oraz Inflanty zostały włączone do Rosji 1721 – Piotr I przyjął tytuł cesarza (imperatora) 1725 – śmierć Piotra Wielkiego, osłabienie Rosji 1762–1796 – panowanie Katarzyny II, przywrócenie świetności Rosji 1768–1774 – wojna rosyjsko-turecka, zakończona zwycięstwem Rosji 1772 – Rosja wzięła udział w pierwszym rozbiorze Polski 1773–1775 – powstanie Pugaczowa 1783 – manifest Katarzyny II o przyłączeniu Krymu do Rosji 1787–1792 – wojna z Turcją 1793 – Rosja wzięła udział w drugim rozbiorze Polski 1795 – Rosja wzięła udział w trzecim rozbiorze Polski 1796–1801 – rządy Pawła I 1801 – Gruzja została wcielona do Rosji 1801 – w wyniku przewrotu pałacowego, po zamordowaniu przez dworzan Pawła I tron objął Aleksander I 1809 – Rosja podbiła Finlandię 1812 – Druga Wojna Polska. Rosja pokonała wojska Napoleona Bonapartego 1812 – Rosja zajęła Besarabię 1813 – Rosja zajęła Dagestan i Azerbejdżan 1815 – podczas kongresu wiedeńskiego Rosja zainicjowała Święte Przymierze 1815 – Aleksander I Romanow został władcą Królestwa Polskiego 1825–1855 – panowanie Mikołaja I 1825 – spacyfikowano powstanie dekabrystów 29/30 listopada 1830 – 21 października 1831 – powstanie listopadowe, wojna polsko-rosyjska w Królestwie Polskim i na ziemiach zabranych 25 stycznia 1831 – Sejm Królestwa Polskiego podjął uchwałę o pozbawieniu tronu i tytułu króla Polski Mikołaja I 1849 – Mikołaj I przyczynił się do spacyfikowania powstania węgierskiego 1853–1856 – Rosja przegrała wojnę krymską, tracąc dominację nad Morzem Czarnym w wyniku traktatu paryskiego 1855–1881 – panowanie Aleksandra II Romanowa 1859 – Aleksander II stłumił powstania na Kaukazie 1860 – założono Władywostok 1861 – reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II – uwłaszczenie chłopów 22 stycznia 1863 – październik 1864 – powstanie styczniowe w Królestwie Polskim i na ziemiach zabranych 9 listopada 1863 – bunt w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, prowadzący do wyodrębnienia się ruchu pieriedwiżników 1873 – powołano Sojusz Trzech Cesarzy (z Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami) 1877–1878 – wojna rosyjsko-turecka 13 marca 1881 – w wyniku zamachu zginął Aleksander II 1881–1894 – panowanie Aleksandra III 1893 – zawarcie sojuszu z Francją 1894–1917 – panowanie Mikołaja II 1897 – na ziemiach polskich i w Rosji powstała żydowska organizacja socjaldemokratyczna Bund 1898 – powstała Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (SDPRR) 1901–1902 – powstała Partia Socjalistów-Rewolucjonistów (eserowcy) 1903 – Włodzimierz Lenin dokonał rozłamu w SDPRR; powstanie frakcji bolszewików i mienszewików 1904–1905 – rywalizacja o Mandżurię i Koreę doprowadziła do wojny rosyjsko-japońskiej, zakończonej klęską Rosji 2 stycznia 1905 – kapitulacja Portu Artura przed Japończykami 27-28 maja 1905 – bitwa pod Cuszimą – całkowite zniszczenie eskadry Floty Bałtyckiej (Drugiej Eskadry Pacyfiku) przez Marynarkę Cesarstwa Japonii 1905–1907 – rewolucja 1905 roku 5 września 1905 – traktat z Portsmouth, kończący wojnę rosyjsko-japońską. Rosja utraciła południową Mandżurię, Port Artur, Dalian (Dairen, Dalnyj) i południowy Sachalin. Jej ekspansja dalekowschodnia została powstrzymana 12 października 1905 powstała liberalna Partia Konstytucyjno-Demokratyczna (kadeci) 30 października 1905 – Mikołaj II pod wpływem strajku generalnego wydał manifest zapewniający prawo do zgromadzeń, wolność słowa, prawo do zrzeszania się oraz obiecał powołanie Dumy 1906 – premier Piotr Stołypin rozpoczął reformę rolną 6 maja 1906 – Mikołaj II nadał Rosji pierwszą w jej historii konstytucję. Rosja monarchią parlamentarną 10 maja 1906 – rozpoczęła obrady I Duma Państwowa 1910 – Duma przyjęła reformę rolną Stołypina 1911 – w wyniku zamachu zginął Piotr Stołypin 1913 – liczebność proletariatu wzrosła do 3 mln osób 31 lipca 1914 – ogłoszono mobilizację powszechną 1 sierpnia 1914 – Niemcy wypowiedziały wojnę Rosji 1915 – Rosja wycofała się z Polski, Kurlandii i Litwy 8 marca 1917 – masowa demonstracja w Piotrogrodzie przerodziła się w rewolucję lutową

Obalenie caratu, Rząd Tymczasowy i Republika Rosyjska 15 marca 1917 – abdykacja Mikołaja II. Na czele państwa stanął Rząd Tymczasowy pod przewodnictwem księcia Gieorgija Lwowa z liberalnej partii konstytucyjnych demokratów (kadetów) marzec-listopad 1917 – okres dwuwładzy w Rosji. Konkurencyjnymi ośrodkami władzy były Rząd Tymczasowy i Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich 17-19 lipca – tzw. dni lipcowe – nieudana próba przejęcia władzy przez bolszewików 21 lipca 1917 – eserowiec Aleksander Kiereński premierem Rządu Tymczasowego. Rząd jest tworzony przez eserowców i mienszewików wrzesień 1917 – tzw. sprawa Korniłowa 14 września 1917 – Rząd Tymczasowy ogłosił Rosję republiką 24–25 października/6–7 listopada 1917 – przewrót bolszewicki w Piotrogrodzie (rewolucja październikowa). Bolszewicy przejęli zbrojnie kontrolę nad stolicą Rosji, aresztując Rząd Tymczasowy.

Rządy komunistów 8 listopada 1917 – władzę objął wyłoniony 8 listopada 1917 na II Ogólnorosyjskim Zjeździe Rad rząd bolszewicki (tymczasowa Rada Komisarzy Ludowych (Sownarkom)), przewodniczącym Rady został przywódca bolszewików Włodzimierz Lenin